Жапония

0

КСРО Жапонияға қарсы соғысқа көрісіп, оны жеңгеннен кейін, Жапония Потсдам конференциясының  капитулеция туралы шартын қабылдады. Осыдан кейін Жапонияны американ әскері аккупациялады. Осы уақыттан бастап 1952 жылы

Сан – Франциско бітімі күшіне енгенге дейін елдегі жоғарғы билік АҚШ қолында болды.

Одақтас держафалардың Жапонияға байланысты саясаты 1945 жылы 26 шілдедегі Потсдам декларациясында белгіленді. Декларацияда Жапонияда әскердің жойылуы, демократиялық бағыттың қайта өркендеуі мен нығаюына , сөз, ар – ождан бостандықтары мен адам құқықтарын құрметтеудегі барлық елдегілерді жою талаптары қойылды.

АҚШ мұнда жапон императорының басшылығымен ескі мемлекеттік аппаратты сақтады. Оны тазарту арқылы  американдықтар өздеріне қолайлы бюрократиялық басқару жүйесін құрды. АҚШ барлық маңызды мемлекеттік функцияларды өз қолына алды: қаржы, мемлекеттік бюджетті  белгілеу, сыртқы сауда, сот және комициялық аппаратты бақылады. Парламенттің заң шығарушы билігін шектеді. Жапон үкіметі басқа елдермен байланыс орнату құқынан  да айырылды, сыртқы саясатта аккупациялық билік қолында болды.

1945 жылы қыркүйекте әскер, ұлтшыл ұйымдар таратылды. Жұмысшыларға кәсіподақ құру құқы берілді, білім жүйесі демократияланды, абсолютизм жойылды, әйелдер құықтары теңестірілді, экономика демократияланды. Дзсит ба –цц (өнеркәсіптік – қаржы концеріндері) таратылды, жер қайта құруы жүргізілді, ірі жер иелену жойылды. Синто діні мемлекеттен аластатылды, 1946 жылы 1- қаңтарда император билік басындағы әулеттің құдай тектес екендігі туралы мифтен бас тартты.

Қоғамдық және саяси қызметтен 200мың адам босатылды, 28 негізгі әскери қылмыскерлер халықаралық трибунал сотына берілді.Түрмелерден 3 мыңнан астам саяси тұтқындар бостылды.

Жапонияның капитуляциясынан кейін отставкаға кеткен Судзики кабинетінің орнына император әулетінің мүшесі бекзада Хигасихуни басқарумен жаңа үкімет құрылды.ол барынша ескі Жапонияның атрибутихасын сақтап одақтық державалардың шараларын шектеуі керек еді. Бұл үкімет 1945 жылы қазан айына дейін басқарды да оның орнына проамерикандық бағыттағы Сидэхаро кабинеті келді. Осы кабинет басқарған жылдары негізгі қайта құрулар жүргізілді, алғашқы соғыстан кейінгі парламентке сайлау өтті.

Жапонияның мемлекеттік құрылымын өзгертудегі маңызды іс – шара 1946 жылы 3 қарашада жаңа Конститутцияның қабылдануы. Ол 1947 жылы 3 – мамырда заң күшіне еніп осы күнге дейін Жапонияның негізгі заңы. Конститутция абсолюттік монархияны, оны “ұлттық бірлікке ену символы” етіп жариялады.

Жаңа заң бойынша ерлер де әйелдерде азамат болып есептелді. әйелдер мен құқықтары теңестірілді.

Парламенттің жоғарғы палатасы –кеңесшілер палатасы сайланатын болды. Төменгі өкілдер  палатасының жоғарғы мен салыстырғанда құқықтары тең болды. Өкілдер палатасында басымдылыққа ие болған саяси партия премьр –минстрді тағайындауға құқылы болды. Егерде екі палатада да басым болса онда заңдарды өзгерту туралы ұсыныс жасай алады.

1949 жылы дитон экономиканы қалпына келтіру әрі монополияларға несие және американдық көмек беру бағытты бойынша жүрді.Бірақ бұл іс – шаралардың барлығы уақытша болғандықтан өнеркәсіпке қаржы қылған сайын елде инфляция өсті. Сондықтан 1948 жылы желтоқсанда американ үкіметі оппозициялық әскер штабына тұрақтандыру жоспарын жүзеге асыру туралы бұйрық берді. Жоспар тоғыз баптан тұрды, оған сәйкес жапон үкіметіне төмендегідей міндеттер қойылды: 1) мемлекеттік бюджетті реттеу, 2)салықты көтеру, 3) несие беруді шектеу, 4) жалақыны тұрақтандыру, 5) бағаға бақылауорнату, 6) сыртқы сауда мен шетел валютасына  бақылау орнату, 7) экспорттық өндіріске қажетті материалдармен қамтамасыз етуді жақсару, 8) импортты шектеу үшін жергілікті шикізат пен тауарлар өндірісін ұлғайту, 9) азық – түлік өндіру жүйесін көтеру.

1949 жылы мамырда  АҚШ –ы Жапониядан репарацил алу жоспарын жойды., осыдан кейін монополияларға қарсы заңды қайта қарады. Инфляция тоқтату, ақша айналымын тұрақтандыру, экспортты реттеу, жөніндегі іс –шаралар (“Додж бағыты”) деп аталды. ( Додж –аккупациялық күштер штабында бос экономикалық кеңесші) және Корей соғысымен байланысты үлкен мөлшердегі американ әскери тапсырыстары Жапонияның ауыр, химия өнеркәсібінің қалыпына келтіруді, экономикасының шапшаң дамуының негізін қалады.

1951 жылы қыркүйекте Сан – Франциско бітім конференциясы өтті. Сан – Франциско бітімі бойынша Жапонияның Оңтүстік Сахалин, Курии аралдары, Тайвань, Пэнхуледао аралынан бас тартқанын бекітті. Осымен қатар АҚШ пен Ж апония арасындағы қауіпсіздік келісіміне қол қойылды.

Сан – Франциско бітімі Жапониядағы аккупациялық кезеңді аяқтады.

Бұрынғы кең танымал қаржы өнеркәсіптік топтар: Мицум, Мицубиси өздерінің ұйымдасқан құрылымын өзгертті.

1955 жылы Демократиялық  және либералдық партиялар бірігіп либералдық – демократиялық партиясы құрылды.

1960 жылы Жапония капиталистік әлемде АҚШ – тан кейін екінші орынға шықты. Жаңа кабинетті  Ихэда Хаято басқарды. Ол ішкі саяси тұрақтылықты орнатуға бағытталған саясат жүргізді. Азаматтық елдермен байланыстырды кеңейтті, жапон капиталы азаматтық елдер рыногында орнықты. 1953- 54 жылдары дағдарыстық құбылыстардан кейінэкономикалық өрлеу басталды.

1964 жылы премьер Ихэда денсаулығына байланысты отставкаға кетті. Оның орнына Сато Эйсаху келді. Оның кабинеті қорғаныс мәселелеріне көп көңіл бөлді. 1966 жылы Жапонияның қарулы күштерінің саны 247 мың адамға жетті. Сыртқы саяси бағытының негізінде АҚШ – пен әскери – саяси одақ сақталды. 1966 жылы Жапония жаңа саяси одақ АЗ- ПАК –ң құрылтайшыларының бірі болды, оның құрамына Тайвань, Оңтүстік Корея, Тайланд, Филлиппин, Австралии, Жаңа Зеландия кірді.

1968 жылы Жапония АҚШ  -н кейін  екінші орынға   шықты. 1969 –70 жылдары ол өнеркәсіптік өндіріс көлемі бойынша да екінші орынға шықты.

1980 жылы Жапония қазіргі капитализмның негізгі орталықтарының бірі болды. Ол алтын мен валюта қоры бойынша бірінші орында жүр. Жан басына шаққандағы кіріс 1мың дол.астам. (АҚШ –та 15,5 мың дол.) Еңбек өнімділігінің деңгейі бойынша Жапония 1991 Батыс Европа елдерден артта қалдырып АҚЩ–ң деңгейінің 90% жетті. 1991 жылы соңында Жапон экономикасында дағдарыс белгілері  пайда болды.

1995 жылы соңынан бастап осы дағдарыстан шыға бастады.

Қазіргі Жапониялық саяси жүйесі коппартиялық парламенттік демократияға негізделген. Император мемлекет басшысы сақталған. 1993 жылы дитон бопты. ЛДП сайлауда үстемдік етіп үкімет құрып келді. 1993 жылы жазда өткен сайлауда ЛДП беделі түсіп, социалистік партия күшейді.

Сыртқы саясатта Жапонияның АҚШ пен одақты сақтауы жалғастыруда. 1975 жылдан бастап Жапония “жеті ел” үкімет басшыларының жыл сайынғы бас қауымы қатысып келді. 1997 жылы әскери минстрлер мен сыртқы істер министрлері Вашингтонда “қауіпсіздік келісімі” негізінде әскери  ынтымақтастық туралы жаңа келісімге қол қойды.

Токио қазіргі  уақытта Пекин мен байланыстарға көп көңіл бөлуде. Жапония қолайлы рынок ретінде қарастыруда.

Бұл топтағы елдерді Жапон даму моделіне бағытталған кпиталистик біріктіреді. «Жапон моделі атты терминімен» Евро капиталистік стандартқа сай өз дәстүрлерін өзгере отырып даму жолы деп түсіндіріледі.

Бүгінгі күні Жапония – тез дамып келе жатқан, гүлденген мемлекет, қазіргі халқы (115 млн адам). Елдің экономикасына приростың үлкен типі тән, АҚШ –танда жоғары жанбасына кіріс, ең жоғарғы өнер кәсіп, дүниежүзілік рынокта барлық жерде бәсекелестерін ығыстыруда, жоғары сапалы заттар ғылыми-техникалық стандарттың жоғары көрсеткіші, Жапонияны ертеңгі ғылым, техниканың орталығына айналдырды, кішкене ғана территорияны нашар жерінде керемет дамыған ауыл шаруашылығы елді қажетті азық-түлікпен қамтамасыз етіп отыр. Бұрын соңды болмаған монопоктура дамуының дәрежесі қазіргі заманға ең жақсы жолдар, транспорт, жоғары сапалы білім беру жүйесі, денсаулық сақтау, әлеуметті қамтамасыз ету.

Қазіргі Жапонияның саяси жүйесі компортиялық парламенталдық демократияға, император мемлекет басы ретінде билігінің сақталуымен, негізделген. Сайлауда үстемдік етіп үкімет құрып келе жатқан материалды демократиялық партия, елдің ішкі саяси жағдайының тұрақтылығын көрсетеді. Мемлекет үнемі бизнеске қамқорлық етіп, ұсақ кәсіпкерлерді қолдап, ілім беруді мәдениет т.б. ұмытпайды. Оңтүстік Корея.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here