Ешкім сөйлемейтін, бірақ әлі күнге дейін қолданылатын 5 тіл

Кейбір тілдер бүгінде ешбір халықтың ана тілі емес. Соған қарамастан олар медицина, құқық, ғылым, дін және көне қолжазбаларды зерттеуде әлі күнге дейін маңызды рөл атқарады. Мұндай тілдерді лингвистикада «өлі тілдер» деп атайды. Baribar.kz бүгінге дейін түрлі салада маңызын жоғалтпаған бес өлі тілге шолу жасады.

Латын тілі

Ең танымал өлі тілдердің бірі.

Бүгінде ол:

• медицинада;
• биологияда;
• фармацевтикада;
• құқық ғылымында;
• ғылыми атауларда;
• Католик шіркеуінің дәстүрлі құжаттарында қолданылады.

Мысалы, Homo sapiens, status quo, curriculum vitae (CV), in vitro сияқты сөз тіркестері латын тілінен шыққан.

Ватиканның ресми құжаттарының едәуір бөлігі де латын тілінде жарияланады.

Ежелгі грек тілі

Ежелгі грек тілі де бүгінде ешкімнің ана тілі емес. Дегенмен оның ықпалы ғылымда әлі де өте зор.

Қазіргі кезде:

• медицина;
• философия;
• астрономия;
• математика;
• биология

салаларындағы мыңдаған термин ежелгі грек тілінен шыққан.

«Физика», «география», «демократия», «философия» сөздерінің түбірі ежелгі грек тілінен шыққан.

Санскрит

Үндістанның ең көне әдеби тілдерінің бірі.

Қазір ол:

• индуизмнің қасиетті саналатын мәтіндері;
• буддизм әдебиеті;
• діни рәсімдер;
• лингвистика зерттеулерінде қолданылады.

Үндістанда санскрит тарихи әрі мәдени мұра ретінде сақталып келеді.

Көне шіркеу славян тілі

Бұл тіл орта ғасырларда көптеген славян халқының діни әдебиетінің тілі болған.

Қазір ол:

• православие шіркеулеріндегі кейбір діни қызметтер;
• көне қолжазбаларды зерттеу;
• тарих пен филология ғылымында пайдаланылады.

Ол славян халықтарының мәдени мұрасын зерттеуде маңызды рөл атқарады.

Классикалық қытай тілі

Қазіргі қытай тілінен едәуір ерекшеленетін классикалық қытай тілі ғасырлар бойы мемлекеттік басқаруда, философияда және әдебиетте қолданылған.

Бүгінде ол:

• көне тарихи құжаттарды оқу;
• Конфуций еңбектерін зерттеу;
• қытай әдебиетін талдау;
• университеттердің шығыстану бағдарламаларында пайдаланылады.

Бұл тілдер неге әлі күнге дейін қажет?

Өлі тілдер адамзат өркениетінің маңызды бөлігін сақтап отыр.

Олардың көмегімен:

• көне тарихи құжаттар зерттеледі;
• жаңа ғылыми терминдер жасалады;
• халықаралық ғылыми атаулар қалыптасады;
• мәдени және діни мұра сақталады.

Мысалы, медицинада жаңа аурулардың, өсімдіктер мен жануарлардың халықаралық ғылыми атаулары әлі күнге дейін негізінен латын тілінде беріледі.

Қазақстанға қандай қатысы бар?

Қазақстанда медициналық жоғары оқу орындарында болашақ дәрігерлер, фармацевтер мен стоматологтар анатомия, клиника және фармацевтика терминдерін меңгеру үшін латын тілі мен медициналық латын терминологиясын оқиды. Тарихшылар мен филологтар да көне тілдер арқылы әлемдік мәдени мұраны зерттейді.

Айта кету керек, латын тілі мен латын әліпбиі бір ұғым емес. Латын тілі – көне тіл, ал латын әліпбиі – бүгінде ағылшын, француз, неміс, түрік және басқа да көптеген тіл қолданатын жазу жүйесі.