Таблицалық шамалар мен жұмыс істеу алгаритмі

Адам есеп шығарған кезде – бастапқы берілгендерді жазу, анықтамалық информациаларды алу т.с.с.- таблицаларды өте жиі қолданады. Таблицалар әр түрлі болады, бірақ ең жиі кездесетіндер- сызықтық және тік төртбұрышты таблицалар.

Сызықты таблицаны құрайтын мәндер қағазға жазылған кезде жолға немесе бағанға орналастырылады. Таблицаның әрбір  мәніне немесе элементіне оның реттік нөмірі сәйкс болады және керісінше, реттік нөмір берілген кезде, таблицаның қай элементі жайлы әңгіме болып отырғаны бірден айқындалады.

өлшеу жүргізілген күндер 1 2 3 4 5 6 7
орташа температура  С +3 +2 0 -1 -1 1 2

Мысалы апта бойы өлшенген күндік орташатемпературасы таблицасын жазаи

топ журналындағы студенттер тізімі.

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

 

 

 

 

————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————————-

Сызықтық таблицаны сақтау кезінде реттік нөмірлерді  сақтауды қажеттігі жөн екендігі айқын, нөмірлердің басын біле отырып, есептеу жолымен кез-келген  элементті табуға болады. Бұған қоса ең үлкен реттік нөмірді білу де пайдалы, себебі бұл таблицаның өлшемін алдын ала анықтауға мүмкіндік береді. сонымен, қайсыбір шаманың сызықтық таблица болатынын көрсету үшін , таблца элементтерінің типін, оның атын, элементтерінің бастапқы және соңғы реттік нөмірлі беру керек.

Таблицалық шамалармен жұмыс істеу алгоритімдерінде

дұл нұсқау былайша жазылады: типті көрсететін қызметші сөз (бүт, нақ, лит т.б) бұдан кейін таб – деген қызметші, таблицаның аты, бұлардан кейін квадрат жақшаның ішінде бір-бірінен қос нүктемен ажыратылған таблица элементтерінің  бастапқы және соңғы реттік нөмірлері тұрады.

Мысалы

нақ     таб орташа    температура  [1:7]

лит      таб   студенттер тізімі          [1:12]

Тік төртбұрышты тадлицалар да осыған ұқсас түұрде сипатталады.  Көбейту  таблицасын  тік төртбұрышты түрде жазайық.

          көбейгіш

 

көбейткіш

 1 2 3 4 5 6 7 8 9
1 1 2 3 4 5 6 7 8 9
2 2 4 6 8 10 12 14 16 18
3 3 6 9 12 15 18 21 24 27
…………
8 8 16 24 32 40 48 56 64 72
9 9 18 27 36 45 54 63 72 81

  

Тік төртбұрышты  таблицалар үшін олардың вертикаль жолдарыныңда, горизанталь жолдарынының да нөмірлерінің шекаралары  көрсетілуі керек . Осы мысал  үшін  бұл сипаттаманың түрі мынадай болады

бүт  таб  көбейтінді     [1:9,1:9 ]

көбейтіндінің көбейгіштің

шекарасы шекарасы

Таблицамен жұмыс істеу оның элементтерімен  жұмыс  істеуге  келтіріледі. Дәл осы кезде таблицаның қай элементті  пайдаланылатынын  көрсету  үшін, оның реттік нөмірін  көрсету  жеткілікті.  Осы реттік нөмір таблицаның атына индекс түрінде тіркеліп жазылады.

Математика  курсынан мына  белгілеулер жақсы белгілі:

а0 , а1, в5,  Хm+n және т.с.с.     Бірақ та орындаушыға а0, а1, т.б  айнымалыларды  а  таблицасының нөлінші Бірінші тағы басқа элементтерінен ажырату оңай болу үшін , таблица элементінің номерін квадрат жақшаға алып, таблицаның атынан соң сол жолдың  деңгейінде орналастырып жазу қабылданған. Мысал:

А[I],   көбейтінді [2,7]  тағы басқа.

Алгаритмде таблицалар пайдаланудың мысалдарын қарастырайық.

1-мысал. 1-ден 1000-ға дейін номерленген , 1000 элементтен тұратын а-таблицасын құрайтын S нақты сандардың қосындысын табатын алгоритм құру керек. Қосылған сандар мөлшерінесептеп табу үшін таблица элементтерін санап шығатын аралық бүтін I айнымалысын пайдаланады.

Алг  қосынды. (нақ. Таб  а[1:1000], нақ S)

Арг  а

Нәт  S

Басы  бүт  I

I:=1 ;  S:=0

әзірше  I<-1000

цб

S:=S+a[I]

I:=I+1

Цс

Соңы

2-мысал.  1-ден n-дейін (n-бүтін сан) номерленген n-элементтен тұратын а таблицасының  оң элементтерінің  көбейтіндісін табу.

Алг  көбейтінді (бүт  таб а[1:n], бүт n, бүт р)

Арг  n,a

Нәт  р

I  үшін  бастап  n  дейін

Цб

Егер  а[I]>0

Онда  p:=p*a[I]

Бітті

Цс

Соңы.

 Көбейту  таблицасын  толтыруға  арналған  күрделі  алгаритімді  құру керек.

Алг     көбейту  таблицасын  (бүт  таб  көбейтінді   [1:9, 1:9])

Нәт     көбейтінді

Басы      бүт   I,j

әзір  I<9

цб

 j :=1

әзір    j<9

цб

көқбеитінді [I:j] :=I *j

j:=j+1

цс

I:=I+1

Соңы

Осы алгаритімді толығырақ қарастырайық.  Мунда екі қайтаалану командасы бар, сонымен бірге бір  қайталану  командасы, екіншісінің құрамына Енеді.

Орындаушы  алдымен  I-ге 1 мәнін  меншіктеп  бір інші сыртқы  қайталану командасын  орындауға кіріседі. Осы мәнде циклдің  шарте орындалатын  болғандықтан , орындаушы осы циклге  енетін барлық командаларды  орындауға тиіс.

Орындаушы j-ге 1 мәнін  меншіктеп, екінші ішкі  қайталану  командасын орындауға кіріседі. Қайталану командасы құрамына енетін шарт орындалмай  қалғанда, яғни j –дің мәні 9-дан үлкен болған кезде, бұл команда орындалды деп. есептеледі. Олардың нәтижесінде көбейтінді таблицасының  бір інші жолы толады.

Көбейтінді таблица бір інші жолы элементінің  индекстері мынадай болады:      көбейтінді  [1:1],көбейтінді [1:2],көбейтінді [1:9]

Сериаға енетін меншіктеу командасының  түрі  мынадай

 Көбейтінді [I:j]:= I*j

Мұнндағы I- ге тең, ал  j –1ден  9- ға  дейін өзгереді, яғни шындығында екінші (ішкі )  қайталану камандасы орындалуы нәтижесінде көбейтінді  тадлицасының  бірінші жолы толатын болады.

Осыдан соң орындаушы  бір інші (сыртқы) қайталану  командасын орындауды жалғастырады.  Ол I- ді 1- ге арттырады, сол себепті 2- ге тең болады. Сыртқы цикл шартын (I<9) тек середі, қайтадан j- ге 1- мәнін меншіктеиді. Осыдан соң қайтадан ішкі циклді орындау керек. Біз осы команданы орындау нәтижесінде  көбейтінді таблицасының I- ші жолы толатынын білеміз

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!