Бас бет Нормативті құқықтық негiз

Нормативті құқықтық негiз

Кітап суреті, оқулық

Ислам даму банкі

ИсламдамуБанкі(ИДБ)халықаралыққаржыұйымыретіндеДжиддақаласында(саудАравиякорольдігі)29мемлекетқолқойғанкелісімдіорындауүшінқұрылған. ИДБөзініңресмижұмысын20-қазан1975жылыбастады.Алғашқыдабанккапиталы 2млн.исламдинарынқұраған,ол2мыңИБДакциясынабөлінді.Қазіргітаңдабұлбанккапиталы4-млрдисламдинарынажуық. СоныменқатарИДБқарамағындатөмендегіарнайықалаларбар: исламбанктерініңпортфелі; экспорттықаржыландырусхемасы; ИДБ-ніңпайқоры; БанкбұлаталғанқалалардыИДБ-ніңбасшы(жоғарғы)органдарыдайындаған (қабылдаған)ережелерментәртіптергесәйкесиелік(басшылық)етеді. ИДБмүшелерінеболыпқұрылтайшыкелісімінеқолқойыпнегізінсалғанмемлекеттерменқатар,кейінненосыбанккеқосылғанмемлекеттердежатады. 1998ж.ИДБ-не53мемлекетбірікті.ИДБтәуелсізхалықаралықұйым ретінде төмендегілердіалады: келісімшарттартүзуге; жылжымалыжәнежылжымайтынмүліктердіиемденугежәне сатуға; соторгандарынаарыздануға; ҚұрылтайшылықкелісімгебайланыстыИДБмүше-мемлекеттердесоттыққудаланудан иммунитетінпайдаланады.СоттықістекқанаегерБанкөзініңқұзіретінқаражатжинаусаудасаттықнемесеқұндықағаздардысатуғакепілдікберуүшінпайдалансаболады.Басқажағдайлардабанктіңбірдебірмүшесі,жекенезаңдытұлғаИДБқарсыісқозғауғақұқығыжоқ. Құрылтайшыкелісімшарттың64-бабынасәйкесИДБменқатысушымемлекетнеоныңөкіліарасындағытүсініспеушіліктермендаутуғанжағдайдаарбитраждық(төреліксот)тәртібіменшешіледі. Арбитраждықсотүшарбитрмен(төреші)жүзегеасырылады: а)ИДБөкілі; б)дауғабастамашыболғанИДБ-немүше в)тараптарменкелісілгенжәнеБанктіңбасқарушыкеңесімақұлданғанхалықаралықсоттаннемесетиістішешімқабылдауғақұзіретіжәнеқұқығыбаркезкелгенорганөкілі; Шешімкөпшілікдауыспенқабылданады,соныменқатарүшіншіарбитордауысышешушімәнгеиежәнеолтараптарүшінміндеттіболыптабылады. ИДБтөмендегіөкілеттергеиеболып,функциялардыатқарады: Мүше–мемлекеттердіңөндірістік–мекемемекемелерініңакционерліккапиталына қаржыландырады. Мүше-мемлекеттердіңәлеуметтікинфраструктуражәнеэкономикасалаларын қаржыландырады. Техникалықкөмеккөрсетеді; Кадрлардыдайындаудықамтамасызетеді; Мұсылманмемлекеттеріндешариатпринциптерінесайболуүшінэкономикалық,қаржыжәнебанксалаларындазерттеужүргізеді. Ерекшемақсаттарүшінарнайықорлардықұрадыжәнебилікетеді. т.б.өкілеттіліктерді ИДБқұрамында: басқарушыларкеңесі; ...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман мемлекеттерінің халықаралық ұйымдары

Түрлімәліметтергеқарағандажербетіндетүрлібағытта3000-нан4000-ғадейінхалықаралық ұйымдаржұмысістейді. Олардыңнегізгібөлігінжеке тұлғалармен кәсіптік, спорттық,дінижәнебасқадасипаттағыүкіметтікмесұйымдарқұрайды. Үкіметтікемесұйымдаржекежәнеұжымдықмүшеліккеиеболаалады,алүкіметаралық ұйымдарғатекқанамемлекетмүшеболаалады.Солүшінхалықаралыққұқықтыңсубьектісімемлекетқанаболады. Халықаралыққұқықтыңсубьектісі–бұлхалықаралықаренадаменміндеттергеие, халықаралық қатнастарғақатысушықазіргіқұқықтыңсубьектілеріне:мемлекеттер, уаттарменхалықтар,үкіметаралықұйымдаржатады.1970жылғыБҰҰ-ның жарғысынасәйкесхалықаралыққұқықтыңқағидаларытуралыДоплярациясындажалықаралыққұқықсубьектілерініңнегізгіқұқықтарыбекітілген.Олар:мемлекетқұрылысынөзіанықтауға,территориясынатиіспеушілікқұқық,тәуелсіздік,егемендіктеңдік,халықаралық(шарттарға)қатынастарғаиеболуы. Халықаралыққұқықсубьектілігінетәнқасиетол-халықаралыққұқықтық, қабілет (құқықтарменміндеттергеиеболуқұқығы)жәнехалықаралықәрекетқабілет(құқықтарменміндеттердіжүзегеасыруқабілетініңболуы). ХалықаралықұйымдарXIXғ.ортатұсынанбастапқалыптасып,қызмететебастады.Бұлұйымдардыңқажеттілігінехалықаралыққатнастардыңнығаюына,ғылымментехниканыңдамуына,дүниежүзілікнарықтықдамуынабайланысты.Тарихтабейбітшілікпенқауіпсіздіктіқамтамасызететінеңалғашқыхалықаралықұйым1919жқұрылғанҰлттарлигасы. Қазіргікездегіхалықаралықұйымдардыңқатысушыларыныңсанына,яғниқұрамынақарайекігебөлінеді: Елемдік(дүниежүзілік)халықтар,ұйымдармыс:БҰҰ Аймақтық(топтық)халықтар,ұйымдармыс:НАТО Әлемдікхалықаралықұйымдарғадүниежүзілікмемлекеттердіңбарлығықатысуғақұқылы,алаймақтықхалықаралықұйымдарғабелгілібіргеографиялықаймақтықмемлекеттерқатысаалады. Халықаралықұйымдарқатысушыларыныңтүрлерінебайланыстыекітопқабөлінеді. а)Халықаралықүкіметаралықұйымда; ә)Халықаралықбейүкіметтікұйымдар; Бейүкіметтікхалықаралықұйымдарәрқилыелдердіңқоғамдықұйымдарын,сондай-ақжекеадамдарынбіріктіреді.Олархалықаралыққұқықтыңсубьектісіболыптабылмайды. Халықаралықұйымдардыңішіндетекқанаүкіметаралықұйымдарғанасубьектісіболаалады(себебіолардыңқұрылтайшысымемлекетболғаныүшін).Халықаралықүкіметаралықұйымдарсубьектретінде:халықаралықүкіметаралықұйымдарсубьектретінде:халықаралыққұқықтарменміндеттериеленді,жауапкершілікарқалайды,келісімшарттаржасасаалады. Осындайүкіметаралықұйымдарға–исламконференцияұйымыжатады.Бұлжалғыз үкіметаралықұйымболып,қазіргітаңдатеңқұқықтыхалықаралыққұқықтыңсубьектісіретіндеқызмететеді. Басқаисламхалықаралықұйымдары-халықаралықбейүкімметтікұйымдарғажатады.Солүшінолархалықаралыққұқықтыңсубьектісіболаалмайды.Бірақ,олархалықаралыққұқықтың–қатынастыңсубьектісіболаалады,яғнихалықаралыққұқықпенреттелетінқатынасқатүсеалады. ИКО1969жылықұрылған.ОнықұрутуралышешіммұсылманмемлекеттерініңүкіметжәнеелбасыконференциясындаРабатқаласында(Марокко)қабылдаған.Солконференцияда43мемлекетөкілдеріқатысқан.КонференцияжұмысынабақылаушыретіндеПипр,Филипинжәнебасқадамұсылманқауымынанөкілдерболған. 972жылықабылданғанжарғысындаИКО-ныңжоғарға органы- “Үкімет және мемлекет...
Кітап суреті, оқулық

Ислам және дипломатия

Мұсылманхалықтарыменмемлекеттеріежелденөздерініңелшілікқатынастарынелшілердіңтиіспеушілік,әдеп–ғұрыпнормаларынқалыптастырған.Бұл елшілік ғұрыптар мұсылманқұқығыменараласып,дамып,дүниежүзініңаймақтарында елшілікқұқықтықтыңқалыптасуынаөзүлесінқосты. АлдыңғытақырыптардаталқылағанымыздайҚұранныңсүрелеріменаяқтарынан пайдаболатынталаптарәрбірмұсылманғаміндетті,сондай-ақолталаптар өз мемлекетінің атынандипломатиялықжұмыстардаістейтіндергедетиісті. Мұсылманелдерініңелшілеріөзқызметтеріндеқұраннормаларынбасшылыққа алады.ОларөзжұмыстарындаАлларахымыналуүшіндұрыс,жұмыстарістеуге тырысады.Мұсылманелдеріндекелешекдипломаттарды“сыпайлылыққа”, “қарапайымдылыққа”жүретеді.ОлүшінҚұранның31сүресінің17аятынабасты назараударады: РасындаАлла(көкіректікті)мақтаншақтықтыжақсыкөрмейді. Мұсылманелшілерінәділдікке,шындыққатәрбиелейді.БұғанҚұранныңкелесі ережесінегізболады(39сүре5аят);Расында,егеркімөтірікшіболса,ондаАллаонытуражолғабастамайды. Мұсылманқұқығыелшілердіңжасырынкездесулерінжоққашығармайды,бірақ мұндайкездесулербасқамемлекеткеқарсысөзбайласуболмауыкерек. МұндайдамұсылмандартөмендегіҚұранның58-сүресінің9-аятынбасшылыққа алады:“Әймүміндер!Егерсыбырлассаңдаркүнә,дұшпандықжәнеПайғамбарғақарсылықжайындасыбырласпаңдар. Мұсылмандипломаттарыөзқызметтеріндедауласушытараптардыымыраға келтіругетиіс,сондай-ақөзарадауласушымұсылманмемлекеттерінде достыққа шақыруыкерек.МұндайдаҚұранның49-сүресінің9,10аяттарынегізболады: “Егермүміндерденекітопсоғысса,дереуараларынжарастырыңдар.Егерекіжақтыңбіріекіншісінеөктемдікжасаса,бастартқанжақпенАлланыңәмірінеқайтқандарынадейінсоғысыңдар.Егерқайтсаараларынәділдікпенжарастырыңдартуралықістеңдер.РасындаАллатуралықістеушілердіжақсыкөреді.Шынмәніндемүміндертуысқой.Сондықтанекітуыстарыңныңарасынқарастырыңдар” Мұсылманелшілеріөзқызметтеріндетекқанаөздеріемес,сондай-ақсеріктерінде (партнер)әділдікпеншындықтыталапетеді.БұлҚұранның33-сүресінің1-аятынан келіпшығады“Аллағаақуалықістедекөпірлерменмұнафиқтарға бағынба. Түзілгеншарттарғасенімділік(әділдік)мұсылмандипломатияларыныңабыройының...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман елдеріндегі шарттар құқығы

Мұсылмандыққұқығындағыжекестатусинституттарыотбасылыққатынастардыреттейді.Исламдініотбасылыққұқыққақамқорлыққаалу,мұраиелену,мұрақалдыружәнеберілудіңкейбіртүрлерісияқтымәселелердімәлімдейтіннормалардыжатқызады.ЖекестатусқұқығыХІХ-ғасырдыңаяғындамұсылмандыққұқық нормаларын кодификациялаупроцесіменбіргедамыды.1869-1876жылдардақабылданған, көптеген арабелдеріндекүшкеиеболғанМаджаллазаңшығаруактіқұқық қабілетіжәнеоныңшектеулерімәселелерінреттеді.ҰлымысырғалымыжәнемемлекеттікқызметкеріМұхаммедКадриПаше(1821-1888жылдары) «Жеке статутбойынша шариатнормалары»аттымұсылмандыққұқықтықханифиттік түсініктемедегіреттемелертізімінқұрастырды.«Жекестатут»терминідәлосы еңбекарқылыайналымғаенгізілді.Отбасылыққұқықтағыбұрылыспунктіқұқықсаласындақарастыратыналғашқыкодификацияланғанқұжатқаайналған,1917жылыОсманимпериясындаотбасылықзаңныңқабылдануыболды.157баптантұратынзаңнекежәнеажырасумәселелерінтолықтүрдемәлімдеді.Оныңбастамасынегізіндеханифиттіктүсініктемедегіқорытындыларболды. Некегетұруинститутыотбасылыққұқықтағыеңбастыинститутекендігібелгілі.Ісжүзіндебарлықмұсылманелдеріндегіотбасылықзаңшығаруорындарынекегетұруды,нәтижесіндеәйелдіңбелгіліеркісініңзаңдыәйелісаналатынекіжақтыкелісім–шартретіндеқарастырады.Сириязаңының–1-бабы,Иорданиязаңының 2-бабы, некелесукелісім–шартыныңмақсатыотбасынқұружәне ұрпақ жалғастыру екендігінанықтайды.Иракзаңы,некелесукелісімшартыныңекікәмелеткетолған жәнеақылесібүтінадамдардыңқатысуыменжүргізілуітиістілігінбекітеді. Арабелдерініңкөпшілігіөззаңдарында,әдеттебіліктімемлекеттікоргандардатіркелетіннекелесукелісім–шартыныңжазбашатүрінбекітті.Егернеке осы органнан тысжердетіркелсе,ондаолосыорганарқылыбелгілімерзім аралығында тіркелуітиіс. Иорданиязаңшығаруорнындажасайырмасыүлкенболғанжағдайынданекелескендеерекшеережелербелгіленген.Иорданиязаңыбойынша,егеркүйеужігітқалыңдығынан20жастанкөбірекүлкенәрі,қалыңдық18жасқатолмағанжағдайда, сотмұндайкелісім-шартты,әйелдіңөзітұрмысқұруғаөзеркіменкеліссежәнемұндайнекеденпайдапайдатабатындығысенімдіболса,бекітеалады.Заңшығару орнындамұндайшектеулерболмасада,сот,бір-бірінежасжағынан...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман заңдарындағы дәлелдеу теориясы

Исламзаңдарындабарлықадамдардыңзаңалдындатеңдігі қағидасы қолданылады. Мысалы: ЛаписенКонституциясының5-бабындабылайделінген: “Барлықадамдарзаңалдындатеңжәнетеңнегіздезаңменқорғанаалады”.Сондай-ақислам заңдарынасәйкескезкелгенадамқылмысыүшін жауаптылыққа тартылады. Айыпталушыныңкінәсіздікпрезумпциясымұсылманқұқығыныңдәлелдеужүйесініңнегізгіпринципіболыпсаналады.ЖәнеКонтитуциядабекітілген.Бұлқылмысфактісінжәнеоныңнақтыадамменістелгеніндәлелдеуталапқылушыға(арызданушыға)жүктеледі.ОсыережеҚұранныңтөмендегіаятынанегізделеді:Егердекімөзініңайыптауындәлелдеуүшінтөрткуәгердікелтірмесе,ондаоған80ретдүресоғыңдар” Мұхаммедпайғамбарбылайдеген:дәлелдеудіңауыртпалығыайыптаушығатүседі,алайыпталушыөзініңкінәсіздігіндәлелдеудеантберсеболғаны. Судьяшешімшығарудадәлелдеудіңқайсытүрінесүйенукеректігіжайлыисламзаңгерлерініңарасындаәртүрліпікірбар. Шафиттік,ханафиттікжәнеханболиттікзаңгерлерікуәгерлердіңкөрсетпелерідәлелдеугежеткіліктіболадыдепесептелінеді.БұғансебепҚұрандакөпжағдайдаосындайкуәлердіңкөрсетпелерінегізгідәлелдерболуыкерек. Ал,бірқатарбасқазаңгерлер(ИбнТайлимя,Ибнал–КаиумжәнеИбал–Тарс)дәлелдеуүшінкуәгерлердіңкөрсетпелерішектелмеуікерек.ОлардыңпікіріншешындыққажетуүшінАллахжәнепайғамбар“дәлелдеу”түсінігіндебарлыққұралдардыесепкеалғандепсанайды.Осығанбайланыстыайыптаушыөзініңайыбыныңдұрыстығындәлелдеуүшінқажеттінәрсеніңбарлығынкөрсетутиіс. Жоғарыдағыбіріншікөзқарастағытараптары-“азаматтықістердеқосымшадәлелдеулердіпайдалануғаболады,алқылмыстықісттердеайыпкердіңмойындауыменжәнекуәгерлердіңкөрсетпелеріменшектеледі”дейді. Азаматтықжәнежалпықұқықбойыншасотшешімікуәгерлердіңкөрсетпелерінемесеқұжаттарғанегізделіпдәлелденеді.Бұлсудьяныңжекебіліміменжәнепайымдануынанегізделіпшешімшығаруынажолберілмейді. Бірқатарисламзаңгерлердіңпікіріншесудьяшындықпенәділдіккежетуүшіналдыналаалынған(кездейсоқнемесеәдейі)мәліметтергесүйеніпшешімшығаруынқолдайды. Осымәселегебайланыстыисламзаңгерлерініңкөзқарастарыүшкебөлінеді: Судьяғасотісінетиістіемесмәліметтердіпайдалануғатыйымсалынады. Судьяғаазаматтықнемесеқылмыстықістердіқарағандаалдыналаалынғанмәліметтергесүйенуге(негізделуге)рұқсатету. СудьяғаҚұрандыкөрсетілгенарнайықылмыстарғағанаалдыналаалынғанмәліметтергенегізделіпшешімшығаруғатыйымсалу; Соныменқатаржұбайлардыңопасыздық(көзінешөпсалу)мәселесібойыншадасудьялардыңжекеөздерініңпайымдауыбойыншашешімшығаруғатыйымсалынады.Мұндайдаайыптаушытағылғанкүнәніңбарлығынажоққашығарса,судьяоғанайыптағаалмайды. Тағылғанайыпқанегізболуүшін“дәлел”төмендегішарттарғасайболуықажет. Ақиқатжәнеанықболуықажет.Бұлшарт,егерайыпталушыайыптымойындағандадасәйкесболуыкерек. Дәлелдердіңсенімділігісотүкімішыққанғадейінкүшінқозғалтпауыкерек.Егеркуәгермойындауданбастартсанемесеайыпталушымойындауданбастартса,ондадәлелде,сотшешімідесенімдіболмайды. Дәлелдердіжеткізу-кейінгеқалдырылғаннемесекешіктірілгенболмауыкерек.Ондайболсаолкүдіктіболыпқалады.Мұндайшарттыңсақталмауыдәлелдіжарамсыздептануғанегізболады. Исламзаңгерлерідәлелдіңкешіктірілуізаңдеп есептеуде төмендегі көзқарастар бар: 1)1-ай;2)6-ай;3)2-айғабайланыстысудьяныңөзішешіммерзімін белгілей алады. БұлмерзімдердіҚұрандакөрсетілгеннегізгіқылмыстардыңбарлығынақолданады.Бірақмаскүнемдіктенбасқасын. Исламсотісіндекуәгердіңсөзі(жауабы)“Куәлікетемін”депбастапөзініңкуәгерболғанынжәнеөзкөзіменкөргенінайтуышарт.Куәгерге,куәлікберуүшінзорлықкөрсетугеболмайды,бірақсебепсізкуәлікберуденбастарту.Діниміндеттібұзуделінген.
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман қылмыс құқығы

Құқық бұзушылық, яғни қылмыс теориясының негізі мұсылмандар үшін Алланың әмірі болыпесептеді.Себебіқылмыстықой,қасаханалықнемесеабайсыздаболғаніс-әрекет,жалпыосықылмыстуралытуғанпікірдіңөзіАлланыңісідепнегізделеді.Соныменбіргеқылмыстуралықұрандағы,тағыбасқадақосымшажазылымдағытекстерөтекеңкөлеметүсіріледі.Солсебептенмұсылмандарөзін-өзібасқару, өз ісәрекетінебағаберу,өзтәлімтәрбиесіналыпжүрудіңварианттарыбар.Осыған байланыстымұсылмандаркөптегеніс-әрекеттеріқылмысболып табылғанда шариатқа қарсы болыптабылады.Ал,мұныңөзіисламныңнегізгіқажеттілігін қорғайды.Мысалы:Діндімұсылманадамдардыңөмірін,меншіктіжәнет.б.МұсылманзаңгерлеріадамдаржағынанқолданылатынжазаданбасқаАлланыңжазасыбардепесептелді.Қылмыстекмұсылманнормасынғанабұзуемес,соныменбірге олдіникүнәболыптаесептеледі.АлкүнәхарадамАлланыңқаһарынашалынадыделінеді. Исламзаңгерлеріқылмыстыекікритеригебөледі. Бұзылғанқұқықтыңмаңызы: Жазаныңтүріжәнеоныңауырлықдәрежесі.Осығансүйенеотырыпбарлққылмыстыүштопқабөлеміз:1)Алланыңқұқығынақарсықылынғанқылмыстар.2)Анық,туражазабелгіленгенқылмыстар:3)Жазасыоныңкөрсетілмегенқылмыстар.1-шітоптағықылмыстар,бұлтекАлланыңқұқығынақарсы қаратылған...
Кітап суреті, оқулық

Құқық бұзушылықтың түсінігі мен классификациясы

Адамзат тарихына көз салсақ,ықылымзаманнанберідінсізөмірсүрмегенін байқаймыз.Адамжәнетұлғаретіндеде,қоғамдықтұрғыдандадінгемұқтаж.Өйткенідінгедегенсенімоныңтабиғатыменжаратылысында бар. Туабіткен қасиет. Дін–оның мынақалтарыс–бұлтарысы мыңсан қабат ғұмырында арқа сүйер тірегі, сарқырап аққан өмір-өзендегі қайығының діттегенмақсатынаапарар ескегі мен жөнкөрсетертемірқазығы. Жетіқабаттантұратынғаламатәлемгебірсәткөзсалайықшы!Неткенғажапжаратылған?!Қандайтілжетпесжүйеқұрылған?!Осыәлемдеадамнанбасқаәрбіржаратылысөзқызметінқалтқысызатқарып,тыныстіршілігінжасауда.Алдын-алакелісіпқойғандайбірігіп,жұмылакірісіп,әлемніңтепе-теңдігінсақтап,жағдайжасап,соғанбағынуда.Аладамбаласыосынаужетіқабатәлемөзінебағынсада,бақыттыемес.Олұзақуақытбойыойланып,бұлғұмырғанегекелгенін,қайдабаратынынтабаалмауда.Мынаәлемніңөзіненеүшінбағынатынын,өзініңкімекенінұғаалмайжүр.Кейдеолөзініңдүниедегіжалғызақылиесіекенінаңғарсада,жақсығұмырсүреалмайжүр.Құсекешқұстыңұясықарағанжандытамсандырса,адамбаспанасынәзерсалуда. Адам-әлемдебірден-бірсаналыжан.Бірақзортауқыметтідесолсанаданкөрді....
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман азаматтық құқық

Мұсылман құқығы адамдардың өз мүліктеріне шексіз иелік және билік етуді мойындайды. Осы туралы шариғат өз көзқарастарын ие оның коммунизм және социализмнен айырмашылығы; ол жеке...
Кітап суреті, оқулық

Ислам және отбасы құқығы

Мұсылман құқығында жеке адамдардың құқықтық жағдайын отбасылық қатынастар реттейді. Ислам отбасы құқығына мирас, өсиет, кейбір сиға тартудың кейбір түрлерін, қамқорлық мәселелерін регламенттейтін нормалары жатады. ХІХ-ғасырдың...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқық мектептері

Әрбірмұсылманқұқығымектекптерімұсылманғалымдарыныңөздерінің“Аллах”сөзініңқұқықидеяларынқалайтүсінуіарқылы,барлықисламмектептеріеңіріелімектепкенегізделеді. Суминнарменшимиттерарасындағыеңбастыайырмашылықжоғарыөкіметтің(биліктің)қатынасуыменқызметіетуіндежатыр.СумилерӘлиденкейінгіоныңәулиеттерінеимамдық(билік)берілуінқолдамайды.Сухмилертекалғашқы(4-халифаны)имамдептанидыда,алтұқымқуалапимамболудәстүрінмақұлдамайды,теккөпшілікжамағатимамдыөздерісайлайдыдейді. Шиматтарболсабилікбасынатекәлитұқымдарынансайлануытиісдептұжырымдайды,алалғашқыүшхалифада,кейінгіболғанбахуУммижәнебахуАббастықтардабилікті“заңдыӘлиұрпақтарынан”тартыпалғандепсанайды. Соныменқатаршимиттербастысумиттермұсылманқұқығыныңқайнаркөзіне жатқызбайды. Х–ғасырдасуннитбағытытөмендегідеймектептергебөлінеді: 1)Маликит;2)Ханифит;3)Ханбалит;4)Шафиит; Маликитмектебін713-795жылдарыөмірсүргенМалипибнАнас негізінқалады. Малипиттересімі,оныңнегізінқалаушыосыкісініңатыменаталып,оныңжолын қуушылар. МалипизмМединедедүниегекеліп,Арабелінде,Мысырға,СолтүстікАфрикамен Андалусияғатезтарапкетті.МәліпшілерАнестың“Әл–Муватта”аттыеңбегі меноғанжасалғантүсіндірмелердежатыр. МәлікибнАнасбелгіліхадисжинаушыболған.Оның“Әл-Муветте”еңбегінде хадистержиынтығынбіржүйегекелтіріп,сондай-ақсотшешімдерімен сахабалардыңзаңы сипаттағысұрақтарынабергенжауаптарынқамтыды.Осы еңбегініңмазмұныиджмеғанегізделеді. МәлікибнАнастыңшәкірттеріАль-Джунди(“аль-Мухасар”еңбегініңавторы), Аль-Кайревойн(“Ариселя”еңбегініңавторы)ж.т.б.–дашәкірттеріөздерінің шешімдерінтекқанақұранменСуннаранегіздеді.Соныменқатароларпиосқа...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығының қайнар көздері

Мұсылманқұқығыныңқайнаркөздеріекітопқабөлінеді.Біріншітопқа-құран жәнесунна,алекіншітопқаадилляиттихаджатады.Құранменсуннанегізгі заң,оларжалпықұқықтықшығармашылықпроцессінденегізгібағытсілтеуші болыптабылады. МұсылманзаңгерлеріҚұрандықасиеттікітапдеп,оныхалықаралыққұқықтардыңжәнеішкіқұқықтыңбастықайнаркөзінежатқызады.Солсебептенқұранбарлық жағдайларүшіналтышарт,мұсылманөмірініңнегізіболыптабылады.Құран сүрелеріМеккелікжәнеМединелікболыпбөлінеді. Құран мұсылмандардың ең басты қасиеттікітабы,Мұхамедтің610-632 аралығындағы 23-жылбойыәркезде,кейбірмәселелергебайланысты Мекке мен Мединеде «ғұндар»түріндекеліптүскен. Құран сүрелері көлемі жағынан...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығының жүйесі

ЖалпыалғандаШариатілімікәләмменфикһілімдеріболыпекігебөлінеді. Кәләм–сенімжайындағыдогмалызжәнеүлгіболарлықілім,олдіннегіздерін анықтап, дәлелдепкөрсететінқағидаларменережелердентұрады. Фикһ–(түсінік,білім,ғылым)–мұсылмандардыңазаматтықтұрмыстіршілігіне қатыстықағидаережелер Фикһілімінемынадай4-бөлікқосылады Ғабидат–сенім,дінжайлыпрактикалықтүрдегіілім.(Намаз,ораза,қажылық, сияқтыт.б.) Ақудат–негізіненазаматтықістергеқатыстықағидаережелерді, міндеттемелермен оныңшарттарынтағыбасқалардықамтиды.Бұлжердеекі жақтың өзара келісіміталапетіледі. Айқаат–негізіненазаматтықістергеқатыстықағидаережелердіңішіндегі істерменкелісімдердіекіжақтыңкелісімінсізбірақадамшешетіндейәрекеттерді қамтиды. Ахкам–азаматтықтұрмыстіршіліктібүкілмұсылманәлемінеқатыстыәрі...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығының тарихы

Мұсылманқұқығыныңқайнаркөздерітікелеймұхамметпайғамбарментығыз байланысты,сондай–ақолисламдыбүкіларавияғатаратыпүлгерді.Мұхаммедтен кейіноныңжұмысынхалифтер(ізбасарларжүргізді.)Олардыңалғашқытөртеуі(Абу- Бакр,Омар,ОсманжәнеАли)Мұсылмандарарасындаерекшесилыболды.СебебіоларАрабиядантысжерлергетаралуынқамтамасызетеалды.ОлСолтүстікАфрика,Сирия, Серак,Палестина,Иран,ОртаАзиятерриторияларынқамтыды. Х-ғқалыптасқандініліміжүйесі(Аль-Амари)жәнеалахтыңжаңаталқылаушыларын “Мұсылманзаңдастыруқұқығы”дептүсіндірілді.Филптыңтөмендегі“талқылаушылары”қалыптасты. а)Сунниттерде:Шафиит,Ханафит,Ханбалит,Меликит; ә)Шииттерде:Джафарит; Фикһ(“тереңтүсінік,білім”)–мұсылманшылықтәртіп(юриспруденция), мұсылманшылық әлеуметтікқұқықжөніндегіілім. ЖалпыФилһіліміислампайдаболғандада,мұсылманмемлекеті–Халифат құрылған кезде дебірденпайдаболғанжоқ. 821-шіжартысынанбастапХалифттыңәлеуметтікзаңжүйесішариғатқанегізделмей, ислампайдаболғанғадейінжүзегеасырылыпкелгендәстүрліқұқықтарғанегізделді.Исламдінітаралғанжерлердіңбәріндедебұрынғытәртіпкекөпөзгерісенгізеқоймады.Текжаңадініңнегізгіқағидаларынақарсышықпауғанашеріболды. МұхаммедПайғамбарқайтысболғаннанкейін“жоғарғыбилікмәселесі”еңнегізгісаясижәнеқұқыққорғаушылықпроблемаларғаайналабастады.Мұсылмандарарасында“кімхалифболукерек”дегенмәселебойыншакөпбәсекеболды.ХалифОсман(үшіншіретбойынша),онылайықсыз деп санаған көтерісшілер қолынан қазатапты.ХалифАликөпмұсылмандаржағынанқолдаутаппады.ХалифАли МұхаммедпайғамбардыңқызыФатимағаүйленіп,оғантуысболыпкелетін. ХалифОсманныңтуыстарыАлиғақарсышықты.ХалифАлидіқолдаушылар,оныМұхаммедпайғамбардыңтуысыболғандықтан,олерекшебиліктеболуықажетдепесептеді.ОседанкеліпАлижәнеАлишерғанаимамдар(қоғам басшылары),сондай-ақсаясижетекшілер(мемлекетбасшылары)болуытиісдегенлогикалықой қалыптасады.Осыжерденбастапшиизм(“аш-има”сөзіненшыққан“жақтаушылар”)ағымыпайдаболды. АлиОсманныңтуысқандары–Омеиолар(шыққанруы)мен күреспроцесінде...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығы теория негіздері

Мұсылмандыққұқықтануілімініңөзібастауынжалғызғанақұраннаналып,бүкіл қағидаережелерін,сондай-ақоларғадегенқосымшаларынтағыда солқұранға сүйеніптаратады. Шариатты–жолбастау,даярлау,олоныңқағидаларынахкамшешім,ереже,заң, бұйрықт.б.депатайды.Шариатисламныңнегізгізаңдылықтарынасүйеніп,оны құлпыртатүсетінзаңдаржиынтығы.Шариатілімікәләмжәнефиктілімдеріболып2-гебөлінеді. Кәләм-сенімхақындағыдогмалықілім.Олдіннегіздерінанықтапдәлелдеп көрсететінқағидаларменережелердентұрады. Кәләмілім-Аллаболмасынтаныпбөлуденбасқа4-бөліккебөлінеді. Таухид-Алланыңбірлігі. Адалат-Алланың(адалдығы)әділдігі; Набууат–пайғамбарлық. Шиад-өліптірілужәнешынөмір. Шиитербесіншіетіп–имаят,яғниисламдардыңмирастыболуынқосады. Фикһ–түсінік,білім,ғылым,кейінненқұқықтану–мұсылмандардыңазаматтық тұрмыс-тіршілігінеқатыстықағида–ережелері. Таухид(Алланыңбірлігі)–бұлисламныңбіріншідогмасы,яғни «ЛәилаһииллаАлла» (Алладанөзгетәңіржоқ)дегенсөзмұсылмандықтың бірден–бірбелгісіт.б.Исламдінібойыншабұлсөйлемдітіліменайтып, жүрегінесіңіргенкісі,Исламдінінекіргенболыпсаналады.Бұлсенімді:Иман, алсенушіні:Мүміндепатады.Негізіненмүмінменмұсылманбірұғымдаайтылды. Набууат(пайғамбарлық)–Исламдініб/е АдамАтаданМұхаммедпайғамбарға...