Шетелдердің конституциялық құқығына жалпы мінездеме

Қазіргі  кездегі көптеген мемлекеттердің Конституциясы сол елдердің негізгі саяси-құқықтық құжаты әрі нормативтік құқықтық ережелерінің өзара қабысқан жиынтығы саналып, ең жоғары заң күшіне ие болады. Сондай-ақ, бұл заңдар қоғамдық қарым-қатынастарды, саяси жүйелер мен саяси режимдерді негізге ала отырып, мемлекеттік және өзін-өзі басқару органдарын институттандыру принциптерін көздейді.

         Сайып келгенде, Конституция анықтамасы былайша тұжырымдалады.

Конституция – мемлекеттің негізгі заңы, ол басымдық ететін қоғамдық күштердің еркін білдіре отырып, сол елдің қоғамдық күштердің еркін білдіре отырып, сол елдің қоғамдық және мемлекеттік құрылысын, құрылымын, сонымен қатар әртүрлі қоғамдық органдардың қызметін көрсетеді.

Құқық  ғылымында  құқықтың  заңдық  бастаулары  ұғымы  қалыптасқан.  Бұл  орайда  құқықтың  бастаулары  ретінде  құқық  нормалары  көрініс  беретін  нысандар   ұғынылады.  Құқықтық   нормалар  нормативтік  құқықтық  актілерде  белгіленеді.  Шетелдердің Конституциясында  құқық  бастауларын  анықтауға  қатысты  бірқатар  ерекше  белгілер  бар.  Біріншіден,  Конституцияда  құқық  нысандары  (бастаулары)  аталады.  “ҚР  қолданылатын құқық  Конституцияның,  соған  сай  келетін  заңдардың,  өзге  де  нормативтік  құқықтық  актілердің,  халықаралық  шарттың  және  өзге де  Республиканың  міндеттемелерінің,  сондай-ақ  Республика  конституциялық  Кеңесінің  және  Жоғарғы  Соты  нормативтік  қаулыларының  нормалары  болып  табылады”  ( мысалы, ҚР Конституциясы  4-бабының  1-тармағы).

Көрсетілген конституциялық қағида құқық бастауларын жалпылай сипаттайды. Конституцияда көрсетілген  нормативтік құқықтық актілердің нысандарының бәрі брдей оның бастаулары болып табылмайды. ҚР Конституциялық құқығының негізгі қайнар көзі, тұтас алғанда, Конституция болып табылады. Ұлттық құқықты қалыптастырудың қайнар көзі ретінде тек Конституцияның құқықтық нормалары ғана емес, сондай-ақ оның басқа да элементтері: принциптері, жалаң қағидалары, міндеттер мен мақсаттары да қызмет етеді.

Мемлекет  және  оның  органдары  қызметінің  негізіне  алына  бастаған  бұрын,  ол  принциптер  әр  мемлекеттік  органның  ерекшеліктері  ескеріле  отырып,  тиісті  нормативтік  құқықтық  актілермен  бекітілуі  тиіс.

Конституцияның  құқықтық  нормалары  сала  ретінде  конституциялық  құқықтың  тура  және  қайнар  көзі  болып  табылады.

 

 

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!