Құқық қорғау органдарының жеке мамандықтар қызметінің ізгілікті этикалық негіздері

Полицияқызметкеріоғанзаңменжүктелгенміндеттерді өзотандастарыменқоғамдыұрлық,зорлықжәне т.б. зиянкелтіруіші әрекеттерденқорғауарқылыорындауытиіс. Бұлбапполицияқызметкерін құқықпенбайланыстырады. Заңныңбилігіәрбірдемократиялық қоғамның негізіндежатыр. Полиция қызметкерініңмақсаты жәнежауапкершіліктіміндеті- заңдысыйлау жәнеоның талаптарын ұстану.

Әрбірполицияқызметкеріөз борышынадал, әділ жәнеқадір қасиетпен орындауға міндетті. Олсыбайлас жемқорлықтың кез-келген түрінеқарсы тұруғажәнеоларды болдырмауғакүш салуытиіс.Сыбайласжемқорлықтыңнақты анықтамасыжоқ, алайдаәрбір полицияқызметкеріоныңқайжерденбасталатынын біледі. Параалуменсыбайлас жемқорлықты болдырмауерекшемаңыздылыққа ие, себебі,полициясыбайласжемқорлықтықолдаса,бұлсыбайластықкейінненқоғамның қалғанбөлігіне детаралады.

Жаппайжазалаудыңбасқанысандарынақандайжағдайдаболмасын тыйымсалынған.Полиция қызметкеріосысипаттағышаралардынегізгеалғанкез- келгенбұрықтынемесе өкімдіорындамауға сыйламауғаміндетті.Жазаныанықтау – сот органдарның міндеті , сол себептіде, полиция қызметкерібұл функциянызаңғақайшыжолмен өз мойнынаалмауытиіс.

Полицияқызметкеріөз бастығының бұрықтарынорындауға міндетті, алайда ,егеролбұрықтыңзаңсызсипатынбілсе не түсінісе,оныорындамауыкерек. Бұлбапәрбірөкімнің полицияқызметкеріорындамауғаміндеттіжақтарын кеңейтеді. Бұлбаптың неқтымағынасы,еңалдымен,полицияқызметкерініңиерархиялық жәнеқатаңбағыныштағы ұйымныңмүшесіболатұра,көптегенжағдайлардаөзбастығының өкімдерінбұлжытпай орынвдайтынынескеріпөткен.Көптегенжағдайлардазаңдықорғауғабағытталғанбұрықты жеделтүрдеорындау қажетболады.Алайда,полицияқызметкерібұйрықтыңзаңсыз екенінсезінсе, оныорындамауыкерек.

Полицияқызметкері жекетұлғаға тікелей, орны толтырылмайтынзиянкелтіруменсипатталатын заңбұзушылықтарға қарсытұруытиіс, олбарлықмүмкіндіктердіпайдаланаотырып ,кешіктіркместен шаралар қолдануғаміндетті.

  1. Ар- намыс кодексі құқық қорғау саласындағыжұмыскер.

Мемлекеттікқызметатқаруқоғаммен мемлекеттарапынанерекшесенімбілдіруболыптабыладыжәнемемлекеттікқызметшілердіңадамгершілігінежәнеморальдық -этикалық бейнесінежоғарыталаптарқояды.

Қоғаммемлекеттік қызметшіөзініңбарлықкүш- жігерін,біліміментәжірибесінатқаратынкәсібиқызметінежұмсайды, өзінің Отаны – ҚазақстанРеспубликасынаадалдақалтқысызқызмететедідеп сенімбілдіреді.

ҚР мемлекеттікқызметшілерініңосыар- намыскодексі (Мемлекеттікқызметші-лердің қызметэтикасыережелері(Бұданәрі- Кодекс) “Мемлекеттікқызметтуралы” 1999 жылғы 23шілдедегі ҚР-ның Заңына, “Сыбайлас жемқорлыққа қарсыкүрестуралы” 1998 жылғы2шілдедегіҚР-ның Заңынажәнежалпықабылданғанморальдық- этикалықнормаларғасәйкес ҚР мемлекеттікқызметшілермінез- құлқыныңнегізгістандарттарын белгілейді.

МемлекеттікоргандардыңбасшыларыосыКодекстің мәтінінмемлекеттікоргандардыңғимараттарындабаршағакөрінетіндейжерлергеорналастырудықамтамасызетеді.

  1. Мемлекеттік қызметшілер өз қызметінде:

1) ҚР Президентініңсаясатынжақтауғажәнеоныдәйектіжүзегеасыруға , өзініңіс- әрекетіменмемлекеттікбиліктің беделіннығайтуға , мемлекетмүдделерін қорғауға; Қазақстанныңбеделінтүсіретініс-әрекеттержасауғажолбермеуге;

2) Конституцияныбұлжытпайсақтайжәне ҚР –ныңзаңдарына, ҚР Президентінің актілерінежәне ҚР-ның өзгеденормативтікқұқықтықактілерінесүйенеотырып, заңдылықтарқағидаттарын басшылыққаалуға;

3)азаматтардыңқұқықтарын ,бостандықтарымензаңдымүдделерінсақтауменқорғаудықамтамасызетуге, адамныңжәнеазаматтыңқұқықтарыменбостандықтарын бұзуғабастайтыніс- әрекеттергежолбермеуге;

  • Қазақстан халқының бірлігіменелдегі ұлтаралықтатулықтынығайтуға жәрдемдесуге;
  • Мемлекеттік жәнееңбектәртібін бұлжытпайсақтауға, өзінің қызметтікміндеттерінадал, әділде сапалыатқаруға , олүшін өзініңжұмысуақытынтиімдіпайдалануға;
  • Жоғары кәсібиүшінбарлықкүш- жігерінжұмсауға,қойылатынміндеттердішешудіңоңтайлыжәнеүнемдіәдістерінқолдануға, сеніптапсырылғанмемлекеттікмүліктергеұқыппенқарап, оны ұтымдыәрітиімді пайдалануға;
  • Сыбайлас жемқорлық көріністеріне қарсытұруға;
  • Мемлекеттікқызмет мүдделерінезалал келтіретініс- әрекетті болдырмауға ; мемлекеттікқызметшініңжекемүдделерін қозғайтынмәселелержөнінде шешімдерқабылдауғақатысыбарадамдардыңқызметінеараласпауға;
  • кәсіпкерлікқызметке араласуғажәнежекелегеншаруашылықсубъектілерініңмүдделерін сүйемелдеугежолбермеуге;
  • қызметтікақпараттыпайдакүнемдікжәнеөзгедежекемақсаттарғапайдалануға жолбермеуге;
  • қызметті жоғарынемесетөментұрғаннеөзімен қызметнемесе жұмыс бойыншаөзгедетәуелділіктегіадамдарменақшалай немесеөзгедемүліктік сипаттағықұмар ойындарғақатыспауға;
  • мемлекеттік функциялардыорындауменбайланыстыжекежәнезаңдытұлғалардансыйлықтарқабылдаунемесе қызметтікпайдалануфактілерінежолбермеуге;
  • заңменбелгіленген жағдайларданбасқа,қазақстандық немесешетелдікжәнезаңдытұлғаларесебінен мемелекетішілкжәнешетелдіктуристік, емдеу-сауықтыружәнеөзгедесапаларғашақыруларданбастартуға;
  • өзінің іске көзқарасыменжәнежекемінез-құлқыменұжымдаорнықтыжәнежағымдыморальдық- психологиялық жағдайтуғызуғаықпалетуге;
  • мемлекеттік органдардың тиімдіжұмысжасауына жәнемемлекеттік қызметшілердіңқызметтікміндеттерінтиісіншеорындауынабөгетболатын іс-әрекеттергеқарсытұруға;
  • кадрларды жерлестікжәнежеке өзінеберілгендікбелгілерібойыншаіріктеуменорналастыружағдайларынажолбермеуге;
  • басқа мемлекеттік қызметшілертарапынан қызмет этикасынормаларын бұзуфактілеріне жолбермеугежәнежолынкесуі;
  • өзінің қызметтікміндеттерін атқарукезеңіндекиімкиюдіңіскерлікстилінұстануғатиіс.
  1. Азаматтармен және заңдытұлғалармен қарым- қатынастардамемлекеттікқызметшілер:

1) азаматтардың мемлекетинституттарынасеніміннығайтуға ықпалетуге;

2) қарапайымдылықтанытуға, өзініңлауазымдықжағдайын, соныңішіндекөлік,сервисжәнеөзгедеқызметтердіалукезінде,басакөрсетпеугежәнепайдалан-бауға;

3) өзініңіс- әрекеттерменжәнешешімдеріменқоғамтарапынаннегізді сынғаұшырамауға, сынағаныүшінқудалауғажолбермеуге, оғантөзімділікпенқарауға, оң сын-ескертпелердікемшіліктердіжоюмен өзініңкәсібиқызметінжақсартуүшінпайдалануға;

4)өтініштердіқараукезіндетөрешілдік пен сөзбұйдағасалукөріністерінежолбермеуге, олар бойыншабелгіленгенмерзімдеқажеттішараларқолдануға;

5) шығутегіне,әлекметтік,лауазымдықжәне мүліктікжағдайларына,жынысына , нәсіліне,ұлтына,тіліне, дінгеқарым-қатынасына, сеніміне,тұрғылықтыжеріненемесекезкелген өзгедежағдайларғақарамастанадамныңжәнеазаматтыңар- намысыменқадір- қасиетінқұрметтеуге;

6)жалпықабылданғанморальдық- этикалықнормалардысақтауға,мемлекеттік тілгежәнебасқатілдерге, Қазақстан халқыныңсалттарымендәстүрлеріне құрметпенқарауға;

7) сыпайыжәне әдепті болуғатиіс;

  1. Өзіне бағынышты қызметкерлеріболатын мемлекеттік қызметшілер:

1)бағыныштықызметкерлердіңміндеттеріменқызметтікөкілеттіліктерініңкөлемінолардыңатқаратынлауазымдарынасәйкесдәлайқындауға, бағыныштықызметкерлергеанықорындайалмайтынөкімдербермеугежәнеоларданқызметтікміндеттерінің шеңберінен тыстапсырмалар орындаудыталапетпеуге;

2) бағыныштықызметкерлерінеқатыстынегізсізайыптауларға, дөрекілікфактілеріне,адамдыққадірқасиетінекемсітуге, жөнсіздіккежолбермеуге;

3)бағыныштықызметкерлердіқұқыққақайшытерісқылықтарнемесе жалпықабылданғанморальдық- этикалық нормалармен үйлеспейтініс-әрекеттержасауғамәжбүретпеугетиіс.

  1. Мемлекеттік орган қызметінің мәселелерібойынша көпшілікалдындаоныңбасгысынемесемемлекеттікорганның бұғануәкілеттікберілгенлауазымды тұлғаларысөйлейді.

Мемлекеттік қызметшілермемлекеттікқызметтіңбеделіне нұқсан келтірмей,пікірталастыәдепті түрдежүргізуітиіс.

  1. Мемлекеттік қызметшілер мемлекеттік саясат жәнеқызметтікісінің мәселелеріжөніндегіөзпікірін, егер ол:

1) мемлекет саясатының негізгібағыттарынасәйкескелмесе;

2) жариялауға рұқсатетілмегенқызметтікақпараттардыашаытынболса;

3) мемлекет лауазымдытұлғаларыныңатынаәдепкесайемес сөздерайтудантұрса, көпшілік алдындабілдіругетиісемес.

  1. Мемлекеттік қызметшініңатына коммерциялықұйымдардыбасқаруыжәне / немесекәсіпкерлікқызметпенайналысуы, біреудіңмүдделерінсүйемелдеуіжөнінденегізсізкөпшілікалдындаайыптауболғанжағдайда, ол тиісті түрдемұндайайып-таулардытеріскешығаратын ақпараттыжариялауғатиіс.
  2. Мемлекеттік құзметшінісыбайласжемқорлықжасағандепкөпшілікалдындаайыптағанжағдайда,олбұлайыптаулардытеріскешығару, соныңішіндесотарқылы теріскешығарушараларын қабылдауы керек.
  3. Мемлекеттік қызметшілердің осы Кодексті сақтауыолардыңқызметтік борышыболыптабылады.

9.Осы Кодексте көзделгенталаптардыбұзғаныүшінмемлекеттікқызметшілерҚазақстанРеспубликасыныңзаңнамасындабелгіленгентәртіппенжауапкершілікке тартылуымүмкін.

  1. Мемлекеттік органның ұжымы оның басшысыныңшешімі бойыншамемле-кеттік қызметшініңосы Кодексті сақтамауфактісінқарап,қараудыңнәтижесібойыншақоғамдық мін тағаалады.
  2. Заң мамандығы өкілдерінің қызметің құрайтын жеке ізгілік.

Егержасалғанқұқықбұзушылықтікелей, орнытолтырылмайтынзиянкелтіредідегеннегізболмаса,олбұл құқықбұзушылықтыңсалдарынболдырмау жәненқайталанбауымақсатындаболғаноқиғатуралы өзбастығынахабарлауытиіс.Егербұлхабарламақөараусызқалдырылса,олжоғарытұрған инстанцияларғажолданаалады.Бұлбапзаңбұзушылықтарғаарналған . Декларацияқұқықбұзушылықтардыңекітүрінғанаатапкөрсетеді.Біріншіжағдайда тікелейжәнеорнытолтырылмайтынзиян келтірмейтінфактілер.Мұндайжағдайларда полицияқызметкеріқұқықбұзу-шылықытар тікелейжәне орнытолтырылмайтынзиянкелтірмейтінфактілер. Мұндайміндетті,нәтижесіндесоттықсипаттағыбұлтартпау шараларына жолберіледі.

Заңғақайшыөкімді орындаудан бастартушыполиция қызметкері тәртіптікжазаларғанемесесоталдындажауаптылыққа тартылмауытиіс.Бұлбап4баптантуындайды.Заңғы қайшыбұрықпен Полициялықдекларацияныңнақтымәніайқынкөрінсе,бұлбұйрықтыорындағанполицияқызметкеріөзәрекеттеріүшінжазағатартылмауытиіс. Тағыдақайталанып айтылады:бұлбап 4баптан туындайды. ЗаңғықайшыбұйрықтанПолициялықдекларацияныңнақтымәніайқынкөрінсе, бұлбұйрықтыорындағанполицияқызметкеріөзәрекеттеріүшін тартылмауытиіс. Тағыдақайталаныпайтылады:бұлбапбарлықзаңғасәйкесбұйрықтардыңорындалуміндеттілігінебағытталған; соныменқатар,олбұйрықтыорындамағанполиция қызметкерінөзініңбағынбаушылығыныңнегізінміндеттейді.

Аңдуды, ұстауды,қорғаудынемесекөлікпентасымалдаудыжүзегеасырушыполицияқызыметкері сезіктіболмасада,оларғақатыстынәсілдіктегіне,дінинемесесаяси көзқарастарынабайланыстықамауқаупінемесеқудалауорыналғантұлғаларменодақтаспауытиіс. Мұндайжағдайда, олекікөзқарастыңарасынаноңтайлынәтижешығаруы тиіс. Біржағынан, олазаматтардың нәсілдіктегі, дінинемесесаясикөзқарастарыүшінқудалауға түсуінешыдамауытиіс. Олполицияқызметкеріретінденақтыжәнеайқынәрекеттержасауытиіс: мысалы,олеврейлердідіникөзқарастарынабайланыстықамауғакөмекберуденбастартуытиіс.

 

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!