Бас бет Авторы Посты от Zangar

Zangar

5728 ПОСТЫ 0 КОММЕНТАРИИ

Турбо Паскаль жайлы жалпы мағлұматтар

Турбо Паскаль тілінің идентификаторлары (ТП). ТП Идентификаторлары дегеніміз өндірісте пайдаланылатын терілген символдардың жиынтығын айтамыз. Идентификаторларға қойылатын негізгі шарттар (талаптар):

  • Идентификатор латын әліпбиінен және сандарынан тұрады.
  • Идентификатор әріптен а1 деп басталуы тиіс {"а1", а бірақ керісінше емес "1а"}.
  • Идентификатор өте үлкен көлемдегі кез келген логикалық символдардан тұруы мүмкін, бірақ оның тек алғашқы 63 ғана танылады.
  • Қызметтік сөздерді идентификатор ретінде пайдалануға болмайды.
  • Идентификаторларды жазғанда бос орындарды жазуға болмайды.

Турбо Паскаль тілінде программалаудың ережелері мен жалпы түсініктері:

  • Программа Турбо Паскаль операторларынан құралады, олар ";" символымен ажыратылады.
  • Топ операторларын ерекшелеу үшін операторлық жақшаларды пайдаланамыз: begin…..end.
  • Бірнеше операторлар жақшасындағы операторларды құрамдық операторлар деп атаймыз.
  • Программа мәтінінде фигуралық жақшаларда комментарияларды жазамыз, олар программа орындалуына кедергі келтірмейді.

Турбо Паскаль тіліндегі программалық структурасы: программаның негізгі бөліктерін қарастыралық. Uses – программада қол жетерлік операторлар жиынын пайдалану кеңейтілулері үшін ішкі кітапханаларды қосу. Мысалы:

  • UsesDOS, Crt, Graph, Printer; {Төрт стандартты модульдердің қосылуы:
  • DOS – операциялық жүйе командаларының программада пайдаланылуы.
  • Crt – енгізу-шығару мүмкіндіктерінің кеңейтілулері, дыбыстық генераторды пайдалану.
  • Graph – графикалық процедуралар мен функциялардың қосылуы.
  • Printer – баспаға шығаруға оңай қол жеткізу.}

Мысалы. Келесі программа баспаға шығарудың оңай жолын жүзеге асыруды орындайды.

  • UsesPrinter; {модульдің қосылуы}
  • begin
  • Write(‘привет’); {"привет" сөзі экранға шығарылады}
  • Write(lst,‘привет’); {"привет" сөзі принтерге шығарылады}

Const (константалар). Бұл сипаттау бөлімінде идентификатормен программа орындалуы кезінде өзгермейтін мәндері беріледі. Мысалы:

  • Const
  • a=4; {сандық константа}
  • b=’A’; {символдық константа }
  • s=’ABBA’; {жолдық константа }
  • b1=false; {логикалық константа }
  • M:array[1..4] of integer=(1,5,6,7); { константалар массиві}.

Type (деректер типі). Суретте Турбо Паскаль тілінің негізгі деректер типі көрсетілген.

Сhar – символдық айнымалысы. Символдық тип мәні көптеген дербес компьютерлердің символдары. Әрбір символға 0...255 диапазоны аралығындағы бүтін сандар жазылады.

Boolean – логикалық айнымалысы. Логикалық тип мәні жарияланған тұрақтылардық бірі болуы мүмкін (False – жалған, True – шындық).

Массив - array – массив деректер типі бір идентификаторға бірнеше мән тағайындауға мүмкіндік береді, олар бір-бірінен реттін номері бойынша ерекшеленеді. Массив элементінің номері идентификатордан кейін квадраттық жақшаға алынып жазылады {M[5] – М массивінің бесінші элементі}. Массивті сипаттағанда массивтің элементтер номерінің диапазоны көрсетіледі және әрбір элементіне қатысты типі. Массивтер бір өлшемді, екі өлшемді және өте көп өлшемді болуылары мүмкін. Мысалы:

  • Var {массивтердің сиаптталуы}
  • M: array [1..5] of integer; {М бір өлшемді массиві элемент номерлері 1-5 дейін, бүтін сандардан құралған}
  • M1: array [2..3,11..15] of char; { М1 екі өлшемді массиві жол номерлері 2-3 дейін, бағана номері 11-15 дейін, символдардан құралған}
  • Begin {массивті толтыру}
  • М[2]:=100; {М сандық массивінің екніші элементіне 100 мәні тағанындалады}
  • М1[2,3]:=’d’; {М1 символдық екі өлшемді массиві элементтері екінші жол мен үшінші бағана үшін ’d’ мәні тағайындалады}

 String – жолдық айнымалы. Жолдық типтегі айнымалылар бірнеше символдардан тұрады. Мысалы:

  • Var s:string; {s идентификаторының жолдық айнымалы ретінде сипатталуы}
  • Begin
  • s:=’Привет’; {жолдық айнымалы мәнін беру}
  • Writeln(s); {"Привет" сөзін экранға шығару}

Var – программада пайдаланылатын барлық иденитификаторлар сипатталуы керек. Иденитификаторды сипаттап, деректер типін көрсету. Мысалы:

  • Var
  • x,y:real; { x,y идентификаторлары – реальді тип айнымалылары}
  • i,j,k:integer; {i,j,k идентификаторлары – бүтін тип айнымалылары}
  • M:array [1..4] of char; {M – бір өлшемді массив 4 элементтер тұрады}
  • M1:array [1..3,1..4] of byte; {M1 екі өлшемді массив бүтін типті 12 элементтен тұрады}
  • Type
  • re=real; {жаңа типті сипаттау: re идентификаторы - реальды тип}
  • Var
  • z:re; { z идентификаторы –re типінің айнымалысы, яғни реальді тип}

Негізгі программа – ережеге сүйенсек 3 бөлімнен тұрады:

  1. Шығыстық деректерді енгізу.
  2. Есептеу.
  3. Қорытынды есептеу қорытындысын шығару.

Негізгі математикалық сәйкестіктер және Турбо Паскаль операциялары:

  • + {қосу}
  • – {алу}
  • * {көбейту}
  • / {бөлу}
  • = {теңдік (типтер мен тұрақтыларды сипаттағанда пайдаланылады және т.б.)}
  • := {меншіктеу}
  • > {үлкен}
  • < {кіші}
  • >= {үлкен немесе тең}
  • <= {кіші немесе тең}
  • <> {тең емес}.

Турбо Паскальда амалдардың жазылуы төмендегідей:

АмалдарАмал атыМатематикалық жазылуыТР-да жазылуы
+Қосу10+2110+21
-АзайтуА-ВА-В
*Көбейту32 Х 532 * 5
/Бөлу50 : 550 / 5
DivБүтіндей бөлу 18 div 9
ModҚалдықты бөлу 22 mod 7

MS-Access-те мәліметтер қорының сұраныс түрлері

Сұраныс – бұл іздестіруге қойылатын талап, мәліметтер қорында берілгендерді өзгерту және өңдеу болып табылады. Сұраныстарды өрістер көзі ретінде берілгендерге ену үшін формалар, есептер және беттерге қолданылады. Сұраныс Access-те мәліметтер қоры (МҚ) файлында сақталатын және бірнеше рет орындалатын обьект болып табылады.

Access-те сұраныстардың бірнеше түрі бар:

таңдалынатын сұраныстар;

параметрлі сұраныстар;

қиылысатын сұраныстар;

өзгертілетін сұраныстар (кестелерді құру үшін сұраныстар, өшіру, жаңарту, өрістерді қосу);

SQL сұраныстары (біріктіруге сұраныстар, серверге сұраныстар, басқарылатын сұраныстар, бағыныңқы сұраныстар).

Таңдалынатын сұраныстар қолданушы қойған талап бойынша кестелерден берілгендерді таңдау үшін қолданылады. Сұраныстың нәтижесі динамикалық кесте болып табылады.

Қарапайым сұраныс – таңдау жүргізу үшін бір базалық кесте қолданылатын таңдалынатын сұраныс. Қарапайым сұраныстар берілгендерді элементарлы өңдеу үшін қолданылады.

Күрделі сұраныс –бұл берілгендерді әртүрлі кестелерден және сұраныстардан, сонымен қатар әртүрлі мәліметтер қорынан бір жүйеге біріктіруге мүмкіндік беретін сұраныс. Мұндай сұраныста кестелер ішкі, сыртқы, рекурсивті байланыстар және қатынас бойынша байланысуларды қолдану арқылы бір бірімен байланыса алады. Бұл сұраныстың көмегімен кестені құруға, жаңартуға, өшіруге болады, әртүрлі сұрақтарға жауап алуға болады.

Ішкі байланыстар көбінесе таңдалынатын сұраныстарды құру үшін қолданылады. Егер кестелер «бірден-көпке» қатынасымен байланысса онда бұл байланысу бір кестенің алғашқы кілттік өрісінің мәніне және басқа кестенің сыртқы кілтінің мәніне негізделеді. Сұраныстың нәтижесі ретінде бағыныңқы кестедегі («көп» кесте) сәйкес өрістерден тұратын бас кестенің («бір» кесте) барлық өрістері түседі. Ішкі байланысулар динамикалық жинақтамада сәйкес өрістерді кестелердің біріктірілген өрістері ретінде бір өріс сияқты көрсетеді. Мұндай түрдегі байланысулар егер де кестелерде атаулары бірдей өрістер болса және типтері сәйкес болса, сонымен қатар өрістердің біреуі кілттік болса немесе байланысу Берілгендер схемасында анық берілген болса онда кестелер арасындағы байланыс автоматты түрде жүзеге асады.  «Келісімді типтер» көп жағдайда біртекті типтерді білдіреді. Бұл жерде Счетчик типінің ғана қатысы жоқ, ол ұзын бүтін өлшемінен немесе репликация кодынан тұрады және сәйкес өлшем бойынша сандық өрістермен байланыса алады. Access-те ішкі байланыстарды көрсету үшін INNER JOIN резервтелген сөзі қолданылады.

Бір кестенің барлық өрістерін және екінші кестеде байланысқан өрістер сәйкес келетін кейбір өрістерді біріктіру үшін сыртқы байланысуды қолданады. Access-те оң (RIGHT JOIN) және сол (LEFT JOIN) сыртқы байланысулар қолданылады. Кестелерде сол жақ сыртқы байланысуға негізделген сұраныстар бас кестенің («бір» кесте) уникалды кілттік өрісі бар барлық өрістерді бағыныңқы кестенің («көп» кесте) байланысқан өрістерінде сәйкес мәндердің болуына тәуелсіз көрсетеді. Кестелерде оң жақ сыртқы байланысуға негізделген сұраныстар көп кестенің барлық өрістерін бас кестеде олармен байланысқан сәйкес мәндер бар-жоғына тәуелсіз көрсетеді. Көп жағдайында кестедегі өрістер бір кестесіндегі байланысқан өрістері жоқ өрістерді әдетте тәуелді өрістерге жатады. Сондықтан да сыртқы байланысулар МҚ-ның қолдау жүйесінде кестелерден «тәуелді» өрістерді жою үшін және уникалды мәндері бар өрістерден тұратын жаңа кестелерді құру нәтижесінде берілгендерді дубльдеу үшін қолданылады.

Рекурсивті байлданысулар (өздігінен бірігу) бір кестедегі берілгендерді байланыстырады. Access-те өздігінен бірігулер көшірменің өрістерінің кезекті бірігуінен тұратын кестенің дубликатын сұранысқа қосу нәтижесінде құрылады.

Қатынас бойынша байланысу (тэта-байланысу) (=) теңдік операторынан ерекшеленетін салыстыру операторының көмегімен берілгендерді байланыстырады.

Өзгертулерге сұраныс – бұл сұраныс арқылы сұраныстар кестелерінен мәліметтер қорының жаңа кестелерін құруға және кестелерге айтарлықтай өзгертулер енгізуге болады. Мұндай сұраныстар кестелерге жаңа өрістерді қосуға және өшіруге мүмкіндік береді немесе сұраныс конструкторында құрылған қосымшалар арқылы өрістерде өзгертулер енгізуге болады.

Қиылысатын сұраныстар –  бұл сұраныстың талабы бойынша бір немесе бірнеше кестелерде соңғы есептеулер орындалады және нәтижелер ағымдық кросс-кесте түрінде беріледі. Жолдар және бағаналар кросс-кесте болып аталады. Қиылысқан сұраныстар мысалы: орташа сағаттық төлемдерді анықтау; жұмыс түрі бойынша және облыс атауы бойынша топтастыру; өнімнің әр түрі бойынша ай бойынша жалпы сатылу суммасын анықтау.

Параметрлі сұраныстар.Мағынасы және құрылымы бойынша көп аналогты сұраныстарды болдырмау үшін, бірақ сұрыптау шарты бойынша әртүрлі мәндері бар сұраныстарды құру үшін параметрлі сұраныстар қолданылады.  Параметрлі сұраныс жалғыз бір сұраныс құруға мүмкіндік береді, ол Access осы сұранысты іске қосқан сайын көрсететін диалогты терезе арқылы сұрыптау шартын енгізуге мүмкіндік береді. Параметрлі сұраныстар сұраныстардың жеке типі бола алмайды себебі параметрлі сұраныстар функциясын басқа параметрлі сұраныстар типіне қосуға болады.

MS-Access-те мәліметтер қорының физикалық модельдің баламасы

Қазіргі кезде «МҚ» және «Мәліметтер қорын басқару жүйелері» ұғымдары компьютерге қатысты қолданылады.МҚ дегеніміз-обьектілер мен олардың қасиеттерін  көрсететін мәліметтер жиыны. МҚ кестелерде сақталады. Кестелер қатарлар мен бағандардан тұрады, олар  «жазулар» және «жиектер»  деп аталады. Жазбалар жиектері бірдей болады, ал жиектерде әр түрлі мәліметтер  түрі қолданылуы мүмкін. Соңғы кезде реляциялық МҚ кеңінен    қолданылады. Реляциялық МҚ-да  информация бір  немесе бірнеше  кестеде   сақталады. Кестелер   бір бірімен бір немесе  бірнеше сәйкес   жиектерінің мәндері арқылы   байланысады.

Егер де концептуалъды моделъ мәлімет моделі кeз-келген физикалық аспект таралуына бағынышты болмаса онда логикалық мәлімет моделі таңдап алынған мақсатты МҚБЖ мәліметінң ұйымдасу негізінде құрылады. Бұл кезеңде қандай МҚБЖ реалиционды сетті иерархияны немесе объектті –болжамды дәрежесінде қолданатынын білу қажeт ЛМҚ жасау процесінде тұрақты түрде қолданушының талабына сай тексеріледіжәне тесттен өткізіледі. Қолданушы   мен   МҚ арасындағы   байланыс  МҚБЖ   арқылы орындалады.

Қазіргі   кезде   қолданылатын  МҚБЖ   құрамына:

1) кестелерді және байланысқан кестелер арасындағы қатынасты анықтайтын құралдар;

2) информацияны енгізіп және жөндеуге, информацияны іздеуге, текстік не графиктік түрде көрсетуге мүмкіндік беретін жетілдірілген қолданушы интерфейсі;

3) жоғарғы   дәрежелі    программалау   жүйелері   кіреді.

70 – ші жылдардың басында мәліметтерді өңдеуді автоматандыру үшін мәліметтерді басқаруға арналған – мәліметтер қорын басқару жүйелері ұсынылған болатын. Мәліметтердің құрылған моделі физикалық жобалау үшін ақпарат көзі болып табылады. Мәліметтер қорының физикалық жобалауына кіріспей тұрып ең алдымен нақты мақсатты МҚБЖ–ны таңдап алу қажет. Сондықтан физикалық жобалау нақты МҚБЖ-ға тығыз байланысты болады.

Мәліметтер қорының физикалық жобасын жасау кезінде бірінші тапсырма мәліметтердің логикалық моделінің негізінде құрылған қатынасты мақсатты МҚБЖ ортасында жүргізілуі мүмкін формаға түрлендіру болып табылады. Бұл үрдіс таңдалған МҚБЖ-ның функционалды мүмкіндіктері жайлы терең білімнің болуын талап етеді. Өңдеуші келесілерді білуі керек:

Жүйе бірінші кілттерді, сыртқы кілттерді және альтернативті кілттерді анықтауды қолдайды ма;

Анықтау жүйесі міндетті мәліметтерді (яғни жүйе NULL мәнін қолдануға тиім салынған атрибутты анықтауға көрсететіне мүмкіндік бере ме)қолдайды ма;

Анықтау жүйесі домендерді қолдайды ма;

Анықтау жүйесі ұйымның бизнес – ережелерін қолдайды ма;

Мәліметтер қорының кестелерін анықтау әдісі.

Қазіргі кезде программалау құралдарының нарығы IBM платформасы үшін жүздеген әртүрлі МҚБЖ-лар ұсынылған. Көптеген қолданушыларға кейбір сәйкес келетін МҚБЖ-ларды таңдау қиын мәселе болып табылады. Бұл жағдайда мақсатты МҚБЖ ретінде мәселені жүргізу Microsoft Access пакеті қолданылады. MS Access пакеті IBM PC платформасының дербес компьютерлерге МҚБЖ болып табылады, ол әртүрлі қосымшалардағы мәліметтерді таңдауды және сұрыптауды, сақтауды қамтамасыз ете алады. Және де бұл пакет кесте, сұраныс, форма және есеп құруға арналған құралдарды қосады. Мәліметтер қоры қосымшасын өңдеу үшін қолданушыға MS Access макротілі ұсынылады. Және де қосымшаны өңдеу кезінде MS Visual Basic for Application (VBA) тілін қолданылады. MS Access МҚБЖ-сы жеке дербес компьютерлерде автономды жүйе ретінде және көпшілік қолданылатын ортада жиілік МҚБЖ ретінде қолданылуы мүмкін.

Енді, ЛМД –ді MS Access ортасында физикалық моделді орындаймыз. Төменде кестелердің реляциялық құрылымы Конструктор режимінде көрсетілген.

Мәліметтер қоры кестелерін қалыптастыру тәртібіне келтіру

Қалыптастыру – ол алғашқы кілттердің негізінде қатынастың және бар функционалды тәуелділіктердің анализінің формальды әдісі. Ол өзіне барлық мәліметтер қорын қалыптастырудың қалаған деңгейге дейін қалыптастырылған болатындай жеке қатынастарды тексеру үшін қолданылатын ережелерді қосады. Егер кейбір талаптар қанағаттандырылмаса, онда берілген бұзу талаптары қатынас қатынасқа декомпозицияланады, олардың әрқайсысы қалыптастырудың барлық талаптарын қанағаттандырады.

Мәліметтердің артықтығымен қатынасқа мәліметтердің жаңару, жою және қою аномалияларына бөлінетін жаңарту аномалиясы кедергі болуы мүмкін.

Қалыптастыру үрдісі қатынастың әртүрлі қалыпты үлгілерге түрленуі болып табылады. Үрдістің әр кезеңдерінде қатынастың керек емес сипаттамалары жойылады. Жоғары қалыпты үлгіге өткенде қатынасты көрсету форматы қатал тәртіпте болады, бірақ оның өзі – жаңару аномалияларына қатынас бойынша әлсіз болады. Осылай әр қалыпты үлгі алдындағы қалыпты үлгінің талаптарына толық қанағаттандырады және кейбір қосымша талаптарды қосады. Қалыптастырудың негізгі концепцияларының бірі қатынас атрибуттарының арасындағы байланыстарды сипаттайтын функционалды тәуелді болып табылады.

Қалыпты үлгі әдісін қолдана отырып мәліметтер қорының жобалау үрдісі итерациялы болып табылады және анықталған ережелер бойынша бірінші қалыпты үлгіден жоғары ретті қалыпты үлгілерге тізбектеп ауыстыру болып табылады. Әр келесі қалыпты үлгі функционалды тәуелділіктің анықталған типін шектейді, мәліметтер қорының қатынастарына операцияларды орындау кезіндегі сәйкес аномалияларды алып тастайды және алдағы қалыпты үлгі қасиеттерін сақтайды.

Бірінші қалыпты үлгі. Қатынас бірінші қалыпты үлгіде болады, егер оның барлық атрибуттары қарапайым болса (жалғыз мәні бар). Бірінші қатынас бірінші қалыпты үлгіде болатындай құрылады; біздің барлық қатынастар Sotrudniki, Otdel, Tabel бастапқыда бірінші қалыпты үлгіде болады, сол себептен құрама атрибуттардан тұрмайды, барлық атрибуттар қарапайым болып табылады.

Қатынасты келесі қалыпты үлгіге ауыстыру «жоғалтусыз декомпотизация» әдісімен жүзеге асады. Мұндай декомпотизация бастапқы қатынасқа арналған сұраныс және декомпотизация нәтижесінде алынған қатынасқа арналған сұраныстар бірдей нәтиже беруін қамтамасыз етуі тиіс.

Екінші қалыпты үлгі. Қатынас екінші қалыпты үлгіде болады, егер ол бірінші қалыпты үлгіде болса және әр кілтті емес атрибут бірінші (құрама) кілттен функционалды толық тәуелді болса.

Жекеленген тәуелділікті жою үшін және қатынасты екінші қалыпты үлгіге келтіру үшін проекция операциясын қолдана отырып, оны бірнеше қатынасқа келесі түрде қою керек:

- бірінші (құрама) кілттен функционалды жекеленген тәуелділікте тұрған атрибутсыз проекция құру.

- бірінші (құрама) кілттің бөлігіне және сол бөліктерден тәуелді атрибуттарға проекция құру.

Үшінші қалыпты үлгі. Қатынас үшінші қалыпты үлгіде болады, егер ол екінші қалыпты үлгіде болса және әр кілтті емес атрибут бірінші кілттен транзитивті емес тәуелді болса немесе қатынас үшінші қалыпты үлгі болады, егер қатынастың барлық кілтті емес атрибуттары өзара тәуелді емес және бірінші кілттен толық тәуелді болса.

Транзитивті тәуелділіктер қатынаста мәліметтерді артық дубликалиялауды тудырады. Оларды алып тастайық. Ол үшін, транзитивті тәуелділік себебі болып табылатын атрибуттарға проекция операциясын қолданамыз.

Тәжірибеде үшінші қалыпты үлгі құруды көп жағдайда үшінші қалыпты үлгі құру жеткілікті және оған реляциялық мәліметтер қорының жобасын жасау үрдісін келтіру аяқталады. Шынынды ды, бұл мысалда қатынасты үшінші қалыпты үлгіге келтіру дубликациялау артықшылығын алып тастауға әкелді.

Егер қатынаста құрама кілт атрибуттарының кілтті емес атрибуттардан тәуелділігі бар болса, онда күшейтілген үшінші қалыпты үлгіге өту керек.

Информациялық объектілердің атрибуттарын анықтау

Автоматтандырылған жүйенің сипаттамасын тиімді түрде бейнелеу үшін оны кестелер мен процедуралар жиыны деп қарастырғаннан гөрі түрлі ақпараттық объекттердің жиыны деп қарастырған дұрыс болады. Автоматтандырылған жүйенің нақты сипаттамасынан абстракцияланып, жүйенің ішкі функциялары мен ақпаратарды өңдеу операцияларын икемді түрде көрсетуге мүмкіншілік береді. Бұл объекттерді автоматтандырылған жүйенің ақпараттық моделі деп атайды.

АЖ-ның ақпараттық моделі Мәліметтер базасының құрылымын және негізгі ұғымдарын анықтайды.

Реляциялық мәліметтер қорының базалық жүйесінде өңделетін мәліметтер кестелерде сақталады: белгілі бір объектіге қатысты информация кесте жолдарын құрайды; кесте бағаналары объектіні анықтайтын атрибуттарды білдіреді. Әртүрлі объектке (мысалы, клиенттер туралы информация мен олардың кредиттері туралы ақпараттар) қатысты кестелерде мәліметтердің қайталанып жазылуын болдырмау үшін олар бір ортақ белгілері бойынша өзара байланыстырылады, әдетте ол үшін байланыстырушы белгіден (код) тұратын атрибут қолданылады. Демек, реляциялық мәліметер қоры өзара байланыстырылған кестелерде жазылған мәліметтер жиынтығы. Мұндай реляциялық моделдің негізін 1970 жылдары Е.Ф.Кодд ұсынған болатын. Бұл – берілген кестелерге амалдар қолдану арқылы басқа кестелер анықтауға мүмкіндік береді, демек бұл жағдайда барлық информацияны сақталатын және сақталмайтын түрде екіге жіктеу мүмкіндігі туады, бұл электронды есептеуіш машинаның жадын ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.

Мәліметтер қорының концептуалдық жобасын дайындау

Жалпы, мәліметтер қорын басқару жүйелерінде (МҚБЖ) қолданбалы программа жобалауда негізгі екі бағыт қолданылады: төменнен жоғары және жоғарыдан төмен бастау. Төменнен жоғары жобалау әдісінде мәліметтер қорының құрылымын анықтау алдымен өңделетін информацияға тән барлық атрибуттарды анықтап алып, оларды қалыптастыру теориясы (normalіzatіon)бойынша жеке объекттерге жіктеуге бағыталған болса, жоғарыдан төмен әдісінде алдымен қойылған мәселеге байланысты жоғарғы деңгейдегі информациялық объекттер мен олардың байланысы зерттеліп, әрі қарай олар өзара байланыстағы қарапайым информациялық қатыстарға (кестелерге) жіктеледі.

Қазіргі кезеңдегі РМҚБЖ-нде қолдану әдістемелеріне сәйкес мәліметтер қорын жобалау, яғни қолданбалы программа дайындау барысы жоғарыдағы кезеңдерді қамтитын негізгі үш бөлімнен тұрады: концептуалдық, логикалық және физикалық жобалау. Нәтижесінде үш модель анықталады.

Концептуалдық жобалау кезеңінде программада қарастырылатын негізгі мәселелер мен функциялар анықталып, өңделетін алғашқы информацияны талдау мен оның құрылымын анықтау қарастырылады.

Мәліметтер қорының концептуалдық жобасын жасау – ол мәліметтер қорының жобасын жасау үрдісінің бірінші формасы. Ол анализ жасалатын ұйым бөлігінің мәліметтердің концептуалды моделін құру болып табылады. Бұл мәліметтер моделі қолданушы талаптарының спецификасында жазылған мәліметтер негізінде құрылады. Мәліметтер қорының концептуалдық жобасын жасау оның жүргізілуі, программалау тілдері қолданылатын қолданбалы программаларды құру жинағының таңдалған мақсатты МҚБЖ типі, таңдалған есептеу платформасының типі сияқты, және де басқа кез келген физикалық жүргізу ерекшеліктерінен тәуелді емес. Құрылған мәліметтердің концептуалдық моделі мәліметтер қорының логикалық жобасын жасау фазасына ақпарат негізі болып табылады. Концептуалды жобалаудың нәтижесі сипаттама - байланыс диаграмма - ER-диаграммасы (Entіty Relatіonshіp Dіagramm) болып табылады.

Концептуалды және логикалық жобалау Мәліметтер қорында 3 негізгі этаптан тұрады:

Бірінші этаптың мақсаты жобаны кішігірім топтарға бөлу. Бұл жұмыстың нәтижесі болып мәліметтердің желілік концептуалды әдістемесі болып табылады.

Екінші этапта мәліметтер желілік логикалық мәліметтерге айналады. Бұл этапта мәліметтер қорының моделіндегі қажеті жоқ элементтер жойылады. Осыдан кейін логикалық модельдің нақтылығы нормализация әдістері көмегімен тексеріледі. Нормализация сонымен қатар эффективті құрал ретінде қолданылады. Осы барлық тексерулер бізге мәліметтер қорын құру кезінде сенімділік пен нақтылыққа жетіге мүмкіндік береді. Желілік логикалық модельді қажетті кездерде мәліметтер қорының генерация прототипін құруда қолдануға да болады.

Ал, енді үшінші этапта желілік логикалық мәліметтер қорында интеграция жүреді.

Кестелерді даярлау, түзету және олармен жұмыс жасау

Мәтіндік редакторларымен жұмыс істеу барысында реттелген информацияны жиі пайдаланамыз. Осындай реттелген, ықшам информацияны құжаттарды сақтаудың ең бір қолайлы тәсілі кестелер (таблица) болып табылады.кестелерді пайдаланудың мысалы ретінде үзінді келтірілген. Сондай-ақ кестелер әртүрлі тізімдер мен тізбелерді қаржы ақпараттарын көрсетуде және басқа да осындай мәселелердің көптеген түрлерін шешуге жиі пайдаланылады. Кестелердің ішінде информацияларды қабылдауды жақсартуға арналған графикалық иллюстрациялар да тұруы мүмкін.

Word редакторы жұмыс кезінде көптеген практикалық есептердің орындалуын жеңілдететін, әртүрлі амалдар жиынын орындай алатын кестелерді ыңғайлы пайдалану жолдарын ұсынады. Кестелермен жұмыс істеуге арналған командалар кестені даярлау мен оны өңдеуді жеңілдетуге, сондай-ақ ондағы сақталынған мәліметтерді реттеу мен форматтауға мүмкіндік береді.

Интерфейс WINDOWS 95

WINDOWS NT-ң 4.О.-ң алдыңғы версиялардан ең көрнектi айырмашылығы WINDOWS 95 интерфейсiне ұқсайтын пайдаланушының жаңа интерфейсiнде. Мұндай атаулы өзгерiс Microsoft-ты жаңа версияны NT 4.О қабығы өзгерген версия (қабық – пайдаланушыларен ара-қатынасты iске асыратын ОЖ-ң бөлiгi) деп атауға тура келгiздi. Дегенмен NT 4.О пайдаланушы интерфейсi WINDOWS 95 интерфейсiнен айырмашылығы бар. Басқару тақтасынын көпшiлiгi өзгердi. Мысалы, WINDOWS NT Server –дiң торабтық құралдарының архитектурасы WINDOWS 95 өте қатты ерекшеленедi, сондықтан Network (тораб)-ты басқару тақтасы да басқаша көрiнедi. Сонымен бiрге NT Plug және Play құрылғыларын қолдамайды.

Клиент-сервер қосымшаларына арналған таратылған OLE спецификациясы.

NT Server-дiң негiзгi атқаратын мiндетi корпоративтi локальды торабтар үшiн клиент-сервердi берiк платформалармен қамтамасыз ету.

Әдетте, компьютерде орындалатын процесс өзiнiң жеке ерекшеленген ресурстарын қолданады, бұл ресурстар басқа процестерге әсерi жоқ. Бiрақ көбiнесе бұлардың кейбiреулерiмен ақпарат ауыстыру қажеттiгi туады. OLE-процестерге бiр-бiрiмен мәлiметтер ауыстыруға мүмкiндiктер беретiн хаттама. Мысалы, OLE технологиясы пайдаланушыға Word құжатында электрондық кесте орнатуға мүмкiндiк бередi, бұл өз алдына Word документi м„тiнiнде кестенi экранда бейнелеу үшiн Excel-дi қолданады.

Бұрын OLE-дiң көмегiмен мәлiметтер алмасу бiр компьютерде жұмыс iстейтiн процестер арасында ғана мүммкiн едi. Таратылған OLE технологиясы енгiзiлгеннен бастап бұл шектеу алынып тасталды.

Сiздiң Word редакторы құжатыңызға енгiзiлген Excel электрондық кестесiнiң артықшылығын көзiңiзге елестетiңiз: электрондық кесте көршi ғимаратта тұрған мультипроцессорлық симметриялық өңдеуi бар серверде өңделедi. Таратылған OLE технологиясы күштi таратылған қосымшаларды жасап шығаратын програмистерге көптеген жеңiлдiктер бердi. Бұл технологияның спецификациясының мәтiнi Java апплеттерiнiң мәтiнiне ұқсайды.

Программалық жабдықтау технологияларын жасап шығаруда Java нағыз оқиға болып табылатынын атап өту керек. NT-ң басқа ОЖ-мен ара-қатынасы. Төменде NT-мен басқа ОЖ салыстыру нәтижелерi көрсетiлген. Кестелерде қысқаша мәлiметтер берiлген. Кестесi NT-мен бiрпайдаланушы операциялық жүйесiн салыстыру.

МүмкiндiктерiNT4.OWin 95OS/2 Warp
Қолдау 386ИәЖоқ
Жүйе жұмысы үшiн қажет ОЗУ-дың ең қысқа көлемi24 Мбайт16 Мбайт16 Мбайт
Адрестiк кеңiстiк4 Гбайт4 Гбайт4 Гбайт
Қосымша кодының өлшемi2 Гбайт2 Гбайт512Мбайт
Бiрнеше процессорларды қолдау2Жоқәлi жоқ
Көпағымдылықты қолдауИәИәИә
Жаңалықтар қатарының көптiгiИәЖоқ, бiрақ белгiлi уақыт өткен-нен кейiн жүйе қоршалған хабарлар өатарын тазалайды
Win32 қосымшаларының сырып шығару көпмiндеттiлiгiИәИә
Win16 қосымшаларының сырып шығару көпмiндеттiлiгiИәИә
С2-нiң қорғану дейгейiИә
Plug және Play құрылғыларын қолдауИә
Интерфейс WINDOWS 95ИәИә
Интернетпен интеграцияИәИә

NT мен басқа торабтың ОЖ салыстыру

МүмкiндiктерiNT 4.OUnix (HP)UMSNet Ware
Адрестiк кеңiстiк4 Гбайт4 Гбайт8 Гбайт4 Гбайт
Файлдiк ең үлкен өлшемi17 Гбайт128 Гбайт10 Гбайт4 Гбайт
Жалпы мүмкiн ең үлкен дискiлiк кеңiстiк408 ГбайтАнық-талмағанАнық-талмаған32 Гбайт
Файлдiк жүйелер журналды қолдайдыИәИәИәИә
Дискiлiк квоталар3-шi фирмалар өнiмдерi үшiнИәИәИә
Қорғалған жадыИәИәИә
С2-нiң қорғау деңгейiИәИәИәИә
Бiрнеше процессорларды қорғау3214Иә2
КөпағымдылықИәИәИә
Серверлер кластерлерiЖоспарда барИәИә
RAID құрылғысыИәИәИә
Мәлiметтер базасы серверi жұмысының жылдамдығыЖақсар-тылудаЖоғарыөте жоғарыЖеткi-лiктi
IntelИәИә
DEC AlphaИәИә
HP PA-RTSCИәИә
Power PSИә
MIPSИә

NT дегенiмiз не?

Мүмкiн NT-ң маңызды қасиетi бұл операциялық жүйе ақпараттық ресурстары аз бола тұра төрт сағат iшiнде клиент-сервер принципi бойынша құрылған симметриялық өңдеуi бар берiк, қорғаулы көпағымды жүйенi алуға мүмкiндiк туғызатындығында шығар.

NT - ң барлық негiзгi қасиеттерiн қарастырайық:

-Берiктiлiк: NT жеке ұсақ жүйелер серияларынан тұрады, сондықтан олардың бiреуiнiң бұзылуы барлық жүйенiң iстен шығуына әкеп соқпайды. Сонымен бiрге NT бұзылуға төзiмдi аппараттық құрылғыларды қорғайды, мысалы , RAID дискiлi массивтер (Redundant Array of Inexpensive Disks – артылған дискiлi массивтер);

Қауiпсiздiк: пайдаланушылар сияқты WINDOWS NT-тегi процестер де жүйенiң ресурстарына кiруге рұқсаты болуы керек. Рұқсат алуға байланысты оқиғалардың барлығы жүйелiк журналға жазылады.

Көпағымдық пен симметриялық өңдеу: NT бiрнеше ағымды есептеулердi бiр уақытта басқара алады. Егер сiздiң жүйеңiзде бiрнеше орталық процессорлар орнатылған болса, онда NT мiндеттердi оларға бөлiп бередi. Бұл программалардың орындалуын елеулi тездетедi.

Клиент-сервер NT server кең спектрлi торапты протоколдармен RPC өшiрiлген процедураларды қайтаруды ұстап тұра алады. Бұл програмистерге таратылған қосымшалар жасауды жеңiлдетедi.

Пайдаланудың қарапайымдылығы: NT-ң қуаттылығымен күрделiлiгiне қарамастан, бұл ОЖ-ң орнатылуымен ұстап тұрылуы оңай. Көптеген әкiмшiлiк қызметтер пайдалушының графикалық интерфейсiн қолданатын.

Ұстап тұратын аппаратураларының кең спектрi: NT алғашында тасымалды ОЖ ретiнде жасалды. Бүгiнде NT Server, Intel, DEC Alpha, MIPS Power PC процессорлы компьютермен қарапайым 486 Intel базасындағы жұмыс станцияларынан бастап, 128 процессорлы монстрлармен жұмыс iстей алады. Осылай сiз әрқашан өзiңiздiң талабыңызға сай жүйенi таңдай аласыз.

Н.О. версиясындағы жаңалықтар қандай?

WINDOWS NT Server-ң маңызды жаңалығы оптимистендiрiлген жасап шығарушылық, паудаланушының жаңа интерфейсi, таратылған OLE (объектiлердi байланыстыру және енгiзу) және Интернетке кiруге мүмкiндiк беретiн құралды орнату. Осының барлығы NT-мен жұмыс iстеуде қалай көмек беретiнiн көрейiк.

Жасап шығарушылықты оптимистендiру. Мүмкiн NT-дiң iшкi құрылысындағы өзгерiстердiң бұрынғы версияларға қарағандағы өзгерiстердiң бұрынғы версияларға қарағандағы айырмашылығы, оның Win 32 iшкiжүйесiнiң толығымен өзгеруiнде және графикалық құрылғылардың интерфейсiнiң өзгеруiнде (GDI – Graphic Device Interface).

Ендiгiде Win 32 iшкiжүйенiң үлкен бөлiгi, және де пайдаланушылардың барлық iшкiжүйелермен GDI ядро режимiнде жұмыс iстейтiн WINDOWS NT жүйесiн орындайтын құрамға кiргiзiледi.

NT-ң кең тараған берiктiлiгiнiң негiзi бұл ОЖ-ң программалық кодының үлкен бөлiгi оны қорғауға мүмкiндiк беретiн (орталық процессордың микросхемасының аппараттық құралдарымен) және NT-қосымшасының ядросының бұзылуын жоятын процессордың арнайы режимiнде орындалатындығында. Негiзгi принциптерi: ерекше режимде жұмыс iстейтiндердiң барлығы бұзылмауы керек. Егер бұзыла қалған жағдайда барлық жүйе iстен шығады.

4.О. версияға дейiнгi WINDOWS-ң орнатылған қызметтерiнiң шақыруларын өңдейтiн Win 32 iшкiжүйесi, және де экранға мәлiметтердi шығару мiндеттерi жүктелген User мен GDI iшкiжүйелерi ОЖ-ң басқа бөлiктерiнен жекеленген болатын. Олар пайдаланушы режимiнде жұмыс iстеп, сезiмтал WINDOWS қызметiн әр шақырған сайын немесе экранды жаңартқан сайын жүйе пайдалану жүйесiнен жекеленген режимге қайта қосылуы керек едi және керiсiнше. Бұл көп уақытты алатын едi. Конкуренция Microsoft корпорациясын NT 4.О.-де User мен GDI жүйелерiнiң жұмысын жекеленген режимге ауыстыруға мәжбүр еттi, сонымен қатар олар бұл жаңа өзгерiспен ОЖ-ң тұрақтығы азайды деп жариялады. Теория жүзiнде шынында да бұл арихитектураны өзгерту ядроның режимiнiң жүйесiн нашарлатты.

Бiрақ, шынында ядро мен пайдаланушыны қатал бөлшектеу ешқашан WINDOWS NT-ң ажырамас мүмкiндiктерi болған емес.

NT Windows 95 немесе OS/2 қарсы : алдыңғы қатарлы...

Көптеген компаниялар әлi күнке дейiн өздерiнiң жеке компьютерлерiнде windows-тiң келесi ұрпағына көшу үшiн шешiм қабылдай алмай отыр. Жұмыс орындарында қандай ОЖ қолданылуы керек: WINDOWS 95 немесе WINDOWS NT ? Немесе тiптi OS/2 Worp-қа көшу керек пе ?

Бiр жағынан WINDOWS 95 керi сәйкестiкке ие және де интерфейстi интернет қорғауын және Plug and play құрылғыларын пайдалануға мүмкiндiк бередi.

Бiр жағынан NT клиент-сервер күштi платформасын қамтамасыз етедi, ол өз алдына кез-келген бизнес- қосымшалардың жұмысына сәйкес келедi. NT қолдана отырып, сiз Windows 95-ң пайдаланушы интерфейсiне ие боласыз. Сiзге NT-i таңдауға не бөгет бола алады?

Жабдықтарға қойылатын талаптар көптеген компаниялар әлi күнге дейiн процессорлар базасы 386 немесе 8 мбайт немесе одан да аз ОЗУ-лы 486 компьютерлерiн қолданады. Бұл жүйелер NT –ны қолдануға мүмкiндiк бермейдi plug and play құрылғылары: мұндай жабдықтар болмауы әрине көп қолайсыздық туғызбайды. Көптеген компаниялар аппараттық жабдықтауды стандарттағаны сонша, iс жүзiнде оларды бiр немесе екi түрлi жеке компьютерлер кезiнде осы екеуiнiң ортасында ауысып отырып қолданылады. Егер сiз notebook немесе laptop типтi компьютерлермен жұмыс iстесеңiз NT-дағы қолдау pcmcia стандарттағы және басқа жабдықтарда Windows95 әлi де артта қалатыны сiзге жаңалық емес.

Мұрадан қалған код: кейбiр DOS және WINDOWS программалары WINDSOWS NT-де жұмыс iстемейдi , өйткенi олар нақты жабдыққа бейiмделiп жазылған немесе жадыда белгiлi бiр операциялар орындауды қажет етедi, бұл NT-да тыйым салынады (жасалмайды).

Қойылған жазбалы файлдық жүйелер

Дәл жазбалы файлдық жүйелер сенiмдi,бiрақ өндiрушiлiгi аз, қойылған жазбалы файлдық жүйе өндiрушiлiктi "фондық жазба" кэшерлеу стратегиясының көмегiмен арттырады, басқа сөзбен айтқанда файлдың өзгеруi кэшерлеуге жазылады да, кэштiң iшiндегiсi оптимистендiрiлген әдiспен (көбiнесе фондық режимде) дискiге көшiрiледi.

Қойылған жазба кэшерлеу техникасына байланысты өндiрушiлiктi жақсартуға бiрнеше жолдармен жетуге болады. Бiрiншiден дискiге жазу операцияларының жалпы саны азаяды. өйткенi, реттелген мiндеттi түрде орындалу қажет шығару операциялары қажет емес, дискiге жазылмас бұрын буфердегi мәлiметтер бiрнеше рет өзгере алады. Екiншiден қосымшаның сұраныстары орындау жылдамдығы өседi, өйткенi файлдық жүйе дискiге жазылудың аяқталғанын күтпей шақырушы программалар басқаруды қайтарып бере алады. Қойылған жазба стратегиясы кiру - шығудың бiрнеше сұранысы уақыт аралығында жабылған кезде пайда болатын томның бүтiндiгiн бұзатын аралық жағдайға қарамайды. Бұл бiрнеше кiру-шығу операциялары бiр уақытта атқаруға мүмкiндiк туғызатын көпнақтылы (многоточный) файлдық жүйенi жасауды жеңiлдетедi.

Қойылған жазбаның кемшiлiгi оны падаланған кезде файлдық жүйе жөндей алмайтын томның бүтiндiгi бұзылатын уақыттың болуында. Сондықтан қойылған жазбалы файлдық жүйе томның жағдайын тұрақты бақылап отыру қажет. HPFS, мысалы: осы уақыт аралығына өзгерулер биталы деп аталатын (dirty Bit) бит орнатады, ол томның бүтiндiгiнiн бұзылуын атау үшiн орнатылады. Егер ОЖ –ның бұзылуы том өзгертiлген кезде болса, онда Chkdsr-пен томды жөндейтiн утилитiнiң көмегiмен қалпына келтiруге болады. Апат кезiнде томның бүтiндiгiнiң бұзылғаны белгiсiз болатын болғандықтан Chkdsr -ны өзгертiлген бит орнатылған, әрi қайта қосылған сайын, iске қосу керек. HPFS томын қалпына келтiру уақыты оның көлемiмен қаншалықты зақымға ұшырағанына байланысты.Дискiнi жөндеу кезiнде томның бүтiндiгi әрқашан қалпына келтiрiлгенмен пайдаланушының қалпына келтiру нәтижелерi үнемi қанағаттандырылмайды. Мысалы, Chkdsr HPFS утилитасы кейде жаңадан қайта жасалған файл қай каталогқа тиiстi екенiн анықтай алмайды да "found" барлығын ұстап алатын каталогына апарып орналыстырады. Егер том күрделi бұзылуға ұшыраса кейбiр файлдарды қалпына келтiруге болмайды, олар жоғалып кетедi. Дәл жазбалы файлдық жүйе салыстырғанда қойылған жазбалы файылдық жүйенiң өндiрушiлiгi жоғары болғанымен пайдаланушыларға жүйеи бұзылған кезде көп ыңғайсыздықтар туғызады.

Қорғалған iшкi жүйелерi

"Сервер" терминi әр қорғалған iшкi жүйе программалары пайдалана алатын API қамтамасыз етедi дегендi бiлдiредi. Қосымша (немесе басқа сервер) кейбiр процедуралар шақырғанда осы процедураларды локальды шақыру құралдары көмегiмен хабар жiбередi (Local procedure call, LPC) - NT- ң атқарушы жүйесiнiң оптимистендiрiлген механизмi хабарларды локальды беру үшiн, шақырушы программаға жауап хабар жiбередi.

Windows NT-де қорғаушы iшкiжүйесiнiң екi типi бар:

1.Ортаның iшкiжүйесi

  1. Құрамдас iшкiжүйесi (integral gulsystems)

Ортаның iшкiжүйесi - API жүзеге асырушы пайдаланушы режимiнiң серверi. Қосымша API шақырғанда LPC арқылы орта iшкiжүйесiне жеткiзiледi. Ол шақыруды орындап, басқа LPC-пен қолданбалы процеске нәтижесiн жiбередi.

Windows NT-ң ең маңызды орта iшкiжүйесi API қолданбалы программаларына 32-разрядты Windows беретiн Win32 болып табылады. Сонымен бiрге Win 32 iшкiжүйесiнiң ортасы Windows NT-ң пайдаланушының графикалық интерфейсiн жүзеге асырады және пайдаланушының енгiзуiмен қосымшалардың шығаруын басқарады. Windows NT-де сонымен бiрге мынадай орта iшкiжүйесi бар: POSIX OS/ 2 16 - разрядты Windows және MS-DOS (соңғы 1.1 суретiнде көрсетiлмеген). Бұл iшкiжүйелер өздерiнiң API ұсынады, бiрақ пайдаланушы енгiзуi үшiн Win 32 iшкiжүйелерiн пайдаланады.

Басқа қорғалған iшкiжүйелер - ажырамас iшкiжүйелер - ОЖ маңызды қызметiн орындайтын серверлер. Windows NT-дi жасап шығару процесi кезiнде кейбiр ажырамас iшкiжүйелер пайда болып, жоғалып жаттады, бiрақ бiр iшкiжүйе әрқашан бар болды, ол қорғаушы iшкiжүйесi. Қорғаушы iшкiжүйесi пайдаланушы режимiнде орындалады және локальды компьютерлерге арналған кiру ережесiн тiркейдi.

Мысалы, пайдаланушылардың қандай есеп жазбалары ерекше артықшылыққа ие, қандай жүйелiк ресурстарға кiрудi тексеру керек және хабарлар генерацияға ұшырау керек пе немесе тексерудi ескертудi генерацияға ұшырату керек пе? Сонымен бiрге қорғаушы iшкiжүйесi пайдаланушылардың есептiк жазбаларының мәлiметтер базасын жүргiзедi. Онда пайдаланушылардың идентификаторлары, парольдер, пайдаланушы жататын К тобы және ол ие ерекше артықшылықтары көрсетiледi. Және ол пайдаланушының тiркеу ақпаратын қабылдайды және пайдаланушының жүйеге қосылуын аутентификациялауын иницирлейдi.

Windows NT-ң кейбiр торабтық қамтамасыз ету компоненттерi қорғаушы iшкiжүйесi ретiнде жүзеге асырылған, олардың екеуiн атап өтуге болады: жұмыс станциясының сервисi және сервер сервисi. Бұл торабты iшкiжүйелернiң әрқайсысы (services) API-ды кiру және басқару үшiн жүзеге асыратын пайдаланушы режимiнiң процесi болып табылады, яғни LAM Manager серверi және торабтық редиректор болып табылады.

 Редиректор – файл немесе құрылғы локальды болмаған жағдайда торап бойына ену –шығу сұранысын жiберуге жауапты торабтық компонент болып табылады. Жайылған машинада бұндай сұраныстар сервермен қабылданады. Редиректор де, LAM Manager серверi де файлдық жүйе драйверлерi сияқты жүзеге асырылған, яғни төменде сипатталатын NT-ң енгiзу-шығу жүйесiнiң бөлiгi болып табылады.

Жүйе туралы жалпы түсiнiк

Операциялық жүйе дегенiмiз – басқа программаларды орындауға мүмкiндiк жасайтын ортаны қамтамасыз ететiн және осы программалардың процессор мүмкiншiлiктерiне және дискiлер сияқты енгiзу-шығару құрылғыларына кiрудi оңайлататын компьютерлiк программа. ОЖ ыңғайлы, компьютермен жұмыс iстеуге өте қажет . Компьютерлiк дәуiр таңында техниктер батырма немесе перфоленттердей қарапайым құрылғыларды қолдана отырып, программаларды жадыға жүктедi. Содан кейiн олар қолмен программаның басқы (стартовый) адресiн бередi және компьютердегi программаға ауысып, оны орындау керектiгiн көрсетедi. Бiрақ та бүгiнгi күнi компюьтер пайдаланушылар бiршама дамыған әдiстердi қолданады.

Бүгiнде ОЖ қолданушыларға 2 түрлi қызмет ұсынады. Бiрiншiден, олар компьютердiң аппараттық құралдарын қолдануды оңайлатады. Олардың жасайтын "виртуальды" машинасынан шынайы машинаның айырмашылығы елеулi. Шынында да, кейiнгi екi онжылдықта компьютерлiк революцияның болуы ОЖ қолданушыларды, олар түсiнбейтiн компьютердiң аппараттық бөлiмiнен сәттi аулақтатудың арқасында жүзеге асты. Сонымен бiрге, программистерге ендi әр жаңа компьютерлер үшiн қосымшаларды қайта жазу қажет емес.

Екiншiден, ОЖ қолданушылар арасында есептеу ресурстарды таратуды қамтамасыз етедi. Ең маңызды ресурстардың бiрi - процессор уақыты. Windows NT сияқты көпесептi (многозадачный) (multitasking) ОЖ-де орындалатын жұмыс әр қайсысына жады берiлетiн процестерге, жүйелiк ресурстарға және кем дегенде бiр басқару ағымға процестiң iшiнде орындалатын бiрлiк бөлшектенедi. ОЖ қысқа интервал уақыт iшiнде бiр ағымды орындайды, содан кейiн басқа ағымға ауысады. Көпесептiлiк бiрқолданушылық жүйеде пайдалы, өйткенi ол компьютерге екi тапсырманы бiр уақытта орындауға мүмкiндiк бередi. Мысалы, қолданушы бiр құжатты түзете алады, осы кезде компьютер фондық режимде басқа құжатты басып жатады немесе үлкен программаны компилирлейдi. әр процесс өзiнiң тапсырмасын орындайды, ал қолданушыға бұл барлық программалар бiр уақытта жұмыс iстеген болып көрiнедi.

ОЖ процессорды бiрiгiп қолдануды қамтамасыз етуден басқа жадыны таратады және файлдармен құрылғыларға кiрудi басқарады. ОЖ қолданушыларға виртуальды машинаны ұсынатын және олардың арасында ресурстарды тарататын әдiстер бойынша ажыратылады. 

Windows NT-ң монолитті құрылымы

Windows NT-ң құрылымын екi бөлiкке бөлуге болады: бiреуi, пайдаланушы режимiнде (Windows NT-ң қорғалған iшкiжүйелер), екiншiсi ядро режимiнде (NT-ң орындаушы) атқарушы жүйесi. Windows NT құрылымы 1.1 суретiнде мұқият бейнеленген. Онда клиентпен сервер арасында хабарлар алмасу жолдары немесе екi сервер арасындағы байланыс. Барлық хабарлар атқарушы жүйесi арқылы өтедi, бiрақ суретте оңайлық үшiн ол көрсетiлмеген.

Жоғарыда айтылғандай NT дегенiмiз ОЖ - ң қозғаушысы, ол серверлiк процестердiң кез-келген санын қорғай алады. Серверлер NT - ң атқарушы жүйесiне пайдаланушы және де әр түрлi типтегi қосымшалар орындау үшiн ортаны қамтамасыз етедi. Келесiде Windows NT-ң құрылымы егжей -тегжей қарастырылады.

Менюді құру

Менюді құру үшін келесі амалдар қолданады.

1 Prompt (шақыру) қріске менюдегі бірінші пунктегі атын енгіземіз және <Enter> және <Tab> батырмасын басамыз келесі өріске көшу үшін курсорымыз Resultd(результат) тізімінте тұр.

2 Меню пунктін анықтау үшін тізімді ашу батырмасын басамыз және керекті шарты таңдап аламыз.

Command(команда)- бұл меню пунктін таңдағанда тиіпте берілген байланыс командасы орындалады

Pad Name (меню жолына ат беру) – бұл меню пункін таңдағанда ешқандай әрекет орындалмайды қосымша менюді анықтау үшін қолданылады.

Submenu (Под меню) бұл меню пунктін таңдағанда берілген пунктағы түспеитін менюға байланысты ашылады

Procedure (Процедура) – бұл меню пунктін таңдағанда процедура шақырылады, меню пунктінде берілгені үшін анықталады.

3 Меню пунктіндегі типін көрсететін, келесі жолға көшеміз және екінші меню пункті бойынша информацияны енгіземіз.

4 Қалған меню пунктінің атын және типән енгіземіз.

5 Құралған меню пунктін көру үшін Preview(Просмотр) батырмасын басамыз. Жаңаланған меню Visual FoxPro меню құрғанда алмастырамыз

Командалар

Командаларды анықтау үшін меню пунктін таңдағанда орындалады, келесі әдістер орындалады.

  • Command(команда) мәнің тізімін Result(Результат) бағанын таңдағанда.
  • Оң жақта орналасқан тізімдер өрісіне енгіземіз Visual FoxPro комндасынан таңдап алынған берілген меню пункті орындалады.