Халықтың өмір деңгейінің жалпылама көрсеткіштері

Ағымдағыбағадағытабыскөрсеткіштерінегізіндежекеадамдарменүйшаруашылығыныңтабысмөлшерібойыншабөлінуқатарықұрылады.Бұлқатарбелгілібіртабысдеңгейіне иеадамдар(үйшаруашылығы) саныныңпроценттікбөлінуінкөрсетеді.

Халықтыңжинағыменақшалайтабыс,шығынқұрылымыменкөлемітуралынегізгімәліметтеркөзініңбірі – халықтыңақщалайтабысыменшығыныныңбалансыболыптабылады.Баланстыңкірісбөлімініңмәліметтерінегізіндехалықтыңақшалайтабысыныңсомасыналуға,табыстыалукөзібойыншаоныңқұрылымы менөсуінталдауғаболады.

Елдердіңқысқашастатистикалықанықтамаларында халықтабысыныңнегізгікөрсеткіштерініңбіріболып – халықтыңақшалайтабыскөрсеткіштеріжарияланады.Бұғанжататындар: еңбекақы,зейнетақы,жәрдемақы,стипендия,сондай-ақақшалайтүрдегіәлеуметтіктрансферттер,салымпроценті,бағалықағазтүріндегі,меншіктентүскен табыс, кәсіпкерлікқызмет,ауыл шаруашылығы өнімінсатудантүскентүсімжәнет.б.

Қазақстанхалқыныңақшалайтабысы

(орташа1 адамғашаққанда,тг.)

 1994ж1995ж 1996ж 1997ж
Ақшалай табыстар, барлығы.

Соның ішінде:

– еңбекақы;

– ағымдық трансферттер;

– барлық сату түрлерінен түскентабыстар;

– басқа ақшалай түсімдер.

7572

 

5550

559

 

639 824

20646

 

15146

1679

 

1723

2098

28450

 

20517

2621

 

2308

3004

 34187

 

25347

3927

 

2209

2704

Қазақстанхалқыныңақшалайтабысқұрылымы (%-пен)

  1994ж1995ж1996ж1997ж
Ақшалай табыстар, барлығы.

Соның ішінде:

– еңбекақы;

– ағымдық трансферттер;

– барлық сату түрлерінен түскен табыстар;

– басқа ақшалай түсімдер.

100

 

73

8

 

8

11

 

100

 

73

8

9

10

 

100

 

72

9

 

8

11

100

 

74

11

 

7

8

Халықтыңақшалайтабысыменшығыныбалансынаналынғанбұлмәліметтерстатистикалықжәнебухгалтерлікесептеулерінеүйшаруашылығыбюджетінішінарабақылауғасалықинспекциясымәліметтерінежәнет.б. мәліметтеркөздеріненегізделген.

Халықтыңөмірдеңгейініңөсуінталдаудатабыскөрсеткіштерінпайдаланудыңтекноминалдытүріндеғанаемес,соныменбіргенақтытүрдедеқарастырады. Нақтытүрдегітабысдеңгейіосыкезеңдегібағаныңөзгеруінесепкеалады,яғнихалықтыңқолғатигентабыстарынасатыпалаалатынтауарларменқызметкөлемінебағаныңөзгеруәсерінескерудіталапетеді.

Халықтыңтабысынталдаудаәдеттенақтытабыстыңабсолюттікөлеміемес,оныңқатыстышамасы,яғнинақтытабысиндексіесептелінеді.Мысалы,үйшаруашылығыныңнақтықолдабариндексі :

мұндағыJ- номиналдықолдабартабысиндексі,J-тұтынубағаиндексі ,бұлақшаныңсатыпалуқабілетініңиндексіне(J) керішама.

Осылайша,нақтықолдабартабысиндексінбылайжазааламыз :

 J=JJ

Аймақ,экономикалықсалажәнеәлеуметтіктопбойыншахалықтыңтабысынсалыстыраталдаудатабыстыңбірадамғашаққандағыкөрсеткішінпайдаланғанжөн. Осылайша, тектабыскөрсеткіштерібойыншаорташамәндіғанаемес,соныменбіргеонықұрайтын – орташажалақы, зейнетақыжәнет.б.орташакөрсеткіштердіесептеугеболады.

ТөмендегікестедеөмірдеңгейінбағалаужәнеоныңөсуінталдауүшінқолданылатынҚазақстанхалқыныңтабысыныңкөрсеткіштеріберілген.

Көрсеткіш1995 ж1996 ж1997 ж
Ақшалай табыстар (орташа 1 адамға шаққанда, 1 айдағы, теңге)

Бір жұмысшының орташа айлық жалақысы, теңге.

Белгіленген зейнетақының орташа мөлшері (1айда, тг).

Нақты қолда бар 1 адамға шаққанда орташа ақшалай табыс (алдыңғы жылмен салыстырғанда %-пен).

Бір жұмысшының нақты орташа айлық жалақысы (алдыңғы жылмен салыстырғанда %-пен).

Белгіленген орташа айлық, зейнетақы (алдыңғы жылмен салыстырғанда %-пен)

 

1721

 

4786

 

997,8

 

 

170,1

 

 

173,0

 

512,3

 

2371

 

6841

 

1876

 

 

107,1

 

 

111,0

 

146,1

 

2849

 

8550

 

3283

 

 

108,1

 

 

112,4

 

157,4

Қазақстанхалқыныңтабысыныңөсуі

ҰШЖ-деақырғытұтынушығыныменнақтыақырғытұтынукөлемібөліпкөрсетіледі.

Үйшаруашылығыныңақырғытұтынуғакеткен шығындары-накіретіндер :

  • тұтыну тауарларынсатыпалуғакеткеншығындар (үйменпәтерденбасқа);
  • тұтыну қызметінтөлеугекеткеншығындар ;
  • үй шаруашылығыныңақырғытұтынуыүшінөндірілгеннатуралдытүрдегіазық-түліктердіңтүсімі;
  • үй шаруашылығыныңеңбекақыретіндеалынғаннатуралдытүрдегіөнімдердітұтынуы;
  • жеке меншік үйлеріндетұруыбойыншақызметтер.

Үйшаруашылығыныңнақтыақырғытұтынуы – бұлқолдабартабыспенқосаүйшаруашылығынақызметкөрсететінкоммерциялықемесұйымдаржәне мемлекеттікбасқаруоргандарыныңхалыққабергеннатуралдытүрдегіәлеуметтіктрансфертарқылыалынғанақырғытұтынудыңнақтымөлшері.

Үйшаруашылығыныңтұтынутауарларынсатыпалушығындарынанықтаудаішінарабюджеттікзерттеулер,халықтыңақшалайтабысыменшығыныныңбалансы,саудастатистикасынегізгімәліметтеркөзіболыптабылады.

1990жылғадейінүйшаруашылығыныңақырғытұтынуынакеткеншығындарытуралынегізгімәліметтеркөзі – халықтыңтабысыменшығыныныңбалансыболған. Қызметпентауардысатыпалутуралымәліметтербұлбаланста.Мемлекеттікбанккөрсететінкассалыққолдағыақшатуралымәліметтергенегізделгенболатын.

Халықтыңақшалайтабысыменшығыныныңбалансы

 ТабыстарШығындаржәнежинақталу
1.Еңбекақы1.Тауардысатыпалуменқызметтіөтеу
2.Еңбекақыданбасқажұмысшыларменқызметкерлердіңкәсіпорындарменұйымдарданалғантабыстары2.Міндеттітүрдегітөлемдерменөздеріншетөлемдер
3.Девиденттер3.Бағалықағаздарменсалымдағыжинақтыңөсімі
4.Ауылшаруашылығыөнімінсатудантүскентүсім4.Тұрғынүйсатыпалу
5.Зейнетақыжәнежәрдемақы5.Шетелвалютасынсатыпалуғакеткеншығындар
6.Стипендия6.Аударуарқылыжіберілгенақшалар
7.ҚаржылықжүйедентүскентүсімБарлықақшалайшығындар
8.Шетелвалютасынсатудантүскентүсім 
9.Басқалайтүсімдер 
10.Аударуарқылыалынғанақшалар.

Табыстарданшығынныңасыптүсуі

Шығындардантабыстыңасыптүсуі
Баланс Баланс

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!