Үндістан

0

Индия халқы тәуелсіздігі жолында талай ондаған жылдар бойы күресі жүргізді. Бұл күресті Индияның ұлттық конгресі -ұлттық буржуазияның 1885 жылы құрылған партиясы және жұмысшы табының 1933 жылы құрылған коммунистік партиясы басқарады. Индияның ұлттық конгресі Индияньщ ұлт-азаттық қозғалысының  көрнекті қайраткері Махатма Гандидің программасын басшылыққа алды. Бұл программа отаршылдарға қарсы күрестін қажырлы, бірақ күш жұмсалмайтын бейбіт амалдарын қарастырады. Бірақ гандизмді жақтаушылар халықтың жауынгерлік белсенді қимылдарының ықпалымен практика жүзінде “күш жұмсамау” принциптерінен тайып, ағылшын езгісіне қарсы қызу күреске қосылып, өздері бұқаралық қозғалысты басқару жолына түсті. Гандидің және Индияньщ ұлттық тәуелсіздігі мен азаттығы жолындағы күресте Джавахарлар Неру сияқты көрнекті күрескерінің орасан зор даңқы осымен шықты.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Индияның тәуелсіздігі жолындағы күресі қалын бұқараны қамтыды. 1945 жылы Калькуттада іс жұмысшылар мен ағылшын полициясы арасында баррикадалық ұрыстарға дейін барды. Англияға қарсы қыр көрсетулер басқа қалаларда да болды. Шаруалар қозғалысы күшейді. 1946 жылы февральда Индияда соғыс флоты теңізшілерінің көтерілісі бұрқ ете түсті.

Халық қозғалысы ағылшын әскерлерін Индиядан алып кетуге Англияның лейбористік үкіметі өзір екенін 1947 жылы июньдс мәлімдеуіне мәжбүр етті. Бірақ Индия екі доминйонга Ииния (немесе Индиялық одақ) пен Пакистан болып бәлшектенді. Бүл белшектеу діни белгі түрғысымен (Индияның құрамында индустар, Пакистан құрамында мұсылмандар) жүргізілді.

Индия үкіметі өңделетін жер көлемін ұлғайту жөнінде бірқатар шаруалар қолданып келеді. Бұл үшін батпақтарды құрғату және қуан жерлерді сулантыру жөнінде жұмыстар жүргізілуде. Көптеген деревняларда шаруалардың күшімен және үкіметтің көмегімен каналдар, плотиналар қазылып, жолдар салынып жатыр. Индия үкіметі мемлекеттік тәжрибе корсету формаларын құруда, бұл фермалар шаруалар арасында өндірістің алдыңғы қатарлы әдістерін таратуда, үкіметтің жүргізген шаралары дәнді және басқа да дақылдар өнімін арттыруға әсер етті.

Индия үкіметі ұлттық өнеркесіпті өркендетуге де орасан зор көңіл болуде. Бірінші бесжылдық жоспар бойынша мемлекеттік бірсыпыра кәсіпорындары (паровоз заводы, кеме жасайтын верфь, темір жол вогондарын жасайтын завод және басқалары салынды. Елдің халық шаруашылығында үлкен маңызы бар бірқатар су және электр станциялар салу құрылысы басталды. Совет мамандарының басшылығымен және олардың жобасы бойынша Бхилаида салынып жатқан өте ірі металлургия заводы жаңа Индияньщ алып құрылысы болып табылады. Ол жылына 1,3 млн.тоннаға дейін (яғни 1955 жылы бүкіл Индияда қанша қорытылған болса, сонша болат береді.

1956 жылы апрельден бастап Индия екінші бесжылдыққа жүзеге асыруға кірісті, бұл жоспар негізінен ауыр өнеркәсіпті дамытуға көңіл аударып отыр.

Жоспарда мемлекет басқаруға тиіс жөне меншік секторымен қатар өнеркәсіпте мемлекеттік сектордың тез дамуы белгіленген. Индия үкіметінің шешімі бойынша өнеркәсіптің маңызды салалары (соғыс, мұнай, көмір, қара металлургия, ауыр машина жасау өнеркәсібі), темір жол және авиация транспортты тек мемлекет қолында болуға тиіс. Өнеркәсіп пен транспорттың басқа салаларында мемлекеттік кәсіпорындар да жеке меншік кәсіпорындар да істей береді.

1947 жылы 15108 Маунтбеттен жоспары заң күшіне ие болмағаннан кейін Үндістанның тәуелсіздігі туралы заң ретінде бұрынғы отар орнына екі мемлекет құрылды- Үнді Одағы мен Пәкістан, Пәкістан екі бөліктен құрылды. Үндістанның шығысқа қарай орналасқан (қаз. Бангладеш) және адам батысқа қарай, Инд алқабында екі мемлекет ең басынан бір-біріне қарсы тұрды, және оның нәтижесінде пенджабтың өзінде 1 млн жуық адам қаза тапты. Оған қоса инвалидтерге еркін таңдау құқын берген, оның нәтижесінде Үндістан территориясының бірқатар княздіктері (көпшілігі мұсылмандар)-үнді  халқының басым болғандықтан Пәкістанға қосылу туралы шешім қабылдады.

Сонымен, Үндістан княздіктері Пәкістан құрамына кірді, Солтүстік Кашмир мен қоса, ал оның бір бөлігі Пәкістан құрамында қалып кетті.

Елде бұрқ еткен шовинисттік, ұлтшылдық бас көтерулерді басу әрекеттен жасаған  кейін Ганди қайтыс болды (1948 ж  Хинду Махасабха діни ұлтшыл тобының мүшесі өлтірді. Елдің экономикасын қайта құру мәселесі туды. Себебі Пакистанға бай ауыл шаруашылық аудандар қосылды. Олар Үнді тоқыма кәсіпорындарына мақта беріп отыратын еді.

1.1949 жылы Үндістан республика болып жарияланды. Жаңа Конститция қабылданды, ол 1950 жылы күшейген еді. Үндістан Респбликасы Британ ұлттар достастығы болып қалды. Метрополиямен әдеттегі байланыстар сақтады. Орталық парламентпен штаттардың заңшығарушы жиналысына алғашқы сайлауда 1951 жылы (1952 ж) орындардың ¾ бөлігін ҮҮК алды, сол уақыттан бастап ел басқаратын партия үкіметі Дж. Неру басқарды. Жаңа үкіметтің басында алғашқы реформасы аграрлық реформа болды. Оның мақсаты заминдар делдалдарын жойып жерді оны өңдеумен ол конфискациялаған жерлері үлкен заминдар делделдарға ақы төледі. Реформа нәтижесінде он жылда арендалар саны қысқарды. 70 проценттен 12 және 18 процент дейін жәнен үнді шаруаларының басым бөлігі жер иеленушіге айналды. Сонымен қатар мемлекет қолдауымен кооперация дамыды, оның мақсаты өсімқорлардың ықпалын әлсірету. 60-70 жылдар «жасыл революциямен» байланысты алдыңғы қатарлы жаңа агротехникалық әдістер мен ауыл шаруашылық процессін қайта құруды мақсат етті. Осы өс шаруалар арқасында Үндістан демографияның жоғары темптеріне қарамастан өз азық-түлігін қажетін қамтамасыз етуде, бірақ елде кедейлер көп.

      Экономикадағы мемлекет үлесі шығысын басқа елдері сияқты өнеркәсіп құрылысы арқасында өсті (5 ж жоспар). Мемлекет қымбат бағдарламалармен проекттерді іске асырды: металлургия, химия, ядролық жерлерге Үндістан жеке капиталистік секторды қолдауы өнеркәсіптеде ауыл шаруашылығында да. Қазіргі Үндістанның өз металлургиясы бар (ең үлкен заводтары КСРО көмегімен салынған), дамыған энергетикалық базасы, жан жақты өңдеу өнеркәсібі, қажетті инфраструктурасы бар. Мемлекет саясаты барлық мүмкіндікті қолданып, әр түрлі, жетіп инвестициясын қолданып даму. Мемлекеттік сектордың (ВНП-валовой нак продукт) долиясы 20 процент

   1950ж Конституция  бойынша  Үндістан- одақ,  25 штаттан- 6 одақтын   тер-н  құраитын  Екопалаталық  жалпы  үнді  парламенті  ( халықтың  палата  мен  штаттар  кеңесі), ал штаттарда  жоғарғы      билік  заңшығарушы  жиналыста, атқарушы  билік жайлы үнділік министрлер Кеңесі Делидегі, бас министр бастаған штат комитеті-штаттарды формально президент атқарушы биліктің басы болып саналады. Ал іс жүзінде  билік премьер қолында болды.  Сот билігі орталықта да жергілікті жерлерде де атқарушы заңшығарушылық биліктен болініп, классикалық европалық стандартқа саи жұмыс істеиді.

Елдегі саяси процесс партиялардың бәсекелесіне негізделген . Жалпы үнді тілі- ағылшын. Саилаушылардың көбшілігі сауатсыз   бодандықтан  символдар  үлкен роль атқарды. Мысалы ҮҮК символы  қасиетті сиыр суреті.

Коммунистік  сол қанат (1965ж-екі компартия күші тең)және діни – коммуналистік  оң қанатыү сайлаушылардың басым бөлігі орталыққа  топталады- ҮҮК , және оған оппазициалық топтарү Джамото ,партия  1977-79 желді Джамоато  партиасы басқарғанын саламалы, 40 жалғаш ҮҮК басқарып келеді. Оны Неру дш хитен оның қызы И  Ганди биледі, ал ол  өсиеттелінгнен кеиін оның ұлы Раджи Ганди-ал қазір Р.Ганди өлтірілгеннен кеиін Н.Дао Штаттардың да көбшілігіде ҮҮК  өкілдері билік етеді, кеи біреулерінде ғана жергілікті ұлттық топтар келесі  коалициелер ,ал кеи кезде коммунистер.

Үндістанның сыртқы саяси позитциясы Армедат  күштердің гно саяси орналасумен баиланысты. ҚХР мен конфрон тармеда , және оның одақтасы Пакистанмен осы  жағдаида Үндістан КСРО мен тығыз баиланыс орнатты .1986 жДели декларациасы  сеуілді бірқатар  беибітшілік, достық , туралы келісімдер жасайды.

  1. Үндістанның ішкі проблемаларының ең бастысы  – ұлттық діни соғыстар. 1947 жылы білуге  қарамастан  республикада 85-90 млн мусылман өмір сүрді .

Нң үлкен  және  ықпалды сихх қауымы болды.  Үнді  мұсылман қақтығыстары , сиххтардың  саяси автономия өзіндік  тәуелсіз мемлекет үшін  күрес- елдің үлкен  проблемалардың бірі. Сонымен қоса 80  ж.ж солтүстік – батыс Ассамда , т,і  аудандарда бангладежден келген  мигрант қашқындар проблемасы жергілікті халық  оларға  қарсы  және  оңтүстіктегі  халықтардың сепералистік іс қимылдары және елдің пригималай ауданындағы тайпалардың. Екінші бір проблема-демографиялық отаршылдық жүйе ыдырағаннан кейін халқы екі есе өскен. (80-90жж елде 800 млн адам). Егер темп төмен немесе ғасыр соңына таман ең үлкен проблемаға аяқталды.

Үшінші –саяси проблемасы    Заң  жүзінде  кастаға қарамастан теңдік  жариаланған. Каста цаз үндістанда бұрынғыдаи  роль атқарды. Нормаға кірген  теңсіздік елдің 3-4 (егер7,48 бөлісіп болмаса)кеиінгі жағдайда ұстап отыр. Егер  касталық жүйенің  тежеуіні функциасы болмаса ,  Үндістанда экстримизмнің өсуіне алып келді .

Индуистік  қасиетті жер Айодхаьада ұлы моғолдар бұзған храмның орнына мешіт салынған(бірнеше  ғасыр бұрын) жақында ол мешітті радикалды  үндістер  бұзып ол мұсылмандардың  наразылығын  туғызды.

Община және каста  қазіргі үндістанда әлі күнге деиін сақталады, олардың сақталуы үндістан үшін үлкен проблемалардың бірі. Елдің сыртқы саяси билігі жоғары.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here