Қытай

0

Екінші әлем соғысы аяқталғанан кейін Қытайдың алдында шыққан басты мәселе бірігу болды. Ехо негізгі күш-ҚКП-сп млн. Гоминодан үстемдік үшін күрес бастады. 1946ж мамыр айына дейін келісім бойынша Маночтурии  аймағында кеңестен  әскер сақталды. ҚШТЖ (оның атауы Қытай –Чаньчун тегнор жолы) КСРО мен Қытайдың Бөрігөкен басқатуда болды.

1945ж соңында КСРО. Улыбритания. АҚШ сыртқы істер министрлігімен кездесуінде Қытайдың азаматтық соғысты болдырмау туралы шншім қабылданды. Осы кезде ішкі Қытай диалай қалпына келтіріліп 1946ж 10/01 жұмысын бастады. Опан қатысушылар Қытай Республикасының Мемлекеттік кеңесін құру туралы шешімге келді.

1946 ж Госминодан әскер компарти бақылауында аудандарға шабуыл бастады. Елде қайтадан азаматтық соғыс басталды. Оның барысында камунистер партйзандық соғыс тахтикасын қолданды,

АҚШ Чан Каишиге көмек көрсетуді жоспарлады. 1947ж Қытайда АҚШ-ң 100 мыңдық әскері болды. АҚШ экомилігі қарудың соңғы түрлерін жеткізіп отырды. 1947ж шілде-тамыз айларында Голинодан Тайвань, Гуанчжау Батыс және Солтүстік Қытайдың т.б. аудандарында американдық әскери базалар құруға келісімін берді .

Шешуші шайқастар 1948ж соңы мен 1949ж  алғашқы жартысында өтті. Комунистердің қарулы күштері төртке бөлінді. біріншісі-Пән Дахуай бастаған солтүстік-басты бөлігінде. Екіншісі –Лю Бочен-Орталық Қытайда, Үшіншісі- Чәнь И-шығыста, ол Маньчжурияда-Линь Бяо басқарған Төртінші әскер орналасты ауыр жағдайда Чан Кайни 1949 жылы қаңтардва АҚШ Ұлыбритания және КСРО-ға компартиямен келісуге делдал болуды ұсынды. КСРО басшылығы одан бас тартты. 21 қаңтар күні Кан Кайшин қытай республикасының президенттігінен кететінін жариялады. Оның міндеттері вице президент Ли Цзунч және өтті. 1949 жылы Тайванд пен Тибет ғана корпорацияның бақылауынан тыс болды. Кан Кайшин Маккаго Ұлыбританыия мен Португалияның басқа республикада болды. 1949 жылы қыркүйекте Пекинде халықтық саяси консультативтік кеңестің отырып өтті. Онда ортаның халықтық үкіметті құру туралы шешім қабылданды. 1949 жылы 1 қазанда Пекинде қытай халық республикасының құруы жарияланды. Мао Сузейдунияның халықтық демократиялық диктатурасы туралы басқармасы «жарық көрді». Бұл еңбекте М.Сузейдің қытай алдына қойған мақсатты социалистік лагерлерге алдымен КСРО-ға сүйене отырып, жететінін атап айтты.

Комунистердің табысты іс қимылдарына қарамастан қытайдың кейбір аудандарында Сепис 1950-1952 жылдарға дейін табысты 1951 ж қытайға автономияныі ауыздан реттелді, Тибет қосылды.  1949-1954 жылы өлді. Жоғары билік органын қытай халық республикасы орталық халықтық үкімет болды. Үкіметті Мао Сузиддин басқарды. Формалды түрде ОХҮколциалық болды. Өндіріс пен ауылшаруашылығы ауыр жағдайда еді, елді инфлекция өсті. Бұл кезең М.Сузейдің тек ғана КСРО-дан көмегіне жүгініп, артты. 1949 жылы соңында ал ол Мәскеуге И.Х.Сталиннің жетпіс жылдық мерей тойын келді. Осында ол 1950 жылы ақпанда дейін іс-сапармен болды.

Келіссөздер барысында Достық, Одақ өзара көмек туралы 30 жылдық мерзімді келісім жасалды. Оған қосымша ҚКР-на 300 млн-да, 50 өнеркәсіп орнынының құрылысына көмек көрсету туралы келісіммен қол қойылды.

1950 ж аграрлық қайта құру туралы заң іске асырылды, жер иелену жойылды. Ірі буржуазияның шетел капиталының мүлкі тәркіленді.

1951-1952 ж.ж. ҚКТ-ң инициативасымен формальді түрде коррупуни, бюрократизмге қарсы ал шын мәнінде ұлттық буржуазияның ролон шектеуге бағытталған идеологиялық компаниялар жүргізіледі.

1953-57 ж.ж. қытайда КСРО-ң экономикалық көмегімен алғашқы бесжылдық жоспар іске асырылды, әкімшілік-басқару жүйесінің негізгі қаланды. Кеңес Одағының көмегімен 156 өнеркәсіп объектісінің құрылысы басталды. 1957 ж оның 68-і қолдануға берілді.

1953 ж үкімет халықтан сатып алатын дәнді, техникалық дақыл, мақта өнімдері мен матаға мемлекеттік монополия енгізді. Ауылды жерлерде кооперативтер құрылды, жер шаруалардың меншігінде сақталды. 1955 ж шаруашылықтың 15 % кооперативтер қамтиды. Осыдан кейін келесі кезең яғни «жоғары типтегі» кооперативтер кезеңі басталды, онда жер, өндіріс құралдары да қоғамдық меншікте болды. Бұл кооперативтердің техникасының деңгейі мен шаруашылық әдістері артта қалған еді. Осыған қарамастан бесжылдық жылдары азық-түлік өнімі 20% артты.

1956 ж көктемде шаруаларды кооперациялау аяқталды. Бесжылдық жылдарында өнеркәсіптік өндіріс 141% арты, ҚКР-ң машина мен құрал жабдық сұранысы 60% қамтамасыз етілді, тұтыну заттар өндірісі 90% өсті.

Осы жылдары мыңдаған қытай мамандары КСРО-да білім алды немесе іс-тәжірибеден өтті (олардың арасында ҚКР төрағасы Цзян Цзэминь, 1955 ж Мәскеуде ЗИЛ-да іс-тәжірибеден өткен.

Жұмыссыздық жойылды, тұрғын үй құрылысы басталды, және сауатсыздықты жоюда бірқатар жетістіктерге қол жеткізді.

1954ж қабылданған Конституция заңды түрде мемлекеттік социалистік сипатын бекітті. Жоғарғы мемлекеттік органдар құрылымына өзгерістер енгізілді. ҚКР-ң төрағасылауазымы енгізілді, үкімет-мемлекеттік әкімшілік кеңес деп атала бастады, жоғарғы үкіметті орган-халық өкілдерінің бүкілқытайлық жиналысы жарияланды. Іс жүзінде билік барлық деңгейде компартия қолында болды.

1957 ж қарашада Мао Цзеддин делегация басшысы ретінде екінші рет КСРО-ға келді. Халықаралық коммунистік және жұмысшы партиялардың кеңесінің жұмысы барысында М.Цзедин жетекшілікке ұмтылды.

1958 ж мамырда ҚКП-ң VІІІ съезінің екінші сессиясы өтті.Онда партияның жаңа бағытты  ұсынылды. Үлкен секорос, «халық коммуналар» деген жаңа ұрандар көтерілді. 1958 ж ортасынан бастап, бұрынғы кооперативтердің орнына 26 мың «халық коммуналары құрылды». Онда өндірілген өнім теңестірілді, «ұжымдық тегін тамақтану» енгізілді.

Оның салдарынан бірнеше айдан кейін еңбек өнімділігі төмендеп, кейбір аудандар аштыққа ұшырады.

Бірақ оған қарамастан М.Цзедун осы саясатты одан әрі жалғастырды. ҚКП-ң  мүшелері арасында наразылық байқалды. Бірақ оларға «партияға қарсы қызмет етеді» деген айып тағылып, жұмыстан босатылды. Тибетке наразылық халықтық көтеріліске ұласты. Оны үкімет басып жаншыды, ол далай-Лама Үндістанға эмиграциялауға машқұр болды. Бұл оқиға Үндістан мен қытай арасындағы қатынастарды шиеліністірді. Осындай дағдарыс жағдайында Н.С.Хрущев ҚХР-нан кеңес мамандарын елге оралуын талап етеді. Сондықтан М.Цузедин өзінің саяси қателерінде КСРО-ны айыптайды.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here