Кітап суреті, оқулық

Сабақтас құрмалас сөйлем

Сабақтас құрмалас сөйлемдер қарақалпақ тілінде бағыныңқы қоспа гап, қырғыз тілінде багынычтуу татаал сүйлөм, өзбек тілінде эргаш гапли қушма гаплар, ұйғыр тілінде беқинда қошмо...
Кітап суреті, оқулық

Салалас құрмалас сөйлем

Салалас құрмалас қарақалпақ тілінде дизбекли қоспа гап, қырғыз тілінде багынычсыз татаал сүйлөм, өзбек тілінде боғланган қушма гап, ұйғыр тіліңде бағланған қошма жумилиләр, түрікмен...
Кітап суреті, оқулық

Құрмалас сөйлем синтаксисі

Құрмалас сөйлемдер екі немесе онан да артық жай сөйлемдердің бірігуінен жасалып, күрделі ойды білдіреді. Құрмалас сөйлемдердің құрамына енген жай сөйлемдер грамматикалық және мазмұн...
Кітап суреті, оқулық

Жақсыз сөйлемдер

Қазақ тілінен мысалдар: Мырза ойлануда. Өңінен ештемені болжап болмайды. (Ғ. Мұстафин.) Жоқ, оныңызға келісуге болмайды. (Т. Нұртазин.) Инештің сенбілікке бармауына да болатын еді....
Кітап суреті, оқулық

Белгісіз жақты сөйлем

Мысалдар: өз анаңды сыйласаң — өзгенің анасын да сыйла. Өзіңнен бұрын жығылғанға күлме. Жаба алмайтын есігіңді ашушы болма. Суды басынан тоқтату керек. (Шығыс...
Кітап суреті, оқулық

Жай сөйлемдердің түрлері

Түркі тілдерде зерттеушілердің назарын көбірек өзіне аударған бір тұрлаулы мүшелі сөйлем болып есептеледі. Бұл туралы барлық түркі тілдерінің грамматикаларында мағлұмат беріледі. Бірақ олар...
Кітап суреті, оқулық

Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері

Түркі тілдерінде анықтауыштар өздерінің, тұлғасы, атқаратын қызметі жағынан бір-біріне ұқсас. Барлық тілдерде де анықтауыштар сөйлемнің есімнен болған мүшелеріне тікелей қатысты болып, соның сындық...
Кітап суреті, оқулық

Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері

Салыстырылған тілдердің барлығында да бастауыш өзінің тұлғасы және қызметі жағынан бірдей қызмет атқарады. Мысалы: Мірдей ащы мысқыл Алдаберген сопының қақ жүрегіне қадалды. – қаз. Бектемир...
Кітап суреті, оқулық

Түркі тілдеріндегі жай сөйлем синтаксисі

В.Л.Владимиров бір ғана «су» деген сөздің айтылу жағдайына қарап, сан түрлі мағынаны білдіретіндігін көрсетеді. Шөлде су жоқ жерде, сусап шөлдеп келе жатқан кісіге...
Кітап суреті, оқулық

Салыстырмалы синтаксис

Түркі тілдерде сөз тіркесі синтаксисінің дербес объектісі ретінде өз алдына зерттелуі соңғы жылдардан басталады. Бірақ түркі тілдері жөніндегі зерттеулерде сөздердің бір-бірімен байланысу, тіркесу...
Кітап суреті, оқулық

Етістіктің шақ категориясы

Шақ категориясы тек қана етістіктерге тән. Бұл жөнінде етістіктің ашық райы негізгі орында тұрады, өйткені ол үш шақпен айтылады. Бұған қосымша етістіктің шақ...
Кітап суреті, оқулық

Етіс категориясы

Субьекттің іс - әрекетке бір өзінің болмаса ортақтасып бірнеше субьектлердің қатыстығын немесе бсқа біреулер арқылы істелгендігін көрсетеді. Өздік етіс қазақ, қарақалпақ тілдерінде –ң,...
Кітап суреті, оқулық

Етістіктің рай категориясы

Салыстырылған тілдерде етістіктің рай категориясы субъекттің іс-әрекетке, қимыл-қозғалысқа көзқарасын білдіреді.          Ниет немесе мақсат деп аталатын райлар қырғыз,ұйғыр тілдерінде көрсетілген,сол сияқты арзув-өкунч формасы да...
Кітап суреті, оқулық

Етістік

Қ а з а қ т і л і н д е: ал, тұр, кел, оқы, жаз, айт. Қарақалпак тілінде: ал, тұр, кел,...