Ата-аналар мен сынып жетекшісінің бірлескен іс-әрекетін ұйымдастыру технологиясы

Ж о с п а р

  1. Сынып жетекшісінің ата-аналарымен атқаратын жұмыстарының мазмұны мен міндеттері
  2. Ата-аналармен жүргізілетін  жұмыстағы  сынып  жетекшісінің  негізгіміндеттері
  3. Ата-аналармен атқаратын жұмыстарда сынып жетекшісінің қызметі
  4. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізілетін жұмысының формалары мен  әдістері
  5. Ата – аналармен жеке  кездесу.

 Сынып жетекшісгнің бала тәрбиесінде ата-аналармен ынтымақтастығы

1.Сынып жетекшісінің ата-аналармен атқаратын  жұмыстарының мазмұны мен  міндеттері

В. А Сухомлинский оқушылардың ата-алаларымен жұмыс істеудің мадызына ерекше назар аударып “Тек ата-аналармен бірге, жалпы күш-жігерді біріпіру арқасында мұғалімдер балаларғаүлкен адамдық бақытты беруі мүмкін”, – дейді. Олай болса, отбасы мектепден бірге тәрбиелік ортаның тұтастай негізгі ықпал ету факторларын жасайды. Сондықтан да педагогикадық әрекетте мектетің жалпы міндетгерінің көлемінің тым кеңдігіне қарамастан, ата-аналармен жұмыстың маңызы ерекше.

Қазіргі мектепте жағдай көптеп өзгеруде: оқу және тәрбие просысынің құрылымы мен мазмұны, соған сай мұғалімдер мен оқушылардың көзқарастары олардың өзара қарым-қатынасы, сабақтың ұйымдастыру формалары мен өткізу технологиясынкөптеген оқу пәндерін оқытудағы жаңа көзкарас, сонымен қатар сыныптан тыс тәрбие жұмысы. Мектегі басқару ісі біртіндеп демократиялыықбағытты ұстануда. Яғнипедатогикалық әрекетгегі үшбұрыш — оқушы – ата-анаға қатысты жағдай да жаңа демократиалық қарым-қатынасқа ие болуда. Олай болса, осы қарым-қатынасты реттеп отыратын әкімшішк-басқару жүйе де ендігі жерде келмеске кетті.

Бүгінде мектепің ата-аналармен жұмысының кейбір дәстүрлі түрлері өзінің маңызын жоюда: ата-аналар жиналысы, ата-аналар легториясы мен университтетіері, ата-аналардың ашық күні, ата-аналардың жұмыс орындарымен байланыс, баланың отбасына бару т.с.с.

Дегенмен де тәжірибелі мұғалімдердің көзқарастарында, ол олай болуы тиіс емес еді Соған орай түйіні шешілмеген мәселелерді “шешуде мұғалімдер  оқушылар, ата-аналар мен оқушылар өзара байланыссыз жалқы қалып отыр. Әсіресе, мұндай жағдай мұғалімдердің ата-аналармен ынтымақтастық қарым-қатынасына кері әсерін тигізуде.  Бүгінде бала тәрбиесінде олардың бір-біріне айтар ақыл-кеңесі ауадай қажет болып отыр.

Сондықтан да ата-аналар балаларды тәрбиелеу ісінде мектеппен қарым-қатынас, тікелей байланыс жасауды басты міндетіміз деп есептеуі тиіс, өйткені, олардың өз балаларын тәрбиелеудегі жетістіктері сынып, мектеп ұжымдарының  тәрбие жұмысының нәтижесіне байланысты. Бұл жағдай оқу-тәрбие процесінің мазмұнын, сапасын және тиімділігін жақсарту үшін отбасы мен мектептің ынтымақтастық жұмыс істеулерін қажететеді.

Мектептің ата-аналармен жүргізетін жұмысының ерекшелігі осы екі жақтың байланысы мен әрекет бірлігінің тұрақтылығынан көрінеді. Бұл тұрақтылыкды ең алдымен сынып жетекшісі қамтамасыз етеді. Ол мектеп пен отбасы арасындағы ынтымақтастқты ұйымдастыруда жетекші  қызмет атқарады. Мектептің баланы тәрбиелеуге қатысты саясатын отбасының түсінуі, соның жұмысына байланысты. Мұндай жағдайда отбасыны негізгі тапсырыс беруші және баланы тәрбиелеуде мектеппен одақтас ретінде қарастырған жөн. Сондықтан да сынып жетекшісінің осы бағыттағы жұмысының негізіне мектеп пен ата-аналар және балалардың өзара қарым-қатынасы мен әрекетінде бірлікке, ынтымақтастыққа жеткізу, ол үшін баланың дамуына жағымды көңіл-күй мен жағдай жасау. Оны нәтижелі шешу мүмкіндігі, егерде тәрбие жұмысының негізінде сол ынтымақтастық әрекет орын алған жағдайда ғана болады. Ол үшін өзара сенім мен құрмет, өзара көмек пен қолдау, бір—біріне шыдамдылық көрсету ынтымақтастықтың негізіне айналуы тиіс.

Дегеныен, мкктеп оқушыларымен жұмыс істеу көп ізденуді, еңбек етуді қажет етеді. Әсіресе сыныпжетекшісіне жүктелер жауапкершілік мол. Оны оқушылардың ата-аналарымен тығыз байланыста болған жағдайда ғана талапқа сай жұмыстар жүргізуге болады. Сол үшін де атааналар өз тарапынан мектепке тұрақты көмектесуге міндетті.

Сынып жетекшісінің ата-аналармен қоян-қолтық жұмыс істеуі мақсатты түрде өте ұзақ мерзімді қажет ететін процесс. Ол үшін жанұяны және оның отбасытәрбиесіндегі ерекшеліктері мен жағдайын жан-жақты әрі жүйелі зерттеуді қажет етеді.

Олайболсасынып  жетекшісініңата-аналармен жұмыс істеу қажеттілігі неде?

-баланың  өмірін ұйымдасыруда,оныңтәрбиесіне қатысты мәселелерді шешуде ортақ көзқарастың болуында,

–  балалың отбасы мен мектеп жағдайындағы дамуын жәнеәлеуметтенуінтиімдіұйымдастырумақсатында тәрбиенін бірыңғай ұстанымдарын қоюда;

-баланың әлеуметтік-дедактикалық және  психологиялық даму жағдайын ескере отыра, тәрбиеніңмақсаты және міндеттеріндұрысанықтау,олардыжүзегеасырудың болуында;

–  баланың жан-жақты үйлесімді дамуы үшін тәрбиелік ықпалды тиімді және нәтижелі ұйымдастыруда; балаға мектеп пен мектеіпен тыс тәрбие мекемелерінің, ата-аналар мен жұртшылықтың педагогикалық қолдауын ұйымдастыруда;

–  баланы әртүрлі ортада, әртүрлі жағдайда жан-жақты жақсы тануын білуі үшін;

–  балаға ықпал етудің жалпы тәсілі мен техникасын ойластыруда, әр түрлі өмір жағдайында оның тұлғасына әсер еіуде күш-жігерді бірігтіру үшін;

-сынын жетекішсі,  оқушылар және  ата-аналардың жағымдыкөңіл-күйін,өзаражағымдытүсінігіпен ынтымақтастық қарым-қатынасынорнықтыруда т.с.с.

Осынан барып мектеп пен отбасы тәрбиесінің жағымды факторларға негізделген өзара қызметінің маңыздылығы түсінікті.

Ата-аналарнен жүргізілетін  жұмыстағы сынып   жетекшісінің негізгі міндеттері

  1. Ата-аналармен тұрақты байланыс орнату. Ондағы мақсат отбасының, оның мүшелерінің өзара қарым-қатынасы мәдениет деңгейін отбасының жеке басқа ықпалын,ата-ананың педагогикалық білім дәрежесінің жай-күйін анықтап, кеңес беріп, оларды бала тәрбиесіне ортақтастыруды көздейді.

2.Отбасы мен мектептің балаға қоятын талаптарының бірлігін қамтамасыз ету. Ондағы мақсат өмір сүріп отырған қоғамғасайбелгілі-бірмінез-құлықнормаларынбалаға үйрету, жаттықтырудың жүйелігін, тұрақтылығын қамтамасыз  ету.Сол сыныптағы  дәрісберетінмұғалімдерді  ата-аналармен ортақ  іске ұйымдастыру.

3.Аға -аналарұжымынқұру.Бұлкүрделі,әрі жауапкершілігі мол маңызды міндет.Бұл бағытта ата-аналар комитетін құру, оның жұмыс жоспарын жасау, оларды мектептегі қоғамдық жұмысқа қатыстыру, атқарылатын істерге талдау жасап отыру т.б. жұмыстарды міндеттейді.

  1. Ата-аналардың педагогикалық білім дәрежесі мен мәдениетін үнемі арттырып отыру. Ол үшін ата-аналардың жағдай педагогикалық білім алуларын ұйымдастыру. Бұл бағытта баспасөз бетіерінде, радио, көгілдір экран арқылы, педагогикалық білімдер жетілдіру универсиіетгерінде, лекторияларда, семинарларда, ғылыии-практикалық, конференцияларда, ана-аналар жиналыстарында педагогикалық білімдерді насихаттау.

Ата-аналарменатқаратын жұмыстарында сыныпжетекшісінің қызметі

Сынып жетекшісі жоғарыда аталған міндеттеріне сай 5 қызметті атқаруы тиіс.

  1. Ата-аналарды сыныптағы оқу-тәрбие процесінің мазмұнымен және әдістемесімен таныстыру. Сынып жетекшісі ата-аналар жиналысының бірінші отырысында осы мәселеге қатысты өзінің ұстанымы мен педагогакалық көзқарасын баяндайды. Оның мақсаты және міндеттерімен, соған сай өзінің әрекет ету бағдарламасы және тәсілімен, тәрбие жоспарымен таныстырады. Ата-аналармен бірлесіп оны жүзеге асыру жолдарын қарастырады. Осындай отырысқа сол сынып сабақ беретін пән мұғалімдерін мектеп әкімшілігін де шақыру мүмкіншілігі қарастырылады. Мұғалімдер өздері жүргізетін пәндердің ерекшеліктері, мазмұны мен әдістемесі және оқушылардың үй тапсырмасын орындау жұмыстарына қатысты мәселелермен ата-анатарды таныстырады.
  2. Ата-анатрмен педатогогикалық және психологиялық ағарту жұмыстарын ұйымдастыру. Сынып жіекшісі бұл бағытта ата-аналардың педагогикалық және психологяялық бімімдер жүйесін меңгеруіне, балаларды әлеуметтік ортадағы мінез-құлқын жақсы білуіне сай, оларға ағартушылық қызмет жүкіейді. Қазіргі мектеп жағдайында ата-аналардың жалпы білім деңгейі сөзсіз артуда. Бұл олардың педагогикалық көзқарастарында қателіктің болмауына сенімдерін орнықтырады. Дегенмен де педагогикалық және психологиялық зерттеулер нәтижесі ата-аналардың психологиялық-педагогикалық мәдени деңгейлерінің төмендігіне үнемі назар аударады. Сол үшін, бүгінгі таңда қоғамның және ата-аналардың оған деген сұранысы күннен-күнге артуда.

Осы орайда, әрбір сынып жетекшісінің алдында тұрған міндет ата-аналар және мектеп жағдайына тура келетін жұмыс істеу формаларын таңдау. Сондықтан, мұнда мектеп тәжірибесінде ата-аналармен педагогикалық және психологиялық, ағарту жұмыстарына қатысты өзін-өзі ақтаған кейбір дәстүрлі формаларды атаймыз.

  1. Ата-аналарды балалармен бірге әрекетке қатыстыру. Мұнда тәрбиелеу ортасын кеңейту, оқушы тұлғасының дамуына ықпал ету өрісін арттыру, сабақтан тыс тәрбие әрекетін ұйымдастыру, осы әрекеттер барысында мұғалімдер, ата-аналар мен балалардың өзара қарым-қатынасын жақсаруды көздейді.

Мектеп тәжірибесінде ата-аналарды: балалармен бірге әрекетке қатыстырудың әр түрлі формаларын қолданылады:

-сабақтантысәртүрлітәрбиелікшараларға қатыстыру (мәдени жарық саяхат, кеш, спорпық жарыстар, т.с.с);

-жалпымектепкөлеміндеөткізілетіндәстүрлі шараларға қатыстыру (иектеп білдірушілермен кездесу, соңғы қоңырау,  жаңажылшыршасы,халықаралықәйелдер мейрамы, наурыз, оқушылардың жазғы демалысы өткізу т.б.);

-балалардыңсабақтарына,олимпиада,кештерге, апталықтарға, ата-аналардын ашық  есік күніне т.б.;

-мектептіңкәсіптікбағдаржұмыстарынақатысу (еңбек адамдарымен кездесу, өндіріске саяхат,  кәсіби бағдар бөлмесін жабдықтау жұмыстары);

–  өздерінің мамандықтарына сай факультативік және үйірме жұмыстарын ұйымдастыру;

– балалардың аула клубтарын құруға;

– мектешін; және сыныпкенестерініңжарыстарына;

–  мектешін; немесе сыныптың жөндеу жұмыстарына, ауланы көгалдандыру қатысу, кітапхана қорын молайтуға, көрмелер ұйымдастыруға;

-мектептіңнемесесыныптыңәртүрлішараларын ұйымдастыру және оларды өткізуге өндіріс және фирмалар арқылы материалдықкөмек сұрау т.б.

4.Отбасы тәрбиесіне хатысты тая-аналарын иедеясын-қалыптастыру  кеңесберу.Бұлбағыттакейбір отбасындабалатәрбиелікқатысты  туындапотырған мәселеге байланысты көмек көрсету, ақыл-кеңес беру.

  1. Ата-аналар белсенділеріменжұмысжәнеата- аналардың әртүрлі қоғамдықұйымдарымен, шыншылықпен өзара әрекеттесуі. Сынып жетекшісінің бұл бағыттағы жұмыстары ата-аналардың көшпетін құрып, оның мүшелеріне белгілі бір бағьпта тапсырмалар беру, олардың жұмыстарын ұймыдасгыруға кеңес беру, қолқабыс көрсетуден басталады.

Кейбір ата-ана өз балаларынын сыныпта атқарып жүрген қоғамдық жұмыстарына барынша қолдау көрсетеді. Мысалы, баласы спортгық шараға, мәдени жорыққа жауапкер болса, оның ата-анасы да өз мүшсіндшнше баласына қолдау көрсетіп, оған қажетті материалдарды табуға көмектесіп отырады. Мұндай ата-аналарды сынып өміріне араластырып отыру да сынып жетекшісінің осы бағьттағы жұмысына жатады.

Сонымен бірге сынып жетекшісі бұл бағытта ата-аналардың жалпы мектеп көлеміндегі және аумағындағы қоғамдық ұйымдарымен де мектепке қатысты жалпы мәседелерді ортақ таса шешуде бірлесе жұмыс жүргізеді (ата-аналар көшітеті, кеңесі, құқық  қорғау мекемелері т.б.)

  1. Сынып жетекшісінің ата-аналармен жүргізетін

жұмысыныңформалары мен әдістері

Ата-аналардың өз балаларының  жан дүниесін жақсы түсінуі, оларға отбасында дұрыс та тиімді тәрбиелік орта тудыру үшін, бала тәрбиесіне қатысты білімі және білімдерін ұдайы көтеріп отыруы қажепілігін өздері түсінуі тиіс. Сол үшін де мектептің сынып жетекшісінің ата-аналармен педагогикалық жұмыс жүргізуі, оның бағатын дұрыс ұйымдастырып отыруы міндеттелінеді.

Соңғы жылдары педагогикалық әдебиеттерде “ата-аналарды тәрбиелеу” деген ұғым пайда болуда. Ондағы көздеген мақсат ата-аналарға бала тәрбиесіне қатысты педагогикалық кеңес, оқуды ұйымдастыру, соған сәйкес олардың педагогакалық білімдерін жетілдіріп отыруды көздейді. Ғалымдардың айтуында, әр елде, сонымен қатар отандық педагогикада жүршілген зерттеу жұмыстарының нәтижесіне сай, ата-аналар балаларын тәрбиелеу барысында, айтулы қиыншылықтарға кездеседі. Сондықтан да олар мұғалімдердің ақыл-кеңестерін, практикалық көмектерін аса қажет етеді Олардың ұйымдастыруындағы ақыл-кеңес тек отбасы жағдайы сәтсіз ата-ашларға ғана қажет емес, сонымен бірге отбасы тәрбиелі ата-аналарға да керек. Себебі қоғамның дамуы осы бағьпта жана талаптар қоюда. Сондықтан, ата-аналарға бар тәрбиесінде, бірішіден, педагогикалық білімдерді жинақтауға, екіншіден, олардың өздерінід тәрбиелі және дамуын  міндеттейді. Егерде мектеп пен ата-аналардың тәрбиешілік өзара әрекетін бірлікте ұйымдастырса, бұл шешімін табатын міндеттер. Ол мектеп тәжірибесінде мұғалімдердің ата-аналармен кездесуін, ата-аналар жиналысын ұйымдастыру, ата-аналар комитетін құру, ата-аналар белсенділерімен жұмыс істеу, ата-аналар үшін әңгімелер мен дәрістер ұйымдастыру, конференция өткізу секілді жұмыстар барысында атқарылады.

 Ата-аналармен жеке кездесу

Сынып жетекшілерінің,  мұғаліндердің ата-аналармен жеке кездесуі мектеп өміріне дәстүрге айналған. Оқушылардың отбасына бару, ата-аналарды мектепке шақыру арқылы сынып жетекшілері олармен кездеседі Ата-аналармен әңгімелесудің барысында баланың мінез-құлқы, ынтасы мен қабілеті, қызығуымен бейімділігі, отбасы мұғаімдерімен, жолдастарымен қарым-қатынасы жайлы түсінік алады. Сонымен бірге, сынып жетекшілері ата-аналарды балаларының үлгерімі, қоғамдық жұмысқа белсенділігі, кейбір қылықтары туралы мәліметтермен таныстырады. Оқушылардың күн режімі, оларды еңбекке баулу, үйге берілген тапсырмаларды орындау жайлы ата-аналарға педагоппсалық кеңес береді.

Ата-аналарды мектепке шақырып сөйлесудің де маңызы өте зор. Ата-аналармен әңгімелесу мазыұны әртүрлі тақырыптарға байланысты. Мәселен, бала жаксы оқыды, тәртібі де жаман емес, бірақ қоғамдық пайдалы жұмысқа қатысуға ынтасы жоқ. Бұл жөнінде ата-аналарды күн бұрын ескеріу, оларға дұрыс кеңес беру өте қажет. Ғылымның кейбір салаларында баланыңдарындылығын  дамыту мәселесі  ал кейде ата-аналарды баланыңөрескел қылықтары үшін де шақыруға тура келеді.

Міне, осы жағдайларға ата-аналармен кездрсіп, оларға педагогикалық кеңес беру сыныпжетекшілерініңмұғалімдердің,мектеп басшыларының,борышы, нақты  көмегі. Мектепте кездесу үшін ата-аналар күні белгіленеді Осы күні олар мектепке келіп, тәрбие оқу мәселелері жайлы пікір алысады, қажетгі педахогикалық кеңестер алады.

Ата-аналар жиналысы

Ата-анадар жиналысы мекпеп бойынша жылына екі рет, сыныптар бойынша төрт рет өткізіледі. Жиналысты дұрыс ұйымдастырып өткізуге ата-аналар комитеті мен ата-аналар белсенділері және мектеп басшылары сынып жетекшіжрімен бірдей жауап береді Ата – аналар жиналыстарында оқу-тәрбие жұмысы қаралады, оның сапасын жақсартудың негізгі залалдары белгіленеді. Кейбір ата-аналар отбасылық тәрбие жайлы есеп береді. Жиналыстарда сынып жетекшілері ата-аналарды сынып ұжымының оқу-тәрбие жоспарымен, ал мектеп басшылары оқушылар және ата-аналар комитетініңіс-жоспарларымен таныстырады.

Мектеп өмірінде тақырыптық ата-аналар жиналыстарын өткізіп отырудын зор тәрбиелік мәні бар. Мұндай жиналыстардың мақсаты – ата-аналарды психологиялық-педагогикалық  білім мен тәжірибе жаңалықтарымен таныстыру, ой қорыту.

Селолық жерлерде ата-аналардың жұмыс жағдайын, жер шалғайлығын ескеріп, жиналысты сол  жерге барып өткзуге де болады. Ол үшін, мектеп ұжымы алыстағы мал шаруашылығы отарында қызмет ететін оқушылардың ата-аналарымен өткізілетін жиналыстарды жыл басында жоспарға енгізеді. Жоспар бойынша сынып жетекшілері, мұғалімдер оқу-тәрбие мәселелері жайлы, педагогикалық тақыръпггарға, халықаралық жағдай туралы дәрістер оқыды, әңгімедер өткізеді. Мұндай жиналыстар ата-аналармен кең пікір алысу дәрежесінде өткізілуі тиіс.

Мұғалімдердің басшылығымен оқушылар — көркем-өнерпаздар үйірмесінін мүшелері ата-аналар алдында өнер көрсетеді.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. С. Әбенбаев Тәрбие теориясы мен  әдістемесі Алматы, 2004 ж.
  2. Н.Н. Болдырев «Клас жетекшісі» Алматы, «Мектеп» 1980 ж.
  3. С.С. Тілеуова Әліпбек А.З. «Педагогика» Шымкент 2006 ж.
  4. И.Н. Болдырев Мектептегі тәрбие  жұмысының  методикасы Алматы, 1987 ж.
  5. Е.Ебдразақов Класс жетекшілері  үшінтәрбиежұмысын  жоспарлау. Қазақстан  мектебі.
«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!