Кітап суреті, оқулық

Ислам даму банкі

Ислам даму Банкі (ИДБ) халықаралық қаржы ұйымы ретінде Джидда қаласында (сауд Аравия корольдігі) 29 мемлекет қол қойған келісімді орындау үшін құрылған. ИДБ  өзінің ресми жұмысын 20-қазан 1975 жылы бастады. Алғашқыда банк капиталы 2 млн. ислам  динарын құраған, ол 2 мың ИБД акциясына бөлінді. Қазіргі таңда бұл банк капиталы 4- млрд ислам динарына  жуық.     Сонымен қатар ИДБ қарамағында төмендегі арнайы қалалар бар: ислам банктерінің портфелі; экспортты қаржыландыру схемасы; ИДБ-нің пай қоры; Банк бұл аталған қалаларды ИДБ-нің басшы (жоғарғы) органдары дайындаған (қабылдаған) ережелер мен тәртіптерге сәйкес иелік (басшылық) етеді.    ИДБ мүшелеріне болып құрылтайшы келісіміне қол қойып негізін салған мемлекеттер мен қатар, кейіннен осы банкке қосылған мемлекеттер де жатады. 1998 ж. ИДБ-не 53 мемлекет бірікті. ИДБ тәуелсіз халықаралық ұйым ретінде төмендегілерді алады: келісім шарттар түзуге; жылжымалы және жылжымайтын мүліктерді иемденуге және сатуға; сот органдарына арыздануға; Құрылтайшылық келісімге байланысты ИДБ мүше-мемлекеттерде соттық қудаланудан   иммунитетін пайдаланады. Соттық іс тек қана егер Банк өзінің құзіретін қаражат жинау сауда саттық немесе құнды қағаздарды сатуға кепілдік беру үшін пайдаланса болады.  Басқа жағдайларда банктің бірде бір мүшесі, жеке не заңды тұлға  ИДБ қарсы іс қозғауға құқығы жоқ.   Құрылтайшы келісім шарттың 64- бабына сәйкес ИДБ мен қатысушы мемлекет не оның өкілі  арасындағы түсініспеушіліктер мен дау туған жағдайда арбитраждық (төрелік сот) тәртібімен шешіледі.    Арбитраждық сот үш арбитрмен (төреші) жүзеге асырылады: а) ИДБ өкілі; б) дауға бастамашы болған ИДБ-не мүше в) тараптармен келісілген және Банктің басқа рушы кеңесі мақұлданған халықаралық соттан немесе тиісті шешім қабылдауға құзіреті және құқығы бар кез келген орган өкілі;       Шешім көпшілік дауыспен қабылданады, сонымен қатар үшінші арбитор дауысы шешуші мәнге ие және ол тараптар үшін міндетті болып табылады.    ИДБ төмендегі өкілеттерге ие болып, функцияларды атқарады: Мүше – мемлекеттердің өндірістік – мекеме мекемелерінің акционерлік капиталына қаржыландырады. Мүше-мемлекеттердің  әлеуметтік инфраструктура және экономика салаларын қаржыландырады. Техникалық көмек көрсетеді; Кадрларды дайындауды қамтамасыз етеді; Мұсылман  мемлекеттерінде шариат принциптеріне сай болу үшін экономикалық, қаржыжәне банк салаларында зерттеу жүргізеді. Ерекше мақсаттар үшін арнайы қорларды құрады және билік етеді. т.б. өкілеттіліктерді      ИДБ құрамында: басқарушылар кеңесі; ...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман мемлекеттерінің халықаралық ұйымдары

Түрлі мәліметтерге қарағанда жер бетінде түрлі бағытта 3000-нан 4000-ға дейін халықаралық ұйымдар жұмыс істейді. Олардың негізгі бөлігін жеке тұлғалармен кәсіптік, спорттық, діни және басқада сипаттағы үкіметтік мес ұйымдар құрайды. Үкіметтік емес ұйымдар жеке және ұжымдық мүшелікке ие бола алады, ал үкіметаралық ұйымдарға тек қана мемлекет  мүше бола алады.  Сол үшін халықаралық құқықтың субьектісі мемлекет қана болады. Халықаралық құқықтың субьектісі –бұл халықаралық аренада мен міндеттерге ие, халықаралық қатнастарға қатысушы қазіргі құқықтың субьектілеріне: мемлекеттер, уаттар мен халықтар, үкіметаралық ұйымдар жатады. 1970 жылғы БҰҰ-ның жарғысына  сәйкес халықаралық құқықтың қағидалары туралы Доплярациясында жалықаралық құқық субьектілерінің негізгі құқықтары бекітілген. Олар: мемлекет құрылысын өзі анықтауға, территориясына тиіспеушілік құқық, тәуелсіздік, егемендік теңдік, халықаралық (шарттарға) қатынастарға ие болуы. Халықаралық құқық субьектілігіне тән қасиет ол-халықаралық құқықтық, қабілет (құқықтармен міндеттерге ие болу құқығы) және халықаралық әрекет қабілет (құқықтармен міндеттерді жүзеге  асыру қабілетінің болуы). Халықаралық ұйымдар XIX ғ. орта тұсынан бастап қалыптасып, қызмет ете бастады. Бұл ұйымдардың қажеттілігіне халықаралық қатнастардың нығаюына, ғылыммен техниканың дамуына, дүние жүзілік нарықтық дамуына байланысты. Тарихта бейбітшілік пен қауіпсіздікті қамтамасыз ететін ең алғашқы халықаралық ұйым 1919 ж құрылған Ұлттар лигасы. Қазіргі кездегі халықаралық ұйымдардың қатысушыларының санына, яғни құрамына қарай екіге бөлінеді: Елемдік (дүниежүзілік)  халықтар, ұйымдар мыс:БҰҰ Аймақтық (топтық) халықтар, ұйымдар мыс: НАТО Әлемдік халықаралық ұйымдарға дүние жүзілік мемлекеттердің барлығы қатысуға құқылы, ал аймақтық халықаралық ұйымдарға белгілі бір географиялық аймақтық мемлекеттер қатыса алады. Халықаралық ұйымдар қатысушыларының түрлеріне байланысты екі топқа бөлінеді. а) Халықаралық үкіметаралық ұйымда; ә) Халықаралық бейүкіметтік ұйымдар;  Бейүкіметтік халықаралық ұйымдар әр қилы елдердің қоғамдық ұйымдарын, сондай-ақ жеке адамдарын біріктіреді. Олар халықаралық құқықтың субьектісі болып табылмайды.    Халықаралық ұйымдардың ішінде тек қана үкіметаралық ұйымдар ғана  субьектісі бола алады (себебі олардың құрылтайшысы мемлекет болғаны үшін). Халықаралық үкіметаралық ұйымдар субьект ретінде: халықаралық үкіметаралық ұйымдар субьект ретінде: халықаралық құқықтар мен міндеттер иеленді, жауапкершілік арқалайды, келісім шарттар жасаса алады. Осындай  үкіметаралық ұйымдарға –ислам конференция ұйымы жатады.  Бұл жалғыз үкіметаралық ұйым болып, қазіргі таңда тең құқықты халықаралық құқықтың субьектісі ретінде қызмет етеді.    Басқа ислам халықаралық ұйымдары-халықаралық бейүкімметтік ұйымдарға жатады.Сол үшін олар халықаралық құқықтың субьектісі бола алмайды.  Бірақ, олар халықаралық құқықтың – қатынастың субьектісі бола алады, яғни халықаралық құқықпен реттелетін қатынасқа түсе алады.     ИКО 1969 жылы құрылған. Оны құру туралы шешім мұсылман мемлекеттерінің үкімет және елбасы конференциясында Рабат қаласын да (Марокко) қабылдаған. Сол конференцияда 43 мемлекет өкілдері қатысқан. Конференция жұмысына бақылаушы ретінде Пипр,  Филипин және басқада мұсылман қауымынан өкілдер болған. 972 жылы қабылданған жарғысында ИКО-ның жоғарға органы  - “Үкімет  және мемлекет...
Кітап суреті, оқулық

Ислам және дипломатия

Мұсылман  халықтары мен  мемлекеттері  ежелден  өздерінің  елшілік  қатынастарын  елшілердің  тиіспеушілік, әдеп – ғұрып  нормаларын  қалыптастырған.  Бұл елшілік ғұрыптар мұсылман  құқығымен  араласып,  дамып,  дүние  жүзінің  аймақтарында елшілік  құқықтықтың  қалыптасуына  өз үлесін  қосты. Алдыңғы  тақырыптарда  талқылағанымыздай  Құранның  сүрелері  мен  аяқтарынан пайда  болатын    талаптар  әрбір  мұсылманға  міндетті,  сондай-ақ  ол талаптар өз мемлекетінің атынан  дипломатиялық  жұмыстарда  істейтіндергеде  тиісті. Мұсылман  елдерінің  елшілері  өз  қызметтерінде  құран  нормаларын  басшылыққа алады.  Олар  өз  жұмыстарында  Алла  рахымын  алу  үшін  дұрыс,  жұмыстар  істеуге тырысады.  Мұсылман  елдерінде    келешек  дипломаттарды “ сыпайлылыққа”, “қарапайымдылыққа” жүретеді.  Ол  үшін  Құранның  31 сүресінің  17 аятына  басты назар  аударады: Расында  Алла  (көкіректікті)  мақтаншақтықты  жақсы  көрмейді. Мұсылман  елшілерін  әділдікке,  шындыққа  тәрбиелейді.  Бұған  Құранның  келесі ережесі  негіз  болады  (39 сүре  5 аят);  Расында,  егер  кім  өтірікші  болса,  онда  Аллаоны  тура  жолға  бастамайды. Мұсылман  құқығы  елшілердің  жасырын   кездесулерін  жоққа  шығармайды,  бірақ мұндай  кездесулер  басқа  мемлекетке  қарсы  сөз  байласу  болмауы  керек. Мұндайда  мұсылмандар  төмендегі  Құранның  58-сүресінің  9-аятын  басшылыққа алады:  “Әй  мүміндер!    Егер  сыбырлассаңдар  күнә,  дұшпандық  және  Пайғамбарға  қарсылық  жайында  сыбырласпаңдар. Мұсылман  дипломаттары  өз  қызметтерінде  дауласушы  тараптарды  ымыраға келтіруге  тиіс,  сондай-ақ  өзара  дауласушы  мұсылман  мемлекеттерін  де достыққа шақыруы  керек.  Мұндайда  Құранның  49-сүресінің  9,10 аяттары  негіз  болады: “Егер  мүміндерден  екі  топ  соғысса,  дереу   араларын  жарастырыңдар.  Егер  екі  жақтың  бірі  екіншісіне  өктемдік  жасаса,  бас  тартқан  жақпен  Алланың  әміріне  қайтқандарына  дейін  соғысыңдар.  Егер  қайтса  араларын  әділдікпен  жарастырыңдар  туралық  істеңдер.  Расында  Алла  туралық   істеушілерді  жақсы   көреді.  Шын  мәнінде  мүміндер  туыс  қой.  Сондықтан  екі  туыстарыңның  арасын  қарастырыңдар” Мұсылман  елшілері  өз  қызметтерінде  тек  қана  өздері  емес,  сондай-ақ  серіктерінде (партнер)  әділдік  пен  шындықты  талап  етеді.  Бұл  Құранның  33-сүресінің  1-аятынан келіп  шығады  “Аллаға  ақуалық  істе  де  көпірлер  мен  мұнафиқтарға бағынба. Түзілген  шарттарға  сенімділік  (әділдік)  мұсылман  дипломатияларының  абыройының...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман елдеріндегі шарттар құқығы

Мұсылмандық  құқығындағы  жеке  статус  институттары  отбасылық  қатынастарды  реттейді.  Ислам  діні  отбасылық  құқыққа  қамқорлыққа  алу,  мұра  иелену,  мұра  қалдыру  және  берілудің  кейбір  түрлері  сияқты  мәселелерді  мәлімдейтін  нормаларды жатқызады.  Жеке  статус  құқығы  ХІХ-ғасырдың  аяғында  мұсылмандық  құқық нормаларын кодификациялау  процесімен бірге  дамыды.  1869-1876 жылдарда   қабылданған, көптеген араб  елдерінде  күшке  ие  болған  Маджалла  заң  шығару  акті  құқық қабілеті  және  оның  шектеулері  мәселелерін  реттеді.  Ұлы  мысыр   ғалымы  және  мемлекеттік  қызметкері  Мұхаммед  Кадри  Паше  (1821-1888 жылдары) «Жеке статут бойынша шариат  нормалары»  атты  мұсылмандық  құқықтық  ханифиттік түсініктемедегі  реттемелер  тізімін  құрастырды.  «Жеке  статут»  термині  дәл  осы еңбек  арқылы  айналымға  енгізілді.  Отбасылық  құқықтағы  бұрылыс  пункті  құқық  саласында  қарастыратын  алғашқы  кодификацияланған құжатқа  айналған,  1917 жылы  Осман  империясында  отбасылық  заңның  қабылдануы  болды.  157  баптан  тұратын  заң  неке  және  ажырасу  мәселелерін  толық  түрде  мәлімдеді.  Оның  бастамасы  негізінде  ханифиттік   түсініктемедегі  қорытындылар болды. Некеге  тұру  институты  отбасылық   құқықтағы   ең  басты  институт  екендігі  белгілі.  Іс  жүзінде  барлық мұсылман  елдеріндегі  отбасылық  заң  шығару  орындары  некеге  тұруды,  нәтижесінде  әйелдің  белгілі  ер  кісінің  заңды  әйелі  саналатын  екі  жақты  келісім – шарт  ретінде  қарастырады.  Сирия  заңының – 1-бабы,  Иордания  заңының 2-бабы, некелесу  келісім – шартының  мақсаты  отбасын  құру  және ұрпақ жалғастыру екендігін  анықтайды.  Ирак  заңы,  некелесу  келісім  шартының  екі  кәмелетке  толған және  ақыл  есі  бүтін  адамдардың  қатысуымен  жүргізілуі  тиістілігін  бекітеді. Араб   елдерінің  көпшілігі  өз  заңдарында,  әдетте  білікті  мемлекеттік  органдарда   тіркелетін  некелесу  келісім – шартының  жазбаша  түрін  бекітті.  Егер  неке осы органнан тыс  жерде  тіркелсе,  онда  ол  осы  орган  арқылы  белгілі  мерзім аралығында тіркелуі  тиіс. Иордания  заң  шығару  орнында жас  айырмасы  үлкен   болған  жағдайында  некелескенде  ерекше  ережелер  белгіленген.  Иордания  заңы  бойынша,  егер  күйеу  жігіт  қалыңдығынан  20 жастан  көбірек  үлкен  әрі,  қалыңдық  18 жасқа  толмаған  жағдайда, сот  мұндай  келісім- шартты,  әйелдің  өзі   тұрмыс  құруға  өз  еркімен  келіссе  және  мұндай  некеден пайда  пайда  табатындығы  сенімді  болса,  бекіте  алады.  Заң  шығару орнында  мұндай  шектеулер  болмаса  да,  сот,  бір-біріне  жас  жағынан...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман заңдарындағы дәлелдеу теориясы

Ислам  заңдарында  барлық  адамдардың  заң  алдында  теңдігі қағидасы қолданылады. Мысалы: Лаписен  Конституциясының  5-бабында    былай  делінген: “Барлық  адамдар  заң  алдында  тең  және  тең  негізде  заң мен  қорғана  алады”.  Сондай-ақ  ислам заңдарына  сәйкес  кез  келген  адам  қылмысы  үшін жауаптылыққа тартылады. Айыпталушының  кінәсіздік  презумпциясы  мұсылман  құқығының  дәлелдеу  жүйесінің  негізгі  принципі  болып саналады.  Және  Контитуцияда  бекітілген.  Бұл қылмыс  фактісін  және  оның  нақты  адаммен  істелгенін  дәлелдеу  талап  қылушыға  (арызданушыға)  жүктеледі.  Осы  ереже  Құранның  төмендегі  аятына  негізделеді:  Егерде  кім  өзінің  айыптауын  дәлелдеу  үшін  төрт  куәгерді  келтірмесе,  онда  оған  80 рет  дүре  соғыңдар” Мұхаммед  пайғамбар  былай  деген:  дәлелдеудің  ауыртпалығы  айыптаушыға  түседі,  ал  айыпталушы  өзінің  кінәсіздігін  дәлелдеуде  ант  берсе  болғаны. Судья  шешім  шығаруда  дәлелдеудің  қайсы  түріне  сүйену  керектігі  жайлы  ислам  заңгерлерінің  арасында  әр  түрлі  пікір  бар. Шафиттік,  ханафиттік  және  ханболиттік  заңгерлері  куәгерлердің  көрсетпелері  дәлелдеуге  жеткілікті  болады  деп   есептелінеді.  Бұған  себеп  Құранда  көп  жағдайда  осындай  куәлердің  көрсетпелері  негізгі  дәлелдер  болуы  керек. Ал,  бірқатар  басқа  заңгерлер  (Ибн  Тайлимя, Ибн ал – Каиум  және  Иб ал –Тарс)  дәлелдеу  үшін  куәгерлердің  көрсетпелері   шектелмеуі  керек.  Олардың  пікірінше  шындыққа  жету  үшін  Аллах  және   пайғамбар  “дәлелдеу”  түсінігінде  барлық  құралдарды  есепке  алған  деп  санайды.  Осыған  байланысты  айыптаушы  өзінің  айыбының  дұрыстығын  дәлелдеу  үшін  қажетті  нәрсенің  барлығын  көрсету  тиіс. Жоғарыдағы  бірінші   көзқарастағы  тараптары -  “азаматтық  істерде  қосымша  дәлелдеулерді  пайдалануға  болады,  ал  қылмыстық  істтерде  айыпкердің  мойындауымен  және   куәгерлердің   көрсетпелерімен   шектеледі”  дейді. Азаматтық  және  жалпы  құқық  бойынша  сот  шешімі  куәгерлердің  көрсетпелері  немесе  құжаттарға   негізделіп  дәлелденеді.  Бұл   судьяның  жеке  білімімен   және  пайымдануына  негізделіп  шешім  шығаруына  жол  берілмейді. Бірқатар  ислам  заңгерлердің  пікірінше  судья   шындықпен  әділдікке  жету  үшін  алдын  ала  алынған  (кездейсоқ  немесе  әдейі)   мәліметтерге  сүйеніп  шешім  шығаруын  қолдайды. Осы  мәселеге  байланысты  ислам  заңгерлерінің  көзқарастары  үшке  бөлінеді: Судьяға  сот  ісіне   тиісті  емес  мәліметтерді  пайдалануға  тыйым  салынады. Судьяға  азаматтық  немесе  қылмыстық   істерді  қарағанда  алдын  ала  алынған  мәліметтерге  сүйенуге  (негізделуге)  рұқсат  ету. Судьяға  Құранды   көрсетілген  арнайы  қылмыстарға  ғана  алдын  ала  алынған  мәліметтерге   негізделіп  шешім    шығаруға  тыйым  салу; Сонымен  қатар  жұбайлардың  опасыздық  (көзіне  шөп салу)    мәселесі  бойынша  да  судьялардың  жеке   өздерінің  пайымдауы  бойынша       шешім  шығаруға  тыйым  салынады.  Мұндайда  айыптаушы  тағылған  күнәнің  барлығына    жоққа шығарса,  судья  оған  айып  таға  алмайды. Тағылған  айыпқа  негіз  болу  үшін  “ дәлел”  төмендегі  шарттарға  сай  болуы  қажет. Ақиқат  және  анық  болуы  қажет.  Бұл  шарт,  егер  айыпталушы  айыпты  мойындағанда да  сәйкес  болуы  керек. Дәлелдердің  сенімділігі  сот  үкімі  шыққанға   дейін  күшін  қозғалтпауы  керек.  Егер  куәгер  мойындаудан бас тартса  немесе  айыпталушы  мойындаудан бас тартса,  онда  дәлелде,  сот  шешімі   де  сенімді  болмайды. Дәлелдерді  жеткізу - кейінге  қалдырылған  немесе  кешіктірілген    болмауы  керек.  Ондай  болса  ол   күдікті  болып  қалады.  Мұндай  шарттың  сақталмауы  дәлелді  жарамсыз  деп  тануға  негіз  болады. Ислам  заңгерлері  дәлелдің кешіктірілуі  заң  деп есептеуде төмендегі көзқарастар бар: 1)  1-ай;  2)  6-ай;  3)  2-айға байланысты  судьяның  өзі  шешім  мерзімін белгілей алады. Бұл  мерзімдерді  Құранда  көрсетілген  негізгі  қылмыстардың  барлығына  қолданады.  Бірақ   маскүнемдіктен  басқасын. Ислам  сот  ісінде  куәгердің  сөзі  (жауабы)  “Куәлік   етемін”  деп  бастап  өзінің  куәгер  болғанын  және  өз  көзімен  көргенін  айтуы  шарт.  Куәгерге,  куәлік  беру  үшін  зорлық  көрсетуге  болмайды,  бірақ  себепсіз  куәлік  беруден  бастарту.  Діни  міндетті  бұзу  делінген.
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман қылмыс құқығы

Құқық бұзушылық, яғни қылмыс теориясының негізі мұсылмандар үшін Алланың әмірі болып  есептеді.  Себебі  қылмыстық  ой,  қасаханалық  немесе  абайсызда  болған  іс-әрекет,  жалпы  осы  қылмыс  туралы  туған  пікірдің  өзі  Алланың  ісі  деп  негізделеді.  Сонымен  бірге  қылмыс  туралы  құрандағы,  тағы басқа да  қосымша жазылымдағы  текстер  өте  кең  көлеме   түсіріледі.   Сол  себептен   мұсылмандар  өзін-өзі  басқару, өз   іс әрекетіне  баға  беру,  өз  тәлім  тәрбиесін  алып  жүрудің  варианттары  бар.  Осыған байланысты  мұсылмандар  көптеген  іс-әрекеттері  қылмыс  болып табылғанда шариатқа қарсы болып  табылады.  Ал,   мұның  өзі   исламның  негізгі  қажеттілігін қорғайды.  Мысалы:  Дінді  мұсылман  адамдардың  өмірін,  меншікті  және  т.б.  Мұсылман  заңгерлері  адамдар  жағынан   қолданылатын  жазадан  басқа  Алланың  жазасы  бар  деп  есептелді. Қылмыс  тек  мұсылман  нормасын  ғана  бұзу  емес,  сонымен  бірге ол  діни  күнә  болып  та  есептеледі.  Ал  күнәхар  адам  Алланың  қаһарына  шалынады  делінеді. Ислам  заңгерлері  қылмысты  екі    критериге  бөледі. Бұзылған  құқықтың  маңызы: Жазаның  түрі  және  оның  ауырлық  дәрежесі.  Осыған сүйене  отырып  барлқ  қылмысты  үш  топқа  бөлеміз:  1)  Алланың  құқығына  қарсы  қылынған  қылмыстар. 2)  Анық,  тура  жаза  белгіленген  қылмыстар: 3)   Жазасы  оның  көрсетілмеген  қылмыстар.  1-ші  топтағы  қылмыстар,  бұл тек  Алланың  құқығына  қарсы қаратылған...
Кітап суреті, оқулық

Құқық бұзушылықтың түсінігі мен классификациясы

Адамзат тарихына көз салсақ,  ықылым  заманнан  бері  дінсіз  өмір  сүрмегенін байқаймыз.  Адам  және  тұлға  ретінде  де,   қоғамдық  тұрғыдан да  дінге  мұқтаж.  Өйткені  дінге  деген  сенім  оның  табиғаты  мен  жаратылысында бар. Туа  біткен қасиет. Дін – оның мына  қалтарыс – бұлтарысы мың  сан қабат  ғұмырында арқа сүйер тірегі, сарқырап аққан өмір - өзендегі қайығының діттеген  мақсатына  апарар ескегі мен жөн  көрсетер  темірқазығы. Жеті  қабаттан  тұратын  ғаламат  әлемге  бір  сәт  көз  салайықшы!  Неткен  ғажап  жаратылған?!  Қандай  тіл  жетпес  жүйе  құрылған?!    Осы  әлемде  адамнан  басқа  әрбір   жаратылыс  өз  қызметін  қалтқысыз  атқарып,  тыныс  тіршілігін  жасауда.  Алдын - ала келісіп  қойғандай  бірігіп,  жұмыла  кірісіп,  әлемнің  тепе-теңдігін  сақтап,  жағдай  жасап,  соған  бағынуда.  Ал  адам  баласы  осынау  жеті  қабат  әлем  өзіне  бағынса  да,  бақытты  емес.  Ол  ұзақ  уақыт  бойы  ойланып,  бұл  ғұмырға  неге  келгенін,  қайда   баратынын  таба  алмауда.  Мына  әлемнің  өзіне  не  үшін  бағынатынын,  өзінің  кім  екенін  ұға  алмай  жүр.  Кейде  ол  өзінің  дүниедегі  жалғыз  ақыл  иесі  екенін  аңғарса  да,  жақсы  ғұмыр  сүре  алмай  жүр.  Құс  екеш  құстың  ұясы  қараған  жанды  тамсандырса,  адам  баспанасын  әзер  салуда. Адам - әлемде  бірден-бір  саналы жан.  Бірақ  зор  тауқыметті  де  сол  санадан  көрді....
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман азаматтық құқық

Мұсылман құқығы адамдардың өз мүліктеріне шексіз иелік және билік етуді мойындайды. Осы туралы шариғат өз көзқарастарын ие оның коммунизм және социализмнен айырмашылығы; ол жеке...
Кітап суреті, оқулық

Ислам және отбасы құқығы

Мұсылман құқығында жеке адамдардың құқықтық жағдайын отбасылық қатынастар реттейді. Ислам отбасы құқығына мирас, өсиет, кейбір сиға тартудың кейбір түрлерін, қамқорлық мәселелерін регламенттейтін нормалары жатады. ХІХ-ғасырдың...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқық мектептері

Әрбір мұсылман  құқығы мектекптері мұсылман ғалымдарының өздерінің “Аллах” сөзініңқұқық идеяларын қалай түсінуі арқылы, барлық ислам мектептері ең ірі  елі мектепке негізделеді. Суминнар   мен шимиттер арасындағы ең басты айырмашылық жоғары өкіметтің (биліктің) қатынасуы мен қызметі етуінде жатыр. Сумилер Әлиден кейінгі оның әулиеттеріне имамдық (билік) берілуін қолдамайды. Сухмилер тек алғашқы ( 4- халифаны ) имам деп танидыда , ал тұқым қуалап имам болу дәстүрін мақұлдамайды, тек көпшілік жамағат имамды өздері сайлайды дейді. Шиматтар болса билік басына тек әли тұқымдарынан сайлануы тиіс деп тұжырымдайды, ал алғашқы үш халифа да, кейінгі болған баху Умми және баху Аббастықтар да билікті “заңды Әли ұрпақтарынан” тартып алған деп санайды. Сонымен қатар шимиттер басты сумиттер мұсылман құқығының  қайнар көзіне жатқызбайды. Х – ғасырда суннит бағыты төмендегідей мектептерге бөлінеді:                 1) Маликит; 2) Ханифит; 3) Ханбалит; 4) Шафиит ; Маликит мектебін 713-795 жылдары өмір сүрген Малип ибн Анас негізін қалады. Малипиттер есімі, оның негізін қалаушы осы кісінің атымен аталып, оның жолын қуушылар. Малипизм Мединеде дүниеге келіп, Араб елінде, Мысырға, Солтүстік  Африка мен Андалусияға  тез тарап кетті. Мәліпшілер Анестың “ Әл – Муватта ” атты еңбегі мен оған жасалған түсіндірмелерде жатыр. Мәлік ибн Анас белгілі хадис жинаушы болған. Оның “ Әл- Муветте ” еңбегінде хадистер жиынтығын бір жүйеге келтіріп, сондай-ақ сот шешімдері мен сахабалардың заңы сипаттағы сұрақтарына берген жауаптарын қамтыды. Осы еңбегінің мазмұны иджмеға негізделеді.       Мәлік ибн Анастың шәкірттері Аль- Джунди ( “аль-Мухасар”  еңбегінің авторы), Аль- Кайревойн (“ Ариселя” еңбегінің авторы) ж.т.б. – да шәкірттері өздерінің шешімдерін тек қана құранмен Суннара негіздеді. Сонымен қатар олар пиосқа...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығының қайнар көздері

Мұсылман құқығының  қайнар  көздері  екі  топқа  бөлінеді.  Бірінші  топқа  -  құран   және  сунна,  ал  екінші  топқа  адилля  иттихад  жатады.  Құран  мен  сунна  негізгі   заң,  олар  жалпы  құқықтық  шығармашылық  процессінде  негізгі  бағыт  сілтеуші   болып табылады. Мұсылман  заңгерлері  Құранды  қасиетті  кітап  деп,  оны  халықаралық  құқықтардың  және  ішкі  құқықтың  басты  қайнар  көзіне  жатқызады.  Сол  себептен  құран  барлық жағдайлар  үшін  алты  шарт,  мұсылман  өмірінің  негізі  болып  табылады.  Құран   сүрелері   Меккелік  және  Мединелік  болып  бөлінеді. Құран мұсылмандардың ең басты қасиетті  кітабы,  Мұхамедтің  610-632 аралығындағы 23-жыл  бойы  әр  кезде,  кейбір  мәселелерге  байланысты   Мекке мен Мединеде «ғұндар»  түрінде  келіп  түскен. Құран сүрелері көлемі жағынан...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығының жүйесі

Жалпы  алғанда  Шариат  ілімі  кәләм  мен  фикһ  ілімдері  болып  екіге  бөлінеді. Кәләм – сенім  жайындағы  догмалыз  және  үлгі  боларлық  ілім,  ол  дін  негіздерін   анықтап,   дәлелдеп  көрсететін  қағидалар  мен  ережелерден  тұрады. Фикһ – (түсінік, білім,  ғылым) – мұсылмандардың  азаматтық  тұрмыс  тіршілігіне   қатысты  қағида  ережелер Фикһ  іліміне  мынадай  4-бөлік  қосылады Ғабидат – сенім,  дін  жайлы  практикалық  түрдегі  ілім.  (Намаз,  ораза,  қажылық,   сияқты  т.б.) Ақудат – негізінен  азаматтық  істерге  қатысты  қағида  ережелерді,   міндеттемелермен оның  шарттарын  тағы  басқаларды  қамтиды.  Бұл  жерде  екі   жақтың өзара келісімі  талап  етіледі. Айқаат – негізінен  азаматтық  істерге  қатысты  қағида  ережелердің  ішіндегі   істермен  келісімдерді  екі  жақтың  келісімінсіз  бір  ақ  адам шешетіндей  әрекеттерді қамтиды. Ахкам – азаматтық  тұрмыс  тіршілікті  бүкіл  мұсылман  әлеміне қатысты  әрі...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығының тарихы

Мұсылман құқығының қайнар көздері тікелей мұхаммет пайғамбармен тығыз байланысты, сондай – ақ ол исламды бүкіл аравияға таратып үлгерді. Мұхаммедтен кейін оның жұмысын халифтер (ізбасарлар жүргізді.) Олардың алғашқы төртеуі (Абу- Бакр, Омар, Осман және Али) Мұсылмандар  арасында ерекше силы болды. Себебі олар Арабиядан тыс жерлерге таралуын қамтамасыз ете алды. Ол Солтүстік Африка, Сирия, Серак, Палестина, Иран, Орта Азия территорияларын қамтыды. Х - ғ қалыптасқан дін ілімі жүйесі (Аль- Амари) және алахтың жаңа талқылаушыларын  “Мұсылман заңдастыру құқығы” деп түсіндірілді. Филптың төмендегі “талқылаушылары” қалыптасты. а) Сунниттерде: Шафиит, Ханафит, Ханбалит, Меликит; ә) Шииттерде:   Джафарит; Фикһ (“терең түсінік, білім”) – мұсылманшылық тәртіп (юриспруденция), мұсылманшылық  әлеуметтік құқық жөніндегі ілім. Жалпы Филһ ілімі ислам пайда болғанда да, мұсылман мемлекеті – Халифат  құрылған кезде де бірден пайда болған жоқ. 821-ші жартысынан бастап Халифттың әлеуметтік заң жүйесі  шариғатқа  негізделмей, ислам пайда болғанға  дейін  жүзеге асырылып келген  дәстүрлі құқықтарға  негізделді.Ислам  діні таралған жерлердің  бәрінде де  бұрынғы  тәртіпке  көп өзгеріс  енгізе қоймады.  Тек жаңа  дінің  негізгі  қағидаларына  қарсы  шықпау  ғана  шері  болды.           Мұхаммед  Пайғамбар  қайтыс  болғаннан  кейін  “жоғарғы  билік  мәселесі”  ең негізгі  саяси  және  құқық  қорғаушылық  проблемаларға  айнала  бастады.  Мұсылмандар  арасында  “кім  халиф  болу  керек”деген  мәселе бойынша  көп  бәсеке болды.  Халиф  Осман  (үшінші  рет бойынша), оны  лайықсыз деп санаған көтерісшілер қолынан   қаза  тапты. Халиф Али көп  мұсылмандар  жағынан  қолдау таппады.  Халиф  Али   Мұхаммед   пайғамбардың қызы Фатимаға үйленіп, оған туыс болып келетін. Халиф  Османның  туыстары Алиға  қарсы шықты.  Халиф  Алиді   қолдаушылар,  оны  Мұхаммед  пайғамбардың  туысы болғандықтан,  ол  ерекше  билікте болуы  қажет  деп есептеді.  Оседан  келіп  Али  және Алишер  ғана  имамдар  (қоғам басшылары),сондай-ақ  саяси  жетекшілер  ( мемлекет  басшылары) болуы  тиіс  деген  логикалық  ой   қалыптасады. Осы жерден бастап шиизм (“аш - има” сөзінен шыққан “жақтаушылар”) ағымы пайда болды. Али Османның туысқандары – Омеиолар (шыққан руы) мен  күрес процесінде...
Кітап суреті, оқулық

Мұсылман құқығы теория негіздері

Мұсылмандық  құқықтану  ілімінің  өзі  бастауын  жалғыз  ғана   құраннан  алып,  бүкіл қағида  ережелерін,  сондай-ақ  оларға  деген  қосымшаларын  тағы да   сол  құранға сүйеніп  таратады. Шариатты – жол  бастау,  даярлау,  ол  оның  қағидаларын  ахкам  шешім,  ереже, заң,   бұйрық т.б.  деп  атайды.  Шариат  исламның  негізгі  заңдылықтарына  сүйеніп,  оны   құлпырта  түсетін  заңдар  жиынтығы.  Шариат  ілімі  кәләм  және  фикт  ілімдері  болып  2-ге  бөлінеді. Кәләм-сенім  хақындағы  догмалық  ілім.  Ол  дін  негіздерін  анықтап  дәлелдеп көрсететін  қағидалар  мен  ережелерден  тұрады. Кәләм  ілім  - Алла  болмасын  танып  бөлуден  басқа  4-бөлікке  бөлінеді. Таухид-Алланың  бірлігі. Адалат -  Алланың  (адалдығы)  әділдігі; Набууат – пайғамбарлық. Шиад - өліп  тірілу  және  шын  өмір. Шиитер  бесінші  етіп – имаят,  яғни  исламдардың  мирасты  болуын қосады. Фикһ – түсінік,  білім,  ғылым,   кейіннен  құқықтану – мұсылмандардың  азаматтық   тұрмыс-тіршілігіне  қатысты  қағида – ережелері. Таухид  (Алланың  бірлігі) – бұл  исламның  бірінші   догмасы,  яғни   «Лә  илаһи  илла  Алла» (Алладан  өзге  тәңір жоқ)  деген  сөз   мұсылмандықтың   бірден – бір  белгісі  т.б.  Ислам  діні  бойынша  бұл  сөйлемді  тілімен  айтып, жүрегіне      сіңірген  кісі,  Ислам  дініне  кірген   болып  саналады.  Бұл  сенімді:  Иман, ал сенушіні:  Мүмін  деп  атады.  Негізінен  мүмін  мен  мұсылман  бір ұғымда  айтылды. Набууат  (пайғамбарлық) – Ислам  діні  б/е Адам  Атадан  Мұхаммед  пайғамбарға...