Бас бет Авторы Посты от Zangar

Zangar

5728 ПОСТЫ 0 КОММЕНТАРИИ

Менюді конструктор көмегімен іске асыру

Меню терезесін ашпай тұрып келесі бір әдісті қолданайық

1 Менюден File(файл) Newкомандасын таңдап аламыз. New терезесі ашылғаннан кеиін меню опциясын орнатамыз және New File(жаңа файл) батырмасын басамыз

2 Терезе проектісінден oter вкладкасына көшеміз және Menus группасын таңдап аламыз. Содан кеиін New батырмасын басамыз терезе проектісінен.

3  Терезе проектісінен Menus группасында тұратын New батырмасын басамыз Visual FoxPro стандартты құралдар саймандар панелінен. New терезесі ашқанда Menu опциясын оратамыз және New File батырмасын басамыз. Экран бетіне NewMenu(жаңа меню) терезесі ашалады, онда меню екі әдіспен келтірілген

1 Menu – меню жол түрінде

2 Shortcut – көмекші меню, вертикаль бойынша.

Менюді жол түрінде құруды қарастырамыз. Ол үшін Menu опциясын таңдаймыз.

Есеп беру конструкторы терезесіндегі жолақтар саны

Есеп беру конструкторын барлық жұмыс аймағы бөлгіш жолдармен шектелетін үш жолаққа бөлінген. Жолақтың аты бұл жолдың бөлгіш жолының астында орналасқан жолда көрсетіледі. Есеп беруде деректерді топтау, оғна бірінші парақты және нәтижелік деректерді қосу үшін пайдаланғанда қосымша жолақтар пайдаланылады. Әрбір жолақта мәтін, кестелік және есептелетін өрістер, сызықтар, тіктөртбұрыштар, суреттер сияқты басқару элементтері бар болады.

Есеп беруде қолданылатын мүмкін жолақтар саны 5 кестеде келтірілген. Оның негізгі атқаратын қызметі жолақта орналасқан объектілердің қайда басып шығарылатынын анықтайды.

Есеп беру жолағының типтері

Жолақтың атыАтқаратын қызметі
Title (Титул)Бұл жолақта негізгі есеп берудің алдында пайда болатын ақпарат орналасады. Бұл есеп берудің бірінші бетінде орналасуға қажетті есеп берудің аты немесе кез келген дерек болуы мүмкін
Page Header(Жоғарғы колонтитул)Есеп берудің бұл жолағы жоғарғы колонтитул деп аталады. Бұл жолақтың деректері әрбір бетінің басында шығарылады. Басқару элементінің мысалы ретінде есеп берудің атын, ағымдағы датаны, бет нөмерін және т.б. жатқызуға болады
Group Header(Топ үстінде)Бұл жолақта топтау кезінде пайдаланатын ақпарат шығарылады. Топтау кезінде топ оған дейін шығарылатын жоғарғы жолақтары болуы мүмкін. Олар топтаудың әр деңгейінде орналасқан ақпаратты идентификациялауға көмектеседі
Detail (Детальдар)Бұл жолақта кестедегі өрістердің деректері немесе олармен орындалғна есептеу операцияларының нәтижесі орналасады
Group Header(Топ төменде)Бұл жолақта топ туралы ақырғы ақпарат орналасады
Page Footer(Төменгі колонтитул)Төменгі колонтитулда есеп берудің аты, датасы, парақ номері және ағымдағы парақтың деректері бойынша ақырғы мәндері шығарылады
Summary (Нәтижелер)Есеп берудің нәтижелік бөлімінде негізгі есеп беруден кейін бір рет қана пайда болатын және ақырғы мәндері бар немесе соңғы мәтіні бар ақпарат орналасады

“Сатып алушыға ” арналған есеп беру құрылымымен  анықталады

Форма құрылымының анықталуы

Форма- деректерді енгізу үшін қажетті ақпарат

Кестелердегі сақталған деректерді көру, енгізу және редактірлеу үшін формалар қолданады. Құжатты енгізу ұшін арналған формалар, экранда осы құжаттардың стандартты бланк түрде шығу қажет форманың басты ерекшелігі, оның бірнеше байланысты кестелермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Visual FoxPro –да форманы құру үшін келесі тәсілдерді қолданамыз:

1 Auto Form Wizard- мастер авто формы

2 Form Wizard- мастер форм

3 Form Builder-постройтель формы

4 Form Designer- конструктор формы

Конструктормен форма құру процесі формада объектіленді орналастыру және қасиеттерін анықтаудан құралады, сонымен қатар оларға байланысты орындалатын іс- әрекеттер форма құрғанда конструктор терезесін ашу үшін File(файл) менюіне New(жаңа) командасын таңдаймыз New ашылғаннан диалогты терезеде Form(форма) операциясын таңдап New File батырмасын басу керек.

Егер қажетті құралдар панелдері жоқ болса, онда олардың экрандағы көрінісін көру үшін View (Түр) менюінің сәйкес опцияларына белгі қойыңыз немесе Toolbars (Құралдар панелі) диалогты терезесінде құралдар паенлін таңдау жалаушаларын орнатыңыз.

Form Controls (Пішімді басқару элементтері) құралдар панелі пішімде объектілерді орналастыру үшін қолданылады. Пернелердің қысқаша баяндалуы 1.1 кестеде берілген.

Form Controls құралдар панелінің пернелері

 ПернеАтыАтқаратын қызметі
Select Objects(Объектілерді таңдау)Ерекшелеудің көрсеткіші. Пішімде объектілерді таңдауды рұқсат етеді
View Classes(Кластарды қарау)Пішімде құрылатын объектінің класын таңдауға рұқсат етеді
Label (Сілтеме)Пішімде мәтіндік объекті құрады
Text Box (Енгізу өрісі)Пішімде енгізу өрісін құрады
Edit Box (Түзету өрісі)Пішімде түзету өрісін құрады
Command Button (Перне)Пішімде басқару пернесін құрады
Command Group(Пернелер тобы)Пішімде пернелер тобын құрады
Option Group(Ауыстырып қосқыш)Пішімде ауыстырп қосқышты құрады
Check Box (Жалауша)Пішімде жалауша құрады
Combo Box(Ашылатын тізім)Пішімде ашылатын тізімді құрады
List Box (Тізім)Пішімде тізімді құрады
Spinner (Санағыш)Пішімде санағыш түріндегі мәнді енгізудің өрісін құрады
Grid (Кесте)Пішімде кесте түріндегі өрістерді орналастыру үшін объект құрады
Image (Бейне)Пішімде суретті орналастырады
Timer (Таймер)Пішімде таймер типті объектті құрады
Page Frame (Вкладка)Пішімде вкладкасы бар беттерді орналастырады
ActivXControl (OleControl)(OLE- объект)OLE- объектіні құрады
ActivXBoundControl(OleBoundControl)(ActivX объект)General типті өрісте сақталатын, OLE- объектінің құрамын көрсетеді
Line (Сызық)Пішімде сызық құрады
Shape (Контур)Пішімде контур құрады
Container (Контейнер)Пішімде контейнер құрады
Separator (Бөлгіш)Құралдар панелінде перне бөлгішті орналастырады
Hyper Link (Гиперсілтеме)Интернетпен жұмыс жасау үшін қолданылатын объектті құрады
BuilderLock (Құрастырушының бекіткіші)Құрастырушының таңдауын бекітеді
Button Lock(Пернені бекіткіш)Құралдар панелінде таңдалынған перненіБекітеді

Form Designer (Пішім конструкторы) құралдар панелінде Forn Controls (Пішімді басқару элементтері), Color Palette (Түс палитрасы), Layout (Орналасуы) құралдар панелінің шақыру пернелері бар. Бұл панелдің көмегімен пішімді басқарудың қосымша әрекеттерін орындауға болады. бұл панельдің пернелерінің атқаратын қызметі қысқаша 1.2 кестеде көрсетілген.

Form Designer құралдар панелінің пернелері

ПернеАтыАтқаратын қызметі
Set Tab Order(Объектілердің реті)Пішім объектілерін айналып өту ретінің режиміне ауыстыру
Data Environment(Деректердің қоршаған ортасы)Пішімнің қоршаған ортасын анықтау терезесін ашады
Code Window(Код терезесі)Пішімнің бастапқы кодының қарау терезесін ашады
Color Palette Toolbar(Түсті палитра құралдар панелі)Ққұралдар панелін экранда көрсетеді
Form Builder(Пішім құрастырушысы)Пішім құрастырушыны шақырады
Properties Window(Қасиеттер терезесі)Экранда пішім объектілерінің қасиеттер терезесін ашады
Form Control Toolbar(Пішімді басқару элементтерінің құралдар панелі)Form Controls құралдар панелін экранға шығарады
Layout(Орналасуы)Экранға Layout құралдар панелін шығарады
Auto Format(Автоформат)Пішімнің таңдалған объектілеріне арналған автоформатының құрастырушысын шақырады

Пішімде орналасқан объектілерді ыңғайлы етіп орналастыру үшін Layout (Орналасуы) құралдар панелін пайдалану ыңғайлы. Берілген панельдің пернелерінің атқаратын қызметі қысқаша 1.3 кестеде берілген.

кесте Layout құралдар панелінің пернелері

ПернеАтыАтқаратын қызметі
Align Left Sides(Сол жақ бойынша)Таңдалған объектілерді сол жақ объектінің сол жағы бойынша орналастырады
Align Top Edges(Жоғарғы жақ бойынша)Таңдалған объектілерді ең жоғарғы объектінің жоғарғы жағы бойынша орналастырады.
Align Right Sides(Оң жақ бойынша)Таңдалған объектілерді оң жақ объектінің оң жағы бойынша орналастырады
Align Bottom Edges(Төменгі жақ бойынша)Таңдалған объектілерді ең төменгі объектінің төменгі жағы бойынша орналастырады
Align Vertical Center(Вертикаль бойынша)Таңдалған объектілерді вертикаль бойынша орналастырады
Align Horizontal Center(Горизонталь бойынша)Таңдалған объектілерді көлбеу бойынша орналастырады
Center Vertically(Центр бойынша өтетін вертикальға қатысты)Таңдалған объектілерді пішімнің орта вертикальды сызығына қатысты орталықтандырады
Center Horizontally(Центр бойынша өтетін көлбеуіне қатысты)Таңдалған объектілерді пішімнің орта көлбеу сызығына қатысты орталықтандырады
Same Width(Бірдей ен)Пішімнің таңдалған объектілері үшін бірдей енді орнатады
Same Size(Бірдей өлшем)Пішімнің таңдалған объектілері үшін бірдей ұзындық пен енді орнатады
Same Height(Бірдей ұзындық)Пішімнің таңдалған объектілері үшін бірдей ұзындықты орнатады
Send to Back(Артында)Таңдалған объектілерді пішімнің ең төменгі қабатына жібереді
Bring to From(Үстінде)Таңдалған объектілерді пішімнің ең жоғарғы қабатына жібереді

Жоғарыда  келтірілген формадағы батырмаларды сипаттама барейік:

Первый – осы батырманы басқан жағдайда таблицада анықталған бірінші жағдайда деректер толтырылады.

Следующий – осы батырманы басқан жағдайда таблицада анықталған келесі жол деректері толтырылады.

Предыдущий- осы батырманы басқан жағдайда таблицада анықталған бастапқы жағдайдағы деректер толтырылады.

Последний – осы батырманы басқан жағдайда таблицада анықталған соңғы жолдағы деректер толтырылады.

Удалить- осы батырманы басқан жағдайда таблицада анықталған жолдарды жою процесі жүреді.

Выход- осы батырманы басқан жағдайда формадан шығады.

Найти- осы батырманы басқан жағдайда формада деректер толтырылады.

Реляциялық деректер базасын жобалау

Деректердің реляциялық моделі – деректердің кестелік құрылымынан осы кестелерге байланысты тұтастық ережелерінен және деректермен жұмыс істеуге арналған көптеген операторлардан тұратын модель.

Деректердің реляциялық моделінің кестесі формальды түрде қатынас  (ағылшын тілінде relation) деп аталады. Қатынас әрқасысы «атрибут-мән» түріндегі жұптар диыны болып табылатын кортеждерден тұрады. «Кортеж» мәні түсінірек болу үшін, оны «жазба» немесе «қатар» деуге болады.

«Атрибут-мәні» жұбы мағынасын «өріс аты - өріс мәні» деп талдауға болады.

«Атрибут» - болмыстың (қатынастың) қасиеті немесе сипаттамасы.

Болмыс – байланыс моделі (Entry-Relationship) – берілген пәндік аймақтағы деректер базасының семантикасы мен логикасын бейнелейтін формальды емес модель. Болмыс–байланыс моделін – моделденетін формальды емес әлем мен реляциялық модельдің формальды әлемі арасында жалғаушы ретінде қолдануға болады. Деректер базасын жобалау таладанатын пәндік аймақты болмыс және байланыс деп бөліп қарастырған жөн.

Болмыс – ол өмірде бар және өзіндік айырықша қасиеті бар нәре. Болмыс ретінде нақты бір заттар бола алады, мысалы, машиналар, оның тетіктері немесе қызметкерлер, алайда болмыс та абстрактілі болуы мүмкін мысалы, мәселелер немесе мақсаттар.

Болмыстар түрлі сипаттар мен қасиеттерге ие және оларды деректер базасында көрсету керек. Реляциялық модель терминдерінде бұл қасиеттерді атрибут деп атайды.

Байланыс – екі немесе одан да көп болмыстар арасындағы бірлестік (ассоциация). Кез келген бинарлы Е1 және Е2 жиындар болмысының арасындағы қатынастар үшін келесі төрт түрлі сәйкестіктердің бірі орындалуы мүмкін:

1)Бірден-бірге (өзара бір мәндік сәйкестік): Е1 жиынының әрбір болмысына Е2 жиынының тек бір болмысына Е1 жиынының тек бір болмысын сәйкес келтіруге болады.

2)Бірден-көпке: Е1 жиынының әрбір болмысын Е2 жиынының кез келген болмысын сәйкестендіруге болады, бірақ Е2 жиынының кез келген болмысын Е1 жиынының тек бір болмысын сәйкес келтіруге болады.

3)Көптен-бірге: Е1 жиынының кез келген болмысына Е2 жиынының тек бір болмысын сәйкес келтіруге болады, бірақ Е2 жиынының кез келген болмысын Е1 жиынының кез келген болмыс санына сәйкестендіруге болады.

4)Көптен-көпке: Е1 және Е2 жиындарының әрбір болмыстарына басқа жиын кез келген көлемдегі болмыстарын сәйкестендіріп қоюға болады. Сәйкестіктер деректердің семантикалы типтерін анықтайды. Бұл деректер базасына байланысқа модельденетін объектілер мәнімен енгізілген нақты әлемнің шектеуліктері.

Болмыс-байланыс диаграммасы. Болмысты және олардың арасындағы байланысты болмыс-байланыс диаграммасы (Entity-Relationship) немесе ER-диаграммасы көмегімен бейнелеуге болады. болмыс-байланыс диаграммасы деректер базасының логикалық құрылымының графикалық бейнесі болып табылады. Болмыстың BER-диаграммасы үшбұрыш түрінде, ал атрибуттары шеңбер түрінде бейнеленеді. Атрибуттар түзу сызық кесінділерімен байланысқан.

Суперкілттер. Жиынның әрбір болмысын ерекше түрде идентификациялайтын атрибутты немесе бірнеше атрибуттар жиынтығын суперкілт деп атайды.

Кілт-Кандидат. Әрбір болмысты идентификациялауға жеткілікті минимальды атрибуттардан тұратын және құрамында басқа артық элементтер жоқ суперкілт, кілт-кандидат деп аталады.

Бастапқы кілт. Жүйеде болмыстарды өзара ажыратуға кепілдік беретін кілт-кандидат бастапқы кілт деп аталады.

Сыртқы кілт. Бір кестенің басқа кестенің бастапқы кілтіне нақты түрде сәйкес келетін бір немесе бірнеше бағаналарын сыртқы кілттер деп атайды.

Деректер базасының болмыстар бойынша тұтастығы. Бастапқы кілттің белгісіз компоненттеріне тыйым салу болмыстар бойынша тұтастыққа кепілдік береді. Болмыстар бойынша тұтастық деректер базасының тұтастығын қамтамасыз етудегі негізгі шарт.

Деректер базасының сілтемелер бойынша тұтастығы. Сілтелінетін кестедегі кілттің мәніне сыртқы кілттердің мәні нақты және толығымен сәйкес келу сілтеме бойынша тұтастық деп аталады. Сілтеме бойынша тұтастық шартты деректер базасында тұтастықты қамтамасыз етуде екінші шарт болып табылады.

Flash фильмдерін пайдалану тәсілдері

Жоғарыда айтылғандай Flash’тің негізгі түпкі мақсаты – графика және анимациямен қаныққан интерактивті Web-беттер құру. Алайда Flash – айтарлықтай дербес технология. Сондықтан да оны жасаушылар, сондай-ақ нәтижені пайдаланудың басқа тағы екі тәсілін қарастырған. Біріншісі Flash-фильмді (Web-браузерден) тәуелсіз карау, екіншісі Flash-фильмді басқа форматқа конверсиялау (конвертирование) мүмкіндігі.

Фильмдерді Flash редакторынан тәуелсіз қарау.Flash көмегімен фильмдерді жасау және редактрлеу кезінде автор FLA форматты файлдармен жұмыс істейді. Бұл Flash редакторының ішкі (жеке) форматы, және ол осы инструментке ғана “түсінікті”. Web-браузер арқылы көру үшін тағайындалған фильмдер SWF форматына экспортталуы қажет. Жоғарыда көрсетілгендей, нақ осы формат браузерлердің соңғы (Internet Explorer, Netscape және Opera) версияларына және арнайы қосатын Flash-плеерге арналған. Міне, осы әлгі Flash-плеер, айтарлықтай дербес қосымша ретінде Flash редакторының құрамына кіреді, және Flash редакторының қосылуынсыз-ақ оның көмегімен SWF-файлдар активтендіріле алады. Сонда автор арқылы жүзеге асқан Flash-филмдердегі функционалды және интерактивті мүмкіндіктер сақталады. Flash редакторында жасалған, SWF форматына экспортталған және Flash-плеердің көмегімен ашылған Flash-қосымшасы көрсетілген.

Flash-фильмдерді “автономды” түрде көрудің екінші тәсілі - Әмбебап ойнатқыш (Windows Media Player) көмегімен көру. Ол үшін Flash-фильм AVI форматына экспортталған болуы керек. Бірақ, мұндай жағдайда фильмнің (дәлірек айтқанда, фильмі бар файлдың) көлемі он есе, ал кейде жүз есеге үлкейеді

Дыбыс біріктіру мүмкіндігі

Flash, фильмде дыбысты қолданудың бірнеше әдісін ұсына алады. Сіз үзіліссіз, фильм сюжетіне және пайдаланушы әрекетіне тәуелсіз жүргізілетін дыбыстар біріктіре аласыз. Дыбыспен жұмыс істеудің альтернативті нұсқасы – анимация мен дыбысты синхронизациялауға болады. Бұдан басқа тағы да Flash, дыбыс едәуір интерактивті болуы үшін оны кнопкамен тағайындауға мүмкіндік береді. Дыбыспен жұмыс істеудің тағы бір нұсқасы – дыбыстық біріктіруді ActionScript сценариі арқылы басқару.

Flash’те дыбысты біріктірудің екі үлгісі қарастырылған: оқиғалық-басқармалы (event sound) және ағымдық (stream sound). Оқиғалық-басқармалы дыбысты жүргізу үшін, лайықталған берілгендер толығымен жүктелуі қажет; осыдан соң дыбыстың жүргізілуі, айқын өзі біткенше жалғастырыла береді. Ағымдық етілген дыбыстың жүргізілуі үшін, жүктелген берілгендер фильмнің алғашқы бірнеше кадрына жеткілікті болса болғаны.

Flash, дыбыспен жұмыс істеудің ыңғайлылығы жоңары болуы үшін авторларға келесі мүмкіндіктерді жеткізеді:

  • бөлек дыбыстар кітапханасын құру, бұл бір кітапханадағы дыбыстарды бірнеше фильмде қолдануыңызға мүмкіндік береді;
  • дыбыстық берілгендерді қысу параметрлерімен жұмыс; мұндағы мақсат: дыбыстың сапасын және экспортталатын фильмнің өлшемін таңдау; мұнда автор жеке бір дыбысты қысқан сияқты фильмдегі барлық дыбыстарды қысу параметрін таңдай алады.

Сондай-ақ, сіздер, дыбысты модификациялау үшін әр түрлі қосымша эффекттерді қолдана аласыздар . Ол үшін Пуск => Все программы => Стандартные => Развлечения => Звукозапись командасын берсек, дыбыс жазуға арналған арнайы программа терезесі ашыл

Дыбысты Flash’те импорттау. Flash’те дыбысты импорттау үшін, сол дыбысқа арнайы жеке қабат (слой) құру керек, және сол қабатта бос кілттік қадр болуы тиіс. Бос кілттік кадрды құру үшін, дыбыс басталатын кадрдың үстіне тышқанды апарып оң түймесін басып, көрінген контекстті мәзір тізімінен “Вставить пустой ключевой кадр” командасын таңдаймыз.

Керекті дыбысты импорттау үшін мәзірлер қатарынан Файл => Импортировать командасын береміз. Ашылған терезеде дыбыстарды сақтаған буманы ашып, қажетті дыбыстық файлды таңдаймыз.

Дыбыстарды импорттап болған соң, мәзірлер қатарынан Окно => Библиотека командасын берсек, кітапхана терезесі ашылады.

Осы жерден қажет дыбысты тышқанмен таңдап, тышқанның сол түймесі басылған күйде оны жұмыс терезесіне апарып, түймені жібереміз. Сонда, дыбысымыз бос кілттік кадрға жазылады. Дыбыстың ұзындығына байланысты, кадрды F5 функционалдық пернесі арқылы ұзартамыз

Macromedia Flash –тің принциптері

Flash – те проект жасағанда және оны басқа программалармен салыстыра отырып графикалық суреттерде Web – дизайнда олардан мүмкіндігі көп екендігін байқауға болады.

  1. Элементтерді қолдануда  бірнеше рет қайталануы.
  2. Кадырларды өзгерту үшін біріктіргенді. (motion tweens), командалары кадырлардың қайталануын автоматты турде санауын көрсетеді.
  3. Кадырлардың трансформациямен бірігуі. (shape tweens), командалары кадрлардың трасформациямен автоматты турде бірігіп, проектінің жылдамдығын көрсетеді.
  4. Қарандаш құралымен  сызылған сызық қаламсапқа қарағанда аз көлемді талап етеді. (пунктир, линий т.б)
  5. Қабаттарды қолдану  клиптің  бөлімдерін бөлуге қолданылады.
  6. Векторлық графикаға байланысты әр санның шрифтімен стилін  қысқарту.
  7. Жоғарғы   дәрежелі  пайдалы музыканы МР3 форматта қолдану.
  8. Растрлік көріністерді анимация мүмкіндігінде қолдану, оның статикғалық элементтерінің фондық түсі.
  9. Actions Script   бөлімдерінде   кадрларды  бөлуді қолдану.
  10. Әр қабатқа обьектілерді біріктіріп қою.
  11. Бір обьектінің түрлі құралмен фондық түсітік эффектілерін өзгерту .
  12. web – safe бірлік политрасында түстік браузердің айырылуын қолдану.
  13. Library компонентінде кезкелген обьектіні тез тауып көлемін өзгертуге борлады.
  14. Бастапқы проектіге жаңа проектіні қолдану.

Web сайтпен  Internet – те программаны өзгерту үшін кейде гипермәтіндік текстке HTML тілі қажет болады.

Flash технологиясы HTML тілінің орнына таласқан емес , бірақ толық роликтік парақты    Flash - пен сформировать етуге болады.

Қабаттық көрініс. Маркер терезеде бейнеленген ағымдық кадрды көрсетеді. Қандай да бір кадрды сілтегенгенде маркер оған автоматты турде орналасады.

Қабаттар   - қабаттар тізбегінің сол жағында орналасады. ОЛның астында қабаттарды қосуға, алып тастауға мүмкіндік беретін түймешіктер бар. Әрбір қабатты көрінбейтін  етуге және оны редакциялауға тыйым салуға болады.

Кадрлар шкаласы – сіз қарапайым және шешуші кадрларды қосу және алып тастау мүмкіндігіңіз бар. Егер қандай да бір кадрда контекстік мәзірді шақырсақ (тышқанның оң пернесін басу арқылы) сіз жасауға болатын әрекеттер тізбегін көресіз. Шкалада шешуші болып табылатын (мұндай кадрлар қара дөңгелектермен орналасады) әрекеті («а» әріпі) немесе белгісі(қызыл жалау онан соң белгінің оты) бар кадрланр туралы ақпарат көрінеді. Түс те кадрлардың түрі туралы айтады. Сұр түс бұл шешуші кадрды (кeyframe) дәлме дәл қайтайталайтын кадрлар. Көкшіл не жасыл түс кадрлардың Flash –пен басқарылғаны туралы айтады және ақырында, ақ немесе босжолақ кеңістік бұл кадрларда ештеңе жоқ екенін білдіреді.

Көлеңкемен басқару түймешіктері – бұл алдынғы және кейінгі кадрлардың арасындағы айырмашылықты көру үшін, көршілес кадрларды калька арқылы бейнелеуге мүмкіндік беретін түймешіктер. Мұндай бейненің тереңдігі маркердің екі жағынан беруге болады.

Macromedia Flash MX командалары

  • Ерекшелеу құралы (стрелка) -  графикалық обьектілерді өзгертуге     және ерекшелеуге арналған.
    • Snap – Басқа обьектіге немесе орнына жылжыту,өзгерту құралы. Дұрыс қадаммен орындасаңыз обьектіні қиналмай орнына қоя аласыз.
    • Smooth - Қисық сызықтарды түзулеу құралы.
    • Straighten - Түзету. Smooth –қарағанда бұрыштарды түзулейтін құрал.
    • Rotate – таңдалған обьектіні бұрау.
    • Scale - таңдалған обьектінің көлемін өзгерту.
    • Лассо – обьектінің облысын ерекшелеуге арналған. Біра ол бірнеше спецификалды. Бұның көмегімен обьектінің іші формалар,жұмыс облыстарын редакторлау үшін ерекшеленеді.

Модификаттар:

  • Magic Wand –сиқырлы таяқша. Керек түспен облысты қырқып алады.
  • Magic Wand Properties - сиқырлы таяқшаның режимін орнату  құралы.
  • Polygon - көпбұрышты. Обьектілерді түзу сызықтармен обрисовкалау
  • Сызық – жұмыс столының обьектісі.Түзу сызықтар сызу үшін қолданылады.
  • Stroke Color - Түс таңдау палитрасы.
  • Fill Color - Түс таңдау заливкасы.
  • Тіктөртбұрыш - Тіктөртбұрыштар мен квадраттар жасайтын құрал.
  • Round rectangle radius - Нүктелердің радиусын беру. Бір Corner Radius модификаторды шертсеңіз Setting, Rectangle радиус беретін нуктелер шығады.
  • Pencil Mode - қарындаш құралы.
  • Ink – сақталмаған сурет
  • Brush Mode – кист режимі.
  • Paint Normal - толық бояу.
  • Paint fill – жиектерін боямай заливканы қолдану.
  • Paint Behind - обьектіден кейін фонды бояу.
  • Paint Selection – ерекшеленген облысты бояу.
  • Paint Inside – обьектінің ішін бояу.
  • Brush Size – кисттің өлшемін таңдау.
  • Brush Shape – кисттің формасын таңдау.
  • Пипетка - заливканы көшіріп алуға мүмкіндік береді.
  • Ластик – форманы,фигураны,сызықты өшіру үшін қолданылады.
  • Рука – жұмыс парақ үстінде оңай жылжыту.
  • Лупа – үлкейтіп көрсету.Артық жерлерін алып тасатап жөндеу.
  • Текст – Мәтін жазу.
  • Векторлық корекция – графикалық обьектілердің формасын өзгерту.
  • Перо – Векторлық обьектіге сызық чызу.
  • Don’t Close Gaps - жабулы обьектілерді бояу.
  • Close Small Gaps – обьектілі зөаливка
  • Stroke Color - Түс таңдау палитрасы
  • Smooth - Қисық сызықтарды түзулеу құралы.
  • Rotate –таңдалған обьектіні бұрау
  • Polygon - көпбұрышты. Обьектілерді түзу сызықтармен обрисовкалау

Уақыт шкаласы. Уақыт шкаласымен проектінің структурасын бағалауға және обьектіні жылдам көруге болады.Кадрларды жылжытуға болады.Сіз уақыт шкаласымен статистикалық немесе трасформациялық кадр екенін оңай ажыратасыз.

1-ші Вкладка сцены

2-ші қабат кадрлар

3-ші кадрлардың көлемі

10-сурет.Кадрлармен жұмыс істеу терезесі

1-ші бетті редактрлеу

2-ші символдарды редактрлеу

3-ші орталыққа даярлау

4-ші калькірлеу

5-ші калькірлеуді өзгерту

1-ші контур түрінде қабаттарды көрсету

2-ші қабаттарды блокқа қою

3-ші қабаттарды жасыру

4-ші қабаттар қосу 

Macromedia Flash MX технологиясы

Macromedia Flash MX - өте мықты программа. Flash суретшілермен дизайнерлерге өте керекті құрал болып табылады. Web – сайтттагы проектілі анимациялар мен дыбыстар беру үшін қолданылады. Алғашқы кездері Flash – тің мүмкіндіктері жоғары дәрежеде емес еді Macromedia корпорациясы жаңа Walt Disney серверін ұсынсынған ға дейін.

Бұл Flash технологиясында үлкен реклама жасады.Көптеген дизайнерлік студиялар Web парактарын Flash технологиясымен безендіру үшін пакет программаларын көптеп сатып алды. Алғашкы кездері программа Splash Animator деп аталып атағы жоқ Future Animation фирмасында РС – комптютерінде мультфильмдер жасау үшін қолданылды.

Суретшілер мен аниматорлар азғана мүмкіндігімен жұмыс істеп жүрді. Macromedia фирмасы пакеттерді сатып алып Flash деп атын өзгертіп мүмкіндіктерін айқындағанынша.

Macromedia фирмасы интерфейсін программаның автоматизациясын ауыстырды. Мультимедиялық программа атымен интерфейсін гана ауыстырып қоймайпакетті рынокқа шығарды. . Macromedia фирмасы  тек сыртқы пішінін өзгертіп қоймай ішкі порограммаларында өзгертті.

Flash – тің интерактиві Action Script сценариына қолдануына байланысты мумкіндіктері кең жайылды.Өте қиын behaviors стильмен электрондық магазиндер құрды. Flash Web арасында терең дамыды.

1996жылы Flash технологиясы шыққаннан бастап Web сайттарда мультфильмдердің көптеген түрлерін құрастырды.

Macromedia Flash -  растрлі және векторлы графиканы пайдаланып мультимедиялық және интерактивті материялдарды, аудио, видео дайындайтын құрал. Клиптің копиясымен Flash –клиптің қайжерде орналасып тұрғанына қарамастан Web сайыттарда қарапайым презентация ретінде Internet – тің көмегінсіз жұмыс істеуге болады.  Оның дизайнымен безендіруі өзгеріссіз қалады. Көрініс терезесінің көлемін өзгерткенде де, оның позициялы элементімен дизайны өзгермейді. Flash – системасы векторлық грпафика класына жатады. Осы системангың көмегімен дайындалған сурет математикалық түрде сақталады: қисық векторы жеке бір сегмент болады. Бұдан басқа бұл сегмент түспен , қалыңдықпен соңғы нүктедегі координатам ен ерекшеленеді. Векторда суреттің көлемін құндылығын жоғалтпай өзгертуге болады.

Flash –тің басты міндеті сіздің салған суретіңізді қимылдату үшін не істеу керектігін үйрету.       Flash – пен көптеген графикалық видео презентацияларды безендіруге болады. Flash көптеген универсалды платформаларға үсынылған.

Сонымен  Macromedia Flash бұл:

  • Векторлы графика. Векторлық графика математикалық координаттардың нүктесін және оларды қосатын құрал.Векторлар түзудің қисықтығын анықтайды.Математикалық есептеулерге байланысты оның көлемі өз құндылығын жоғалтпайды. Графикалық форматта шеңбердің диаметрі 100 пиксель,ол минимум 10 килобай – 100х100 пиксель орынды алады, нүкте нүктесіне дейін.Ал оны векторлық форматта беру үшін оның радиусын берсек жеткілікті. Растрлі графикадан ерекшелігі көлемін өзгерткенде оның құндылығы өзгереді. ( көлемін кішірейткенде оның кейбір кішкентай нүктелері жоғалып кетеді, ал көлемін үлкейткенде – квадраттар пайда болуы мүмкін.)вектормен суреттеген көрініс нақты ,анық болып шығады.
  • Растірлі графика. Flash – те тағы растірлі графика бар. Манипуляциялық көрініс растірлі нүкте көлемде берілмейді, барлық сурет көлемінде беріледі. Растрлі көрініс әр түсті нүктелерден тұрады. Бұл жағдайда әр нүктенің түсі жайлы мәліметті сақтап отыру керек . Векторлық суреттің растрлік көріністің көлемін салыстырғанына байланысты. Flash импортталған және архивтелген файлдарды JPEG тен сақтауға мүмкіндік береді. Роликке растрлік, графикалық және векторлық көріністерді:*.EMF,*WMF,*EPS,*AI,*DXF,*DIB,*JPG,*GIF, *.PNG. импорттауға болады.
  • Анимация. FLASH PLAYER -FLASH фильмді қосқан кезден бастап жүктеледі.
  • Дыбыс.FLASH-ролигінде дыбыстық файылдарды *.WAV,*.AIFF. форматта қолдануға болады. FLASH – ті қолдану сізге көп еркіндікті береді: осыған байланысты көп емес дыбыстық эхффектілерді беруге болады, кнопканы басқан кезге, фондық режимде дыбыстық жолақтарға. Сіз роликке музыкалық немесе дыбыстық жолақтарды, визуальдық компоненттермен беруге болады.
  • Трансформация. Біз компьютер қолданғанна бастап, жұмысымызды жеңілдету үшін, анимацияны қолдан жасамаймыз. Ол жеңіл қозғалысты, форманы түсті талап етеді. FLASH бұны автоматты түрде өөзі істейді. Ол үшін трансформацияны пайдалану қажет. Бұл үшін бастапқы және соңғы форманы, сағатты беру қажет.Тракнсформация орналасуын да қамтамасыз етеді.
  • Специльные эффекты. Спецэффектіні қолдану үшін әр қабатқа өзінің техникасы қолданылады, (мына типте Layers Photoshop), және де көгілдір масканы да қолдануға болады. Дизайнның активті элементі. Кез келген графикалық элементті қолдануш ымен активировать етуге болады, роликті басқаруға , дыбысты қосуға жәнек тоқтатуға ,URL- ресурсын қасуға, видео кнопкалармен менюді функионалдауға болады. Кнопка үш түрде болады(қарапайым, тышқан тәріздес, басылымды).
  • Роликтің өлшемі. Векторлы форматты қолдану обьектімен жұмыс істеуде, қарапайым графикалық форматқа қарағанда клип файлдың көлемін кішірейтуге мүмкіндік береді. Экспорт анимациясы- GIF – 27 килобайт AVI – 8 мегабайт.
  • Роликтің автономды проигрывтелі. FLASH – те құрылған ролик Internet желісінде ғана көрсетпейді,автономды арнайы проигрывательиен де көрсетеді(Window және Macintosh). Кезкелген JAVA виртуальді машинасында жұмыс істейтін JAVA проигрывателі бар. Windows – та дискетамен CD ROM презентациясымен қосуға болатын автономды Exe – модулін дайындауға болады. Бұл түрде дайындалған презентация Internet жасалған презентаци ядай болып көрінеді.

Жұмыс алаңы

Инструменттер құралы. Жаңа инструменттер құралына бір қарағаннан Flash программасының пофессионалды болғанын байқаймыз. Мысалы үшін  Line, Oval, Rectangle, Pencil және Hand қарапайым опция болған, ал қазір жеке- жеке құрал. Жаңа Rectangle опциясы дөңгелер бұрыштарымен төрт бұрыш жасай алады.

  • Панель құралдары
  • Көру құралы
  • Түстер параметрі
  • Қосымша құралдар

Macromedia Flash жүйесімен танысу

Macromedia Flash MX 2004 және Macromedia Flash Professional 2004 көптеген қызықты интерактивті мультимедиялық презентацияларды дайындауға мүмкіндігі көп.Flash те векторлық графикамен және анимациялар мен жұмыс істеуге болады.Әдетте бұл программамен манипулятор, растрлі графика , видеоматериялдарды монтаждауға және дыбыс монипулятор файылдарымен жұмыс істеуге болады. Flash – тің көмегімен графикаларды безендіруге көптеген видео презентацияларды соның ішінде Электронды комерциядан бастап видео айындар мен мультфильмдер жасауға болады.

Жұмысты бастамас бұрын Flash программасын Пуск=> Программы => Macromedia=> Macromedia Flash MX командасы арқылы қосамыз.

Macromedia Flash MX 2004 және Macromedia Flash Professional 2004 –бұл бір программаның екі түрлі версиясы. Flash – те анимация ,эффекті ,векторлық графика ,интерактивті мысалдар, программалар ,Web – сайтттагы презентацияларды жасауға болады. Flash – те істеген жұмыстарды FLA форматта сақтайды. FLA форматында керекті ресурстарды ,видеоматериалдар дыбыстар мен кодтар сақтайды.  Қазіргі таңда  Macromedia Flash MX  Интернетті қолданатын барлық адамдарға танымал. Көптеген қолданушылар Flash – ті үйренуді асыға күтті. Өйткені  Flash – тің мүмкіндіктері бүкіл әлемге әйгілі еді.   Macromedia Flash пен көруге болатын көптеген сұлулықты ,  тыңдай алатын дыбыстарды істейалатын мүмкіндігі көп.  Macromedia Flash –те жұмыс істеудің 5-мүмкіндігі.

  • Macromedia Flash MX туралы түсінік және оның мүмкіндіктері мен принциптері. Macromedia Flash MX стандартты функциялары.
  • Macromedia Flash MX – тегі ActionScript тілі және мультимедиялық файылдар туралы түсінік.
  • Үшінші главада – анимацияның мүмкіндігі, анимацияны құру, қабаттар мен фондық эффектілер.
  • Төртінші главада электрондық оқулықтар туралы түсінік.Электронды оқулықты құру, дистанционды оқыту олармен жұмысістеу бағыттары.
  • Macromedia Flash MX арқылы жасалатын мультимедиялық фильмдер.

Клиент-сервер технологиясы

Жергілікті желілердегі компьютерлердің бір-бірімен қарым-қатынас жасау сипатын олардың функциональдық қызметімен байланыстыру қалыптасқан. Берілгендерді өңдеу процесі клиент серверге күрделі процестердің орындалуына, файлды оқуға, берілгендер базасынан информация іздеуге және т.б сұраныс жібере алады. Сұраныс орындалып, нәтижесін сервер клиентке жөнелтеді. Клиент алынған берілгендерді өңдеп, нәтижені қолданушыға ыңғайлы түрде береді. Осындай байланысқан жүйе клиент сервер деп аталады. Жергілікті желі аймағында да компьютердерді тікелей байланыстыру кезіндегі сияқты клиент және сервер ұғымдары қолданылады.

Клиент-сервер технологиясы - жергілікті желідегі компьютерлерді бір-бірімен байланыстырудың ерекше тәсілі, мұнда бір компьютер (сервер) өз құрылғыларын басқаларға - клиенттерге пайдалануға бере алады. Осыған орай жергілікті желілер бір деңгейдегі желілер және серверлік желілер болып екіге бөлінеді.

Бір деңгейдегі желілерде айрықша бөлінген сервер болмайды, мұнда әрбір жұмыс станциясы әрі сервер, әрі клиент болып қызмет атқара береді. Мұның ерекшелігі - әрбір жұмыс станциясы өз ресурстарының белгілі бір бөлігін барлық жұмыс станцияларының ортақ пайдалануы үшін боліп береді.

Көбінесе бір деңгейдегі желілер мүмкіндіктері бірдей компьютерлерді біріктірген кезде құралады. Бір деңгейдегі желілер жұмыс істеуге ыңғайлы, олардың қызметі де қарапайым түрде жүзеге асырылады.

Егер компьютерлер саны аз болып, олардын негізгі функциясы бір-бірімен мәлімет алмасу болған жағдайда, ең тиімді шешім - оларды бір деңгейлі желілерге біріктіру болып табылады. Мұндай желі кең тараған Windows 98 операциялық жүйесінін басқаруымен жұмыс істей береді.

Мәліметтердің компьютерлерге таралып орналасуы және әр жұмыс станциясының ресурстарын ортақтастыруды өзгерту мүмкіндігі бір денгейдегі желілердегі мәліметтерді заңсыз пайдаланудан сақтауды қиындатады. Осыған орай мамандар мұндай желілердегі ақпаратты сақтау мәселелеріне өте көп көңіл бөлуге мәжбүр болып отыр.

Бір дейгейдегі желілердің тағы бір кемшілігі - олардың жұмыс өнімділігінің төмендігі. Ол ресурстардың әр жұмыс станцияларына бөлініп, жұмыс кезінде олардың әрқайсысының әрі клиент, әрі сервер қызметін атқаруына байланысты болып отыр.

Серверлік желілерде компьютерлердің функциялары алдын ала айқындалған - оның кейбіреуі сервер болып қызмет атқарса, қалғандары тұрақты түрде клиент болып табылады. Компьютерлік желілердің атқаратын қызметтерінің көп түрлілігіне байланысты серверлердің бірнеше типтері бар, олар: желілік сервер, файлдық сервер, баспа сервері, пошталық сервер, т.б.

Желілік сервер желіні жалпы басқару функциясын және есептеу жұмыстарынын негізгі бөлігін атқаратын арнайы компьютер болып табылады. Бұл серверде желіні толық басқаратын операциялық жүйенің негізгі ядросы сақталады. Желілік сервердің жады көлемі үлкен және оның жұмыс жылдамдығы да жоғары дейгейде болуы тиіс. Мұндай желідегі жұмыс станцияларынын функциясына мәліметтерді енгізу мен шығару және сервермен ақпарат алмасу жатады.

Файлдық сервер термині негізгі функциясы мәліметтер файлын сақтау, басқару және тасымалдау істерінен тұратын арнайы компьютерге байланысты шыққан. Ол өзінде сақталатын және тасымалданатын файлдарды өңдемейді және өзгертпейді. Сервер ол файлдардың мәтіннен, немесе графикалық бейнелерден, немесе электрондық кестеден тұратынын білуге тиісті емес.

Сервердің файл сервер түрі жиі қолданыста. Өйткені онда желіні қолданудың барлығынан түскен мәліметтер сақталады.

Сондай-ақ осы берілгендерге доступ қатамассыз етеді. Бұл компьютер үлкен жылдамдықты оперативті жадпен, қатты дискілермен, қосымша дискіжинағыштармен қамтылған болуы шарт. Файл сервер арнайы операциялық жүйелермен жұмыс жасайды. Ол операциялық жүйе бір мезгілде қолдануға доступ ашуы керек. Файл сервер файылдары:

1) берілгендерді сақтау;

2) архивтеу;

3) жөнелту;

 4) әртүрлі қолданыстағы берілгендерді өзгертуді синхрондау;

Кейде файл сервер жеткіліксіз болсағ онда желіге бірнеше серверлерді қосуға болады. Әдетте орталықтандырылған ЭЕМ хост машина деп аталады. Берілгендерді өзгертуді орталықтандыр жүйелерінде қолданылады.

Жалпы файлдық сереверде монитор мен пернелік тақта болмаса да болады. Файлдық мәліметтердегі барлық өзгертулер клиенттік жұмыс станцияларында жүргізіледі. Сондықтан клиенттер серверден файлдарды көшіріп алады да, керекті өзгерістерді жасап, нәтижесін қайтадан серверге қайтарады. Мұндай желі жұмысы - көптеген тұтынушылардың бір үлкен ортақ базаны біріге отырып пайдалануы кезінде өте тиімді болып табылады. Үлкен желілерде бір мезетте бірнеше файлдық серверлер пайдаланылуы мүмкін.

Баспа сервері (принтер-сервер) желі адаптері көмегімен мәлімет тасымалдау ортасына қосылған баспа құрылғысы болып табылады. Мүндай желілік баспа қүрылғысы басқа желі құрылғыларынан тәуелсіз күйде өзі жеке жұмыс жасайды. Баспа сервері желідегі барлық серверлерден және жұмыс станцияларынан тапсырма ала отырып, олардың мәліметтерін басып шығарады. Баспа сервері ретінде қуатты, жұмыс өнімділігі жоғары принтерлер пайдаланылады.

Желілік басып шығарғыш - бұл жекелеген пайдаланушылар ортақ қатынаса алатын басып шығарғыш. Басқа пайдаланушылар сіздің басып шығарғышыңызға қатынауын ашу үшін мына әрекеттер орындалады:

  1. Бастау - Басып шығарғыш пен факстар әмірін орындаңыз, Сіздің компьютеріңізге қосылған таңбашалары бар барлық басып шығарғыштармен факстарды сұқбат терезесі ашылады.
  2. Сіз қатынас құруды қалаған сол басып шығарғыштың таңбашасын табыңыз да, онда тінтуірдің оң жақ батырмасын шертіңіз және ашылған мәзірден Ортақ қатынас құру мәзірін таңдаңыз.
  3. Ашылған терезеде қатынас құру қосымшасына өтіңіз де, ауыстырып қосқышты берілген компьютерге ортақ қатынас құру жағдайларына орнатыңыз. Белсенді етілген мәтіндік мәтіндік өрісте желіні пайдаланушылардың бәрі көре алатын берілген басып шығарғыштын атауын енгізе аласыз.
  4. Жарайды батырмасын басамыз.

Жергілікті желі ауқымды желімен өте көп мәлімет алмасатын болған жағдайда, пошталық серверлер пайдаланылады. Олар электрондық пошта мәліметтерін өңдеу үшін қолданылады. Интернет желісімен тиімді қатынас кұру үшін Web-серверлер пайдаланылуы мүмкін.

Клиент сервер архитектурасы бір рангілі локальді есептеу желісін де, ерекшеленген серверлі желіні де қолдана алады.

Желілік техникалық құралдар

Жергілікті немесе аймақты тармақталған желілер архитектурасына байланысты негізгі компоненттер мен технологиялар мынадай бөлітерден тұрады:

Аппараттық құралдар:

- кабельдер;

- серверлер;

-желілік интерфейс тақшалары (NIC, Network Interface Card);

- концентраторлар;

- коммутаторлар;

- аймақтық тармақталаған желілер үшін бағдарлауыштар (маршуртизаторлар);

- аймақтық тармақталаған желілер үшін қашытқтан қатынас құру серверлері;

- аймақтық тармақталаған желілер үшін модемдер;

Серверлер. Клиент/сервер желісіндегі сервер дегеніміз осы желіге қосылған басқа компьютерлер пайдалана алатын файлдар мен қолданбалы программаларды сақтауға арналған жоғары көлемді қатты дискісі бар дербес компьютер болып табылады. Бұған қоса серверде желілік операциялық жүйе (NOS, Network Operating System) орнатылып, ол шеткері қүрылғыларды (принтерлер тәрізді) да басқар алады.

Желілік интерфейс тақшалары (NOS, Network Operating System) үстелге қойылатын және портативті алып жүруге ыңғайлы компьютерлерге орнатылады. Олар жергілікті желідегі басқа құрылғылармен қатынас құру үшін қажет. Компьютер жұмыс өнімділігіне бірсыпыра талаптар қоятын әртүрлі дербес компьютерлерге арналған желі тақшаларының көптеген түрлері бар. Олар мәліметтерді тасымалдау жылдамдығынын өзгеруі мен желіге қосылу тәсілдеріне байланысты әртүрлі болып келеді.

Модемдер жай телефон арналары арқылы Интернетке қосылып, онымен мәлімет алмасу мүмкіндігін береді. "Модем" деген сөз осы құрылғының қызметіне байланысты шыққан, ол "модулятор/ демодулятор" сөздерінің қысқаша түрі. Модем дербес компьютерден шыққан цифрлық сигналдарды жалпы телефон арналары арқылы тасымалданатын аналогтық сигналдарға түрлендіреді. Ал екінші модем қабылданған сигналдарды қайтадан цифрлық формаға ауыстырады.

Желілік программалық құралдар. Жергілікті және аймақтық тармақталған желілер архитектурасына байланысты программалық құралдар:

-желілік операциялық жүйеден,

- желіні басқару программалық құралдарынан тұрады.

Желілік операциялық жүйе (NOS, Network Operating System) - желіге қосылған әрбір дербес компьютерде пайдаланылатын программалық кұрал. Ол желілік ресурстарды басқарып, олармен қатынас жасауды қадағалап отырады. Желілік операциялық жүйе тасымалданатын мәліметтерді баратын бағыттары бойынша бағдарлауды (маршруттауды), желілік құрылғылар үшін бәсекелік қайшылықтарды шешуді және дербес компьютердің операциялық жүйесімен, мысалы Windows 95, Windows NT, UNIХ, Масintosh немесе ОS/2 жүйелерімен жұмыс істеуді ұйымдастырады.

Желілік операциялық жүйе файлдар мен қолданбалы программалардың үйлесімді жұмыс жасауын қамтамасыз етеді. Осындай бір жұмыс станциясында орналасқан ресурстар бірге пайдаланыла отырып, керекті мәліметтер алушыларға жөнелтіліп және олар басқа компьютерлерден өзгертіле алады. Желілік операциялық жүйенің негізгі бөлігі серверде орналасады да, қалған бөліктері барлық жұмыс станцияларында қызмет етеді.

Желілік операциялық жүйе қосылған барлық құрылғыларды анықтап, ортақ пайдаланылатын шеткері құрылғыларға жұмыс станцияларының қатынасу приоритетің (егер бірнеше станция қатар сұраныс берсе) айқындап отырады. Бұған қоса операциялық жүйе графикті реттеу ролін атқарып, каталогтармен жұмыс істеуді басқарады және ақпаратты сақтау жүйесін бақылау өкілеттігін жүргізіп, желіні басқару функциясын жүзеге асырады. Кең тараған желілік операциялық жүйелерге Windows NT Server, Novell Netware, Banyan VINES тәрізділер жатады.

Желіні басқару программалық құралдары желіні қадағалау, басқару және ондағы мәліметтерді сақтау істерінде манызды рол атқарады. Ол желіні тоқтатып қоюға мүмкіндік бергізбейтін және қысылшаң кездерді болдырмайтын, желіні жеке иеленудің (TCO, Notal Cost og Ownership) жалпы құнын төмендететін басқару істерін алдын ала жүргізеді.

Желі администраторлары басқару жұмыс станциясы немесе World Wide Web қызметі арқылы графиктегі заңдылықтарды қадағалай алады, осы сегментті шектен тыс жұмыс атқаруға әкелетін мүмкіндіктерді анықтап береді. Бұған қоса кенеттен туындаған қиғаш мәселелерді тауып олардың әсерлерін азайтады және жұмыс өнімділігін жоғары деңгейге көтеруге мүмкіндік беретін желі құрылымын таңдай алады. Желіні толықтыру және күрделендіру барысында RMON және RMON 2 сияқты қадағалау (мониторинг) жабдықтары администраторларға желі ортасын бақылап отыруға көмектеседі.

Осындай қадағалау жабдықтары желі шекараларынан тиянақты мәліметтерді дер кезінде алып отыруды қамтамасыз етеді және сол арқылы желі администраторы туындайтын қиындықтардың алдын алып отырады.

Программалық құралдар бұған қоса тасымалданатын мәліметтерді кездейсоқ өзгерулерден сақтайды. Желі адмистраторлары басқаруға арналған жұмыс станциясы арқылы пароль орната алады, тұтынушылардың қандай құрылғыларды пайдалана алатынын анықтайды және заңсыз мәлімет алмақшы болғандарды тауып тіркеп отырады.

LlNUX операциялық жүйенің қысқаша тарихы

Linux – операциялық жүйе, ол өте танымал Unix операциялық жүйенің жиырма бес жылдық дамуының жоғары қасиеттерін қамтыды. OS Linux 1991 жылы 5 қазанда Хельсинки қаласындағы университетте оқыған авторы және иесі Линус Торвальдспен (Linus Torvalds) тұңғыш рет сатылуға берілді.

Linux-тің бірінші түрі шыққаннан кейін екі айдан соң Линус Торвальдс жаңа оперциялық жүйені таратты және басқаларды Linux-ті дамыту жұмысына шақырды. Сондықтан Linux операциялық жүйесі бүгінгі күнде көптеген жер шарының программистерімен дамытылуда және олардың жемісі көптеген Интернет сайттарында жазылған. Осы топтың басқарушысы әлі күнге дейін Линус Торвальдс болып саналады.

Linux Unix-тің жеңілдетілген түрінің қорында орналасқан, ол Minix деп аталады. Алғашынан бастап Linux тез бейімделген, кіші және арзан операциялық жүйе ретінде жасалады.

Linux операциялық жүйенің негізгі қасиеттері:

  • Толық көпқолданбалы операциялық жүйе. Ол бір мезгілде бірнеше жұмыстарды орындауда компьютердің барлық ақпараттық ресурстарын қолданады.
  • Виртуалдық жадының жәрдемі. Linux қатты дискінің бөлімін виртуалдық жады ретінде пайдалана алады. Операциондық жадыда активті процестерді сақтайды және дискіге програманың аз қолданылатын бөлімдерін кіргізеді. Жүйенің барлық жадысы қолданылады (виртуалдық және операциялық), Linux үшін бағдарламалармен дискінің жалпы жадысы сипатталады.
  • Операциялық жүйенің графиктік ортасы. XWindow – бұл стандартты интерфейс, ол Unix-те графиктік мүмкіндіктерді орындайды.
  • Linux барлық қолданбалы тор хаттамаларын, сонымен бірге Интернет-хаттамасы TCP/IP, желілік хаттамалары SMB* және Novell, Nis ақпараттық хаттамалары, NFS, WINS және т.б. желілік файлдық жүйенің хаттамаларына жәрдемдеседі.
  • Кітапхана байлығы. Әрбір жұмыстағы қайталанатын процедураларды сақтаудың орнына жүйе стандартты кітапхана жиынын береді. Олар қажет уақытта бағдарламаларға қосылады.
  • SysV, BSP және IEEE POSIX 1 стандарттарына ұқсас болуы. Linux көбінесе стандарттарды қолданады.
  • Операциялық жүйенің ашық мәтіні. Linux AT&T* сияқты саудалық дамытылуларын пайдаланбайды. Сондықтан әрбір адам өзінің OS модулін жазуға мүмкіндік алады.
  • Басқа операциялық жүйелерге қарағанда өте арзан [3].
  • Вирустарға толық қарсы тұруы. Қазіргі уақытта Linux-ке арналған он вирус қана белгілі. Олардың ешқайсысы операциялық жүйеге зиян келтіре алмайды [5].

Server Message Block, Microsoft Network ретінде белгілі.

Internet Explorer-дегі қауіпсіздік

Microsoft корпорациясы Internet-тің жұмыс істеуі үшін қауіпсіздіктің қаншалықты маңызды екенін түсінеді. Сол үшін корпорация құрастырушылары Internet Explorer 3.0-ге қазіргі кезде қолданылытын Secure Sockets Layer (SSL) және Private Communicatoin Technology (PCT) хаттамалары үшін қолдама енгізді.

 Secure Sockets Layer (SSL)

SSL хаттамасын World Wide Web-те қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Netscape фирмасы құрастырды. SSL қосымшалармен орындалатын хаттамалардан тәуелсіз және келесі міндеттерді атқарады:

  • Мәліметтерді ұсталынып алып, оқудан сақтау үшін оларды шифрлау.
  • Мәлімет алмасушы сыңарларды теңестіру үшін цифрлық жазылулар және сертификаттарды қолданатын идентификациялау.
  • Ақпараттық берілуі кезінде оның мүмкін болған өзгертілуінен сақтап, ақпарат бүтіндігін сақтайды.

SSL HTTP, Telnet, Gopher немесе NNTP сияқты қосымшалар хаттамасы мен TCP/P қосылу хаттамасы деңгейлерінің ортасынан орын алады. Сол себепті SSL Internet-тің нақты қосымшаларының хаттамасынан тәуелсіз жұмыс істей алады. Егер SSL клиент немесе сервердің программалық қамтамасынан қолдау алса, сіздің хабарларыңыз Internet-те кодталған түрде беріледі. SSL RSA Data Security, Inc корпорациясы құрастырған идентификация және ашық кілттермен шифрлау технологияларын қолданады. Сервер идентификациясы RSA ашық кілттері мен Х.509 цифрлық сертификат стандартының көмегімен криптографияда базаланады. Internet Explorer сервердің идентификациясын құрастырушы (Certificate Authorities) деп аталатын үшінші жақ ұсынған, қол қойылған цифрлық сертификаттың көмегімен іске асырады. Цифрлық сертификат сервердің ашық кілттері мен оның атының сәйкестігін растайды (жүргізу туралы құжатыңыз сіздің суретіңіз бен сіз туралы мәліметтерді растаған секілді). Цифрлық қол қойылған криптографиялық тексеру сертификатта берілген ақпаратқа сенуге болатындығын растайды.

RSA ашық кілттермен шифрлау.

RSA (Rivest – Shamir – Adeilman) – Netscape фирмасының SSL хаттамасымен қоса тораптағы қауіпсіздікті қамтамасыз ететін жүйелердің көбісінің негізі болатын ашық кілттермен шифрлау технологиясы. Кодтау дәне кері кодтау кез-келген екі үлкен санның көмегімен жүзеге асады. Олардың бірі ашық кілт деп аталып, оны басқалар қолдана алады. Екінші жеке кілт деп аталып сырда сақталады. Ашық кілт арқылы кодтаған ақпарат тек қана сәйкес жеке кілттің көмегімен кері кодталады және керісінше.Сол үшін сізге жіберілген ақпаратты сіз ғана кері кодтай аласыз, ал сіз жіберген ақпарат, оны сіздің жібергендігіңіз туралы тексерілуі мүмкін,-себебі оны сіздің ашық кілтіңіз ғана кері кодтай алады.

RSA, Inc сондай ақ Windows-қа арналған RSA Secure деп аталатын жеке өнім шығарады. Бұл программа Windows жүйесі файлдары үшін RSA кері кодтауды қамтамасыз етіу ұшін Windows 3Х-тің файлдар диспетчеріне интегралданады.Компания 30-күндік мерзіммен шектелген демонстрациялық нұсқасын ұсынады.Онымен танысу арқылы RSA шифрлау механизмін жақсырақ түсінуге болады. RSA Inc. Туралы қосымша мәлімет алғыңыз келсе, келесі адреске жүгініңіз: http://www. rsa.com/

Ашық кілттерді қолдану World Wide Web-тен бірнеше жылғана алдын пайда болған. Prettу Good Privacу (PGP)- бұл әр – түрлі платформалар үшін Maccaчусентс Технологиялық институтында (MIT) құрастырған, ашық кілттерді қолданатын тәуелсіз программа. PGP сізге «шплок болып»ойнауға және ашық кілттермен криптография тәсілдерімен танысуға мүмкіндік береді. Бірақ сіз оны хаттар мен файлдарды қатты дискте шифрлау секілді күрделі жұмыстарды орындау үшін де қолдана аласыз. Windows-қа арналған PGP-дің ең соңғы нұсқасын сіз келесі адрес бойынша таба аласыз: ftp://net-dist.mit.edu/pub/PGP SSL жұйесінднгі қауіпсіздік шифрлауда қолданылатын сандардың үлкендігіне байланысты. Оларды математикалық бөлу арқылы табуға болады, бірақ ол үшін өте көп машиналық уақыт кетеді. Кейде жүздеген жылдармен саналады. Аз уақыт жұмсалған бір ғана жағдай саналады. Аз жұмсалған бір ғана жағдай болған. Ол Netscape Navigator халықаралық нұсқасында қолданыоған схемаға байланысты еді. Ол схема бірнеше күн ішінде бұзылған еді.

SSL-ды бұзу.

Сіз бұл туралы компьютерлік баспалардан оқыған болуыңыз да мүмкін. Колифорнияның Беркли Университетінің екі студенті мен Франциялық бір зертеуші Internet-те өздеріңіз Netscape режимінде қорғалған ақпаратты кері кодтай алғандығы туралы мәлімет таратты. Олар Netscape 1.2 байланыс сеансының шифрын қалай құратындығын анықтап, сол кезде жаңағы ақпараттың кілтін қайталауға мүмкіндік алып, белгілі бір компьютерлік базаны қолданып, олар ақпаратты бірнеше күн ішінде кері кодтап алған.

Мәселе неде еді? Қысқаша айтқанда, Netscape шифрлау үшін айтарлықтай үлкен кілт құрастыру үшін салыстырмалы түрде көп емес кездейсоқ сандарды (Компьютерде орындалатын процессорлар саны, процессордың идентификациялық номері, микросекундпен өлшенетін уақыт ж/е т.б.) қолданылған. Бұл, хакерлерге кілтті анықтау үшін мүмкін болған 40-биттік санның әрқайсысын тексеріп көру қажет болмағандығын білдіреді. Франциялық зертеуші сегіз күн ішінде 120 жұмыс станциялары мен үш ірі зерттеу орталықтарындағы екі параллельді суперкомпьютердерді қолданған. Жалпы компьютерлік уақыт пен жабдық амартизациясының құны $ 10000 долларды құрады. Бір беттік қарапайым ақпаратты кері шифрлау үшін бұл өте үлкен баға болып көрінсе де (шын мәнісінде де солай), осы тәсілмен Netscape қауіпсіздік жүйесін бұзуға болатындығы дәлелденген. Егер осы тактика аса маңызды мәліметті ұстап, оны кері шифрлау үшін қолданылатын болса, мысалы, ірі корпорациялардың іскерлік келісімшарты, нәтижесі өте жаман болуы мүмкін.

Тестік ақпаратта қолданылған 40-беттік кілт Netscape-тің халықаралық шифрлау системасы болып есептеледі. Америкалық нұсқаларда қолданылатын 128-беттік кілт, қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін АҚШ үкіметі шешімімен экспортқа тыйым салынған технологиялар қатарына енгізілген. Бұл жүйенің тұрақтылығы күштірек, егер де жаңағы технология бойынша кодын бұзуға тырысқанның өзінде де бірнеше жылды талап етеді. Ұрлық туралы Netscape Communications корпорациясы тез арада қосымша программалық қамтама құрастырып, оны өзінің Web-түйіні арқылы тегін ұсынды. Жаңа 1.22 нұсқасында қауіпсіздікті қамтамасыз ету программасы кілттерді құрастыру үшін қолданылатын кездейсоқ ақпараттың көлемін 30-дан шамамен 300 битке дейін ұлғайтты. Кілттер генерациясының басталуы үшін он есе көп кездейсоқ сандарды қолдану арқылы Netscape Navigator-дың ең соңғы нұсқалары кез-келген шабуылдарға қарсы төтеп бере алады.

Internet Explorer SSL 2.0 стандартын да SSL 3.0 стандартын да қолдайды. SSL 2.0 қаралған, шифрланған канао құрып, сіз шынайы ақпаратты алатындығыңызға сенімді етіп серверді идентификациялайды. SSL 3.0 сервер немесе клиентті идентификациялау ж/е олардың бірі осыған шамалас ақпаратты сұрастырғанда, өзара аудентификацияға қосымша мүмкіндіктер береді. Клиент туралы ақпарат сұрастырылған кезде, Internet Explorer серверге сіздің цифрлық сертификатыңызды ұсынады. Егер сізде біреуден артық идентификациялық номеріңіз болса, Internet Explorer сізге олардың қайсысын серверге ұсыну жайлы басқаруды тапсырады.

Private Communication Technology.

Internet Explorer Microsoft құрастыған Private Communication Technology (PCT) 1.0 стандартын да қолдайды. SSL-ге ұқсас, PCT деңгейі қосымшалар хаттамалары (HYYP секілді) мен байланыс хаттамасы TCP/IP-дің ортасында орналасады. PCT ақпаратты шифрлайды, сіз байланысқаныңыз келген адаммен байланысқаныңызға көз жеткізу үшін серверді идентификациялайды. Оған қоса SSL сияқты сервердің де клиентті идентификациялауына мүмкіндік береді. Бірақ Microsoft әсіресе алғашқы байланыс орнатып, клиент пен сервер қауіпсіз байланыс туралы шарт жасап жатқан кезде PCT 1.0 SSL 3.0-ден жақсырақ екендігін айрықша атар көрсетеді. Internet Explorer сертификат ұсыну ж/е клиент идентификациясен қоса PCT-дің барлық аспектілерін қолдайды.

Ескерту: PCT хаттамасының алғашқы жағылған нұсқауімен танысқыңызз келсе, келесі адреске жүгініңіз: http://www.mucrosoft.com/intdev/security/pet.htm