Шартты есептеулер. (Basic)

Тармақталу командасының (шартты өту операторы) қысқа формасы:

IF <шарт >  THEN

операторлар тізбегі (серия)

ENDIF

Мысалы

DIM X AS SINGLE

x#=5

IF x#>3,14 THEN

PRINT “x 3,14 үлкен”

x#=3,14

ENDIF

PRINT X#

Тармақталу командасының қысқа формасында шарт сақталса серия орындалып, тармақталу командасы аяқталады. Егер шарт сақталмаса, тармақталу командасынан кейінгі командаларды орындайды.

 <шарт>- сандық және жолдық шамаларды салыстыратын салыстыру операторы. Ол мынадай қатыстар арқылы орындалады >,>=, <, <=, =,< >. Бір қатыстан тұратын шарты жай шарт деп атайды.

Тармақталу командасының толық формасы.

IF <шарт> THEN

операторлар тізбегі (серия 1)

ELSE

операторлар тізбегі (серия 2)

ENDIF

Шарт сақталса THEN қызметті сөзінен кейінгі серия1 орындалып, тармақталу командасы аяқталады, шарт сақталмаса ELSE қызметтші сөзінен кейінгі серия2 орындалып тармақталу командасы аяқталады.

IF -егер THEN-онда  ELSE-әйтпесе

Мысалы:

y=   µрнегініњ мәнін табу керек

Өрнектің мәнін табу

Dim x,y As Single

INPUT X

IF X>0 THEN

Y=X+1

ELSE

Y=4

ENDIF

PRINT Y

Кейбір жағдайларда бір тармақталу командасын еrіншісінің ішіне орналастыруға тура келеді.

IF I%>100 THEN

PRINT “I 100-ден үлкен”

ELSE

IF I%>10 THEN

PRINT “I 10-нан үлкен’

® ELSE

IF I%>0 THEN

PRINT “I 0-ден үлкен

PRINT “ I O-ден кіші немесе тен”

Бұлай жазылуды оқып түсіну қиындау. Сондықтан  бұл If операторын былайша жазуға блады.

IF I%>100 THEN

PRINT “I 100-ден үлкен”

ELSEIF I%>10 THEN

PRINT “I 10-нан үлкен”

ELSEIF I%>0 THEN

PRINT “I 0-ден үлкен”

ELSE

PRINT “I 0-ден кіші немесе тең”

ENDIF

  1. Құрама шарт

Бірнеше жай шарттан тұратын шарт кұрама шарт деп аталады. Құрама шарттың құрамына жай шарттар AND, OR, NOT қызметші сөздері арқылы бірігеді.

Мысалы 2<X<4          X>2   AND   X<4

X<1,    X>5      X<1    OR   X>5

AND-және – құрама шартқа  енген жай шарттардың барлығының орындалуын білдіреді.

OR-немесе- құрама шартқа енген жай шарттардың біреуінің орындалуын білдіреді.

NOT-емес- шарттарды теріске шығарады.

Мысалы   a<b<c теңсіздігі орындала ма соны тексеру

теңсіздікті тексеру

DIM a, b, c as SINGLE

INPUT a, b, c

IF a<b and b<c  THEN

PRINT “теңсіздік орындалады”

ELSE

PRINT “теңсіздік орындалмайды”

ENDIF

  1. Тањдау командасы

Шартты тексерудің ұзын тізбегін  басқаша -таңдау операторы SELECT CASE арқылы жазуға болады.  Жазылу үлгісі:

SELECT CASE {басты өрнек}

CASE {тексерілетін 1-шарт}

1-операторлар блогы

CASE {тексерілетін 2-шарт}

2-операторлар блогы

CASE  ELSE

n-операторлар блогы

END  SELECT

Басты өрнек мәні CASE  қызметші сөзінен басталатын  шарттарды тексеру үшін пайдаланылады. Тексерілетін шарттардың біреуі ақиқат мән қабылдаса, сәйкес операторлар блогы орындалып, таңдау командасы аяқталады. Егер тексерілетін шарттардың барлығы жалған мән қабылдаса  CASE ELSE  қызметші сөзінен кейінгі операторлар блогы орындалады.

Басты өрнек –Бейсикте рұқсат етілген кез-келген өрнек, мәні сан  немесе жол болатын. Мысалы 3, (X%+10)*2, S$+”890”   Бұл өрнектің мәні мынадай үш түрлі форманың бірі арқылы жазылатын  шарттарда тексеріледі.

*{өрнектер тізбегі}

CASE  1, 30,  y%-2

Тексерілетін мән осы үтір арқылы  ажыратылып жазылған өрнектің біріне тең болса, шарт ақиқат болады.

*{1-өрнек}   TO {2-өрнек}

Тексерілетін мән 1  өрнек пен 2-өрнек  аралығында жатуы керек.

CASE  5  TO  25

Басты өрнек 5 пен 25 аралығында жатады.

*CASE  IS {щарт операция}   {тексерілетін өрнек}

CASE IS<100

Шарт ақиқат  мән қабылдайды, егер басты өрнек мәні 100-ден кем болса.  Мысалы

SELECT  CASE X%

CASE  IS< >4

PRINT “ X-мәні 4-ке тең емес”

CASE  1, 2, 20

PRINT “X мәні  1, 2 немесе  20-ға тең”

CASE  3  TO 12

PRINT “X мәні 3 пен 12 аралығында жатыр”

СASE  ELSE

PRINT  “X мәні анықталмаған”

  1. Шартсыз µту операторы

Бейсикте  программадағы командалардың орындалу ретін өзгертетін тағы бір  оператор бар.  Ол шартсыз өту операторы.

GOTO  таңба

Таңба ретінде басқару берілетін оператордың жол нөмірі немесе шартсыз өту операторының  басқаруды беретін жерін  көрсететін,  программа текстінің бір жерінде орналасқан текстік  идентификатор  қолданылады. Бұл идентификатор қос нүктемен аяқталады.  Мысалы

X%=1

Label:

X%=X%+5

IF  X%<100  THEN  GOTO  label

Жол нөмірін пайдаланып былайша жазуға да болады.

  • X%=1

110  X%=X%+5

120  IF  X%<100  THEN  GOTO  110

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!