Қазақстанның Конституциялық соты «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекстің 65-бабына қатысты маңызды шешім шығарды. Бұл бап баланың ұлтын айқындау тәртібін реттейді.
Мәселенің мәні неде?
Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, азаматтың төлқұжаттағы немесе жеке куәліктегі ұлты тек ата-анасының ұлтына қарай жазылатын еді.
-
Егер ата-анасының ұлты бірдей болса, баланың ұлты солармен бірдей болып белгіленеді.
-
Егер ата-анасының ұлты әртүрлі болса, бала екі ұлттың біреуін ерікті түрде таңдай алады.
-
Басты шектеу: Бұрынғы ереже бойынша, баланың ата-анасының ұлтынан басқа ұлтты таңдауына тыйым салынған болатын. Тіпті бала басқа ұлт өкілдерінің тәрбиесінде болса да, биологиялық ата-анасының ұлтын алуға міндеттелетін.
Сот неге бұл шешімге келді?
Конституциялық сот бұл ереженің азаматтардың өз ұлтын өзі анықтау құқығын шектейтінін және өмірде кездесетін түрлі жағдайларды ескермейтінін мәлімдеді.
Атап айтқанда, сот мынадай мәселелерге назар аударды:
-
Жетім қалған немесе тастанды балалар: Кейде баланың биологиялық ата-анасы туралы мүлдем мәлімет болмайды. Ондай жағдайда баланы асырап алған немесе тәрбиелеген отбасының ұлтын жазуға заң кедергі келтіретін.
-
Этникалық бірегейлік: Адам өзін қай ұлтқа жатқызатыны тек қанмен емес, оның өскен ортасымен, тілімен және мәдениетімен де байланысты болуы мүмкін.
-
Құжаттардың болмауы: Кей жағдайда ата-ананың ұлтын растайтын ресми құжаттар жоғалып кетуі немесе мүлдем болмауы мүмкін.
Шешімнің қорытындысы Конституциялық сот Кодекстің 65-бабының қазіргі нұсқасын Конституцияға сәйкес келмейді деп таныды.
Соттың пайымдауынша, ұлтты анықтау кезінде тек қандық туыстық қана емес, басқа да маңызды факторлар ескерілуі тиіс. Енді заң шығарушы органдар (Парламент пен Үкімет) заңнамаға өзгерістер енгізуі керек.
Бұл не береді?
Алдағы уақытта заңға енгізілетін өзгерістер азаматтарға (әсіресе ерекше жағдайға тап болғандарға) өз ұлтын анықтауда көбірек еркіндік береді. Бұл, әсіресе, асырап алынған балаларға немесе ата-анасы белгісіз жандарға өздерін тәрбиелеген ортаның ұлтын таңдауға мүмкіндік ашуы ықтимал.
