Екінші әлем соғысынан кейін ағылшын –Йемен қатынастары шиеленіскен жағдайында сақталды. Йемен және Аден британ протектораты арасындағы шекара реттелмеді.

1946 ж ағылшын американ –йемен «достық, сауда, теңізде жүзу туралы» келісімге қол қойылып, дипломатиялық қатынастар орнатылды. Таизде АҚШ елшілігі, ал 1947 ж Вашингтонда йемен өкілдігі ашылды. 1940 жж екінші жартысында йемен соғысқа дейін бастаған араб елдерімен қатынастарын кеңейту және нығайту саясатын жалғастырды, Араб елдерінің Лигасын құруға ат салысты, оның құрамына кірді, ал 1947 ж БҰҰ –ң мүшесі болды.

1955 ж дейін елде бірнеше мемлекеттік төңкерістер болды. 1955 ж төңкерістен кейін елде қайта құрулар жүргізу туралы жарияланды. Акционерлік компаниялар құрыла бастады. Ұлттық капитал қаржысына бірқатар өренкәсіп орындары ашылды. Шетелдіктердің көмейімен тоқыма өнеркәсіп қайта құрылды. Сыртқы сауда өркендеп Йеменнің Аден портынан тәуелділігін әлсіретті. Тауар-ақша қатынастарының дамуы ішкі сауданың кеңеюіне жағдай жасады. Экономикалық қайта құрулар мен қатар әлеуметтік және мәдени салаларда да қайта құрулар жүргізілді.

12 қыркүйек 1962 ж Танзде имам Ахмед  қайтыс болды. Үкім кеңесі жаңа имам етіп бекхада Мұхаммед аль –Бадрді сайлады. Режимге қарсы оппозициялық күштер белсенділігін арттырды. Аль Хасанды қолдаушылар «Еркін офицерлердің» көзін құртуға әрекеттенді. Оны естіген ұйымның жетекшілері көтеріліске шығуға шешім қаббылдады. 26 нан 27қыркүйекке қараған түні олардың сенімді әскери бөлімшелер имам сарайын қорғауға алып оқ жаудырды. Таңертетң көтеріліс штабы монархияның қулағандығын және республика орнату туралы жарияланды. 28 қыркүйекте жаңа жоғарғы билік органдары құрылды.

1962 ж қазан айында құлатылған имам аль-Бадр сарайдан солтүстікке қарай қашқандығы белгілі болды. Бұл оқиға Йемен Араб Республикасының екі қарсылас лагерге бөлді. Республикандықтар мен монархистерге. Елде азаматтық соғыс басталды. Екі жақта араб елдері арасынан қолдау іздеді.  Манархистерге Сауд Аравиясы т.б.концервативтік араб репсимдері көмек көрсетті. Республикандықтарға Египет көмектесті. Елдетөтенше жағдай  енгізілді.

1965 ж тамыз айының соңында Ддидда да (Сауд Арабиясында) король Фейсал мен Г.А.Насер келісімге қол қойды. Ол бойынша Египет 9 айдың ішінде Йемен АР дан әскерін шығаруға,  ал Сауд Аравиясы монархистерге көмек көрсетуді тоқтатуға міндеттенді.

1964 ж соғыста Египеттің жеңілуі республикандықтардың позициясын әлсіретті. 5 қараша 1967 ж ас Салғы Иракқа іс –сапармен кеткен уақытта, сананың радиосы оның барллық лауазымнан босатылып, барлық атақтан айрылғандығын жариялады. Демократтардың 5 жылдық басқаруы аяқталды.

Осы төңкерістен кейін Абд ар-Рахман аль Арьяни төрағылығымен Республикалық Кеңес құрылды және Мұхсин аль –Айни бастаған Минстрлер КЕңесі, ал қарулы күштердің бас қолбасшысы болып генерал Хасан аль-Амри тағайындалды.

1970 ж желтоқсанда жаңа Коституция қабылданды, онда ЙАР «концультативтік парламенттік республика» болып жарияланды, барлық саяси партиялар мен ұйымдардың қызметіне тыйым салынды. Ислам мемлекеттік дін, ал шариат барлық заңдардың көзі болып жарияланды. Ұзаққа созылған дағдарыстан кейін екі елде де саяси жағдай тұрақтана бастады. 1980 ж бастап екі ел бірігуге ұмтыла бастады. 1982 ж Йемендік Президенттік Кеңес құрылды. Оның құрамына екі Йеменнің мемлекет басшылары кірді. Дайындық кезең 22 мамыр 1990 ж екі елдің бірігуімен аяқталды бұл күн Йемен Республикасының ұлттық мерекесі болып жарияланды.

Соғыс аяқталғаннан кейін ағылшындар отар мен протектораттарды басқару жүйелерін қайта құруды жалғастырды. 1947 ж губернатор маңындағы Атқарушы Кеңеске қоса Аденде заңшығарушгы Кеңес құрылды, оның мүшелерін отаршылдық билік тағайындады.

1857 ж бастап 1937 ж дейін Аденді ағылшын –үнді басшылығына бағынған Бамбей президенті басқарды. Өздерінің  позициясын нығайтуға ұмтылған ағылшындар 1937 ж отар мен протекторатты басқару жүйесін өзгертті.  Аден отар етіп жарияланып, тікелей Лондоннан басқарылды. Отаршылдық әкімшілік басшысы губернатор, ал әрі бас қолбасшы да болды. Аденнің әскери стратегиялық маңызы Ұлыбританияның Египет, Ирактағы т.б.араб елдеріндегі позициясының әлсіреуімен өсті. 1957 ж ол Суэцтің шығысындағы ірі британ әскери базасына айналды. Отарда Аравиядағы ағылшын қарулы күштерінің жоғары басшылығының штаб-пәтері орналасты, ал 1961 ж ол Орта Шығыс басшылыққа қайта құрылды.

Соғыстан кейін Оңтүстік Йеменде үлкен қоғамдық өзгерістер болды. 1950 жж бас Аденде жұмысшы табының үш отряды қалыптасты. Мұнайшы –жұмысшылар, порт-жұмысшылары, құрылыс жұмысшылары.

Әлеуметтік –экономикалық өзгерістердің салдарынан патриоттық қозғалыс пайда болды. Ұлт –азаттық қозғалыс әсіресе 1967 ж араб-израиль соғыстан кейін өршіді. 27 қараша 1969 ж Шетелдік компанияларды ұлттандырпу туралы заң қабылданды. 5 қараша 1970 ж аграрлық реформа туралы заң қабылданды.  30 қараша 1970 ж Конституция қабылданды. Мемлекет –халықтық Демократиялық Йемен республикасы деп аталды.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here