Танымал адамдардың осындай іс-әрекеті мен ойланбай айтқан сөзі әлеуметтік желілерде, қоғамда жарыса талқылайтын тақырыпқа айналады. Оның салдары да әралуан: біреу абыройынан, енді біреу қызметінен айырылады немесе жұрттың есінде сол бір жағымсыз қылығымен қалып қояды.

Ыңғайсыз жағдайға тап болып, қоғамның наразылығына ұшыраған қазақстандық саясаткерлер мен басқа да белгілі адамдар нұқсан келген репутациясын қалай қалпына келтіреді? Аты жаманатқа іліккеннен кейін қалай әрекет етеді, қалай сабыр сақтайды, қандай PR-инструменттерін қолданады? Мұны білу үшін Baribar.kz белгілі PR маманы Юрий Дороховпен бірнеше мысалды талқылады.

1. Мұхтар Тінікеевтің атышулы видеосы

Мұхтар Тінікеев
Мұхтар Тінікеев. Фото: Hcbarys.kz

2016 жылы 20 желтоқсанда Мұхтар Тінікеевтің Қарағанды қалалық мәслихатының бұрынғы депутаты Николай Полевойдың басынан ұрып, балағаттап жатқан сәті түсірілген видео әлеуметтік желіде тараған еді. Желі қолданушылары “Тінікеевтің видеодағы айтқан сөздері мен істеген әрекетін депутатқа лайық емес” деп жазды.

Кейін бұрынғы Мәжіліс депутаты видеоға қатысты түсінік берді. Ол бұл видеоның екі жыл бұрын түсірілгенін және оның әзіл екенін мәлімдеді. Бірақ видеоға теледидардағы “Вести” телеарнасының сюжеті түсіп қалған. Телеарнаның сайтында бұл сюжет екі жыл бұрын емес, 2016 жылдың 17 желтоқсанында жарияланған. Осылайша Tengrinews.kz порталының тілшілері оқиғаның 2016 жылдың желтоқсан айының ортасында болғанын анықтады.

Осы оқиғадан кейін Мұхтар Тінікеев Мәжіліс депутаты қызметінен өз еркімен кету туралы өтініш берді. Қазақстан Парламентінің ресми сайты Мұхтар Тінікеевтің мәлімдемесінің мәтінін жариялады.

Қоғам назарын аударған видеоматериал бойынша түсіндіруді және жасаған шешімім жайлы айтуды борышым деп есептеймін. Оқиғаның өзі – жеке бас сипатындағы мәселе, сондықтан оның мән-жайын айтпаймын. Кәсіби қызметіммен байланысы жоқ жағдайлардағы қате әрекетім болғаны үшін барлық сайлаушыдан, барлық қазақстандықтан кешірім сұраймын. Оқиға демалыс күні, жұмыстан тыс уақытта болғанына қарамастан, бұл мені депутат ретінде, “Нұр Отан” партиясының мүшесі ретінде жауапкершіліктен босатпайды. Сондықтан мен Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісінің депутаты ретіндегі өкілеттік мерзімімді тоқтату туралы өтініш бердім, мұндай шешімді жасау оңайға соқпағанын жасырмаймын, – делінген мәлімдемеде.

2. Төреғали Төреәлінің көрерменді залдан қуып шығуы

Төреғали Төреәлі
Төреғали Төреәлі. Фото: Sn.kz

2017 жылы әнші Төреғали Төреәлі Павлодардағы Мәдениет үйінде “Айхай-25” атты жеке кешін өткізді. Осы концертте оның көрерменнің бірімен сөзге келіп қалған видеосы әлеуметтік желілерде тарады. Видеодан әншінің егде жастағы азаматқа дөрекі сөйлеп, соңында оны концерт өтіп жатқан залдан қуып шыққанын көруге болады.

Еу, айналайын көке, ата сақалың аузыңа жетіп, жасың мыңға келіп, не айтып тұрсың мына жерге келіп ап? Менің де бір кісідей ашуым бар, ағайын. Ешкім еріккеннен жүрген жоқ. “Еріккен сарт е….. уқалайды” деген. Ұнамай ма, шығып кетіңіз бар! Сізге ешкім жалынып жатқан жоқ, – деді ол.

Әншінің бұл қылығы көпшіліктің наразылығын туғызды. Кейін әнші өзінің Instagram-парақшасында осы жағдайға қатысты түсінік беріп, халықтан кешірім сұрады.

Жаным-ай, кешіріңіздерші. Үлкен кісіге олай деп сөйлегім келген жоқ. 13-те болса да, баланың даналығы болады. 60-та болса да, шалдың шалалығы болады ғой. Сондықтан мен ол кісіні көрсем, міндетті түрде  кешірім сұраймын, ол кісі де менен кешірім сұрайды деп ойлаймын, – деді ол.

3. Константин Горожанкиннің пікірі

Константин Горожанкин
Константин Горожанкин. Фото: Тимур Батыршин

2018 жылы “Қазконтент” акционерлік қоғамы директорлар кеңесінің мүшесі Константин Горожанкиннің үстінен оның әлеуметтік желіде жазған пікіріне қатысты қылмыстық іс қозғалды.

Ол Facebook желісінде оңтүстіктің Абай ауылында зорланған баланың ісі тоқтатылғаны туралы  жазбаға көпшіліктің ашу-ызасын келтіретін пікір жазды.

Бұл геннен. XIX ғасырда Қазақстанда болған саяхатшылардың жазбасында жергілікті тұрғындардың арасындағы малмен жыныстық қатынасқа түсу мен гомосексуализм туралы жиі айтылды, – деп жазды ол.

Константин Горожанкин
Facebook-тегі комментарийдің скриншоты

Алматы ішкі істер департаменті (қазіргі полиция департаменті) сол кезде Константин Горожанкиннің үстінен Қылмыстық кодекстің 174-бабының 1-тармағымен (“Әлеуметтік, ұлттық, рулық, нәсілдік, тектік-топтық немесе діни алауыздықты қоздыру”) іс қозғалғанын хабарлады. Кейін “Қазконтент” акционерлік қоғамы басқарма төрағасы Евгений Кочетов Константин Горожанкиннің пікірі компанияның қызметіне сай келмейтінін айтып, оның директорлар кеңесі мүшесінен шығарылғанын мәлімдеді. Ал 2018 жылдың тамызында басталған сотқа дейінгі тергеудің соңы не болғаны беймәлім.

4. Аманжан Жамаловтың кісі өлімі туралы сөзі

2017 жылы елімізде тұрғылықты мекенжайы бойынша уақытша тіркеуге тұру науқаны халық арасында, халыққа қызмет көрсету орталықтарында ажиотаж туғызды.

Осы жылдың 16 қаңтарында Алматыдағы халыққа қызмет көрсету орталығында 1964 жылы туған азамат қайтыс болды. Ол тұрғылықты мекенжайы бойынша орталыққа тіркелуге келген. Осы жағдайға қатысты Мәжіліс депутаты Аманжан Жамалов журналистерге пікір білдірді.

Халыққа қызмет көрсету орталығындағы адам өлімі Қазақстанда уақытша тіркеу жүргізіліп жатқандықтан деп ойлайсыздар ма?! Адам қайтыс болыпты, білмеймін, дәл осындай жетістікпен ол өз үйінде де қайтыс болуы мүмкін еді. Бұл сұрақ бойынша жедел жәрдем қызметкерлеріне хабарласыңыздар. Мен өзімді кінәлімін деп есептемеймін. Біз көптеген заң қабылдаймыз және аталған заңды жүзеге асыру үшін шара қолданылуы керек, – деді Аманжан Жамалов.

Депутаттың “жетістік” деген сөзіне қатысты әлеуметтік желілерде көп сын айтылды. Кейін қайтыс болған азаматтың туыстары мен жақындарына Аманжан Жамалов көңіл айтып, халықтан күтпеген сұраққа жауап бергенде қате сөз айтқаны үшін кешірім сұрады. Ол өзіне адам өлімі мен уақытша тіркеу туралы норманы байланыстыру қиын болғанын айтты.

Менің жалғыз қателігім – дұрыс сөзді қолданбағаным. “Успех” сөзін “жетістікке жету” деген мағынада айтқан жоқпын ғой. Адам өлімін жетістік деп айтуға болмайтыны түсінікті. Есі дұрыс адамға бұл сөзді оқыған кезде барлығы түсінікті болады. Менің айтқым келгені – өліп кету мүмкіндігі барлық жерде бірдей. Мұндай жағдайда адамның басқа қоғамдық орында қайтыс болуы да мүмкін, – деді Аманжан Жамалов.

Сарапшының пікірі

Юрий Дорохов
Юрий Дорохов. Фото: Istory.kz

“Бұл кейстердің бәрін бір нәрсе біріктіріп тұр: бұл оқиғалардың кейіпкерлері әрекеттерінің салдары қандай болатынын әсте ойламаған. Риториканың басты ережелерінің бірі – біз әрқашан сөзімізді өзге адамдар қалай қабылдайтынын ойлауымыз керек деген. Қай кезде де көзқарасымыз, құндылықтарымыз бен мотивтеріміз өзіміздікі ғана екенін және онымен басқалар келісе бермейтінін ұмытпау керек. Сөзіміз бен әрекетіміздің жұртқа әсері адам айтқысыз болуы мүмкін – әдеттегіден ерекше бірнәрсе істегенде немесе мәлімдегенде осыны әрқашан ескеруіміз керек. Осы төрт кейстің бәрінде хайп жасауға деген саналы есеп болды деп ойламаймын. Соңына дейін ойластырылмаған іс-әрекет деп осыларды айтуға болады. Бұл іс-әрекеттер жағдайдың ықпалымен, қызбалықпен жасалған. Мұхтар Тінікеев біздің заманымызда кез келген әрекет немесе сөз жұртқа жария болып кететінін ойламағаны анық. Төреғали Төреәлі сөзсіз қызбалықпен істеді, Константин Горожанкин мен Аманжан Жамалов жақсылап ойланып алмай сөйледі. Барлық фигуранттың осындай дағдарыстан кейінгі іс-әрекеті қисынға сай келеді: олар кешірім сұрады, Тінікеев пен Горожанкин қызметтерінен айырылды және оған дауласқан жоқ. Осындай атышулы жанжалдардан кейін қандай да бір құрбандыққа бару керек, жай ғана кешірім сұраудың жеткіліксіз екені түсінікті. Бұл кейіпкерлердің беделіне сол жағдайлардың бәрі орны толмас нұқсан келтірді деп ойламаймын, бірақ жұрттың есінде ұзақ уақыт бойы қалады. Енді басқа адамдар бұл оқиғалардан біраз сабақ алады деп үміттенемін, – дейді “Инсайт Медиа” агенттігінің басқарушы серіктесі Юрий Дорохов. 

Біздің Telegram-каналымызға жазылыңыз!