ҚР –дағы сараптамалық мәселелер. Сот сараптамасын тағайындауды ұйымдастыру мәселелері

  1. ҚР-дағы сараптамалық мекемелердің түрлері мен  құрылымы.

ҚР-да  сот сараптамасын  сот сараптама органдары немесе   сот сараптама органдарының  қызметкерлері  болып табылайтын  адамдар жүргізе алады ( заңда келтірілген-сот сараптамасы  органдарынан тыс деген  тұжырымға сәйкес).

ҚР-ның  “Сот сараптамасы туралы” Заңының  1-бабына сәйкес  ҚР-ның заңнамасында  белгіленген тәртіппен  сот-сараптама қызметін жүзеге асыру  функциялары жүктелген мемлекеттік  мемкемелер сот сараптама органдары болып табылады.

ҚР-ның  сот саратама органдарының  толық тізбесі аталған заңның  4- бабында көрсетілген.  Оларға:

1) ҚР-ның әділет министірлігінің Сот сараптамсы  орталығы және оның аймақтық  бөлімшелері;

2) ҚР-ның Денсаулық сақтау министірілігінің  Сот медицинасы орталығы және оның аймақтық бөлімшелері;

3) ҚР-ның  заңнамасы мен  қылмыстық қудалау функциясы  жүктелген мемлекеттік органдар  бөлімшелерінен басқа, ҚР-ның зағнамасына сәйкес функцияларына сот сараптамасын жүргізу   жатқызылған мемлекеттік  органдардың  мамандандырылған  бөлімшелері жатады.

Сот сараптамасы  органының басшысы  сараптаманы тағайындау  туралы қаулы мен  ұсынылған материалдарды, егер олар тисінше ресімделмеген және  бұл сараптама жүргізурге   мүмкіндік бермесе, сондай-ақ  егер сараптама жүргізу  осы сот сараптамасы   органымен көзделмеген немесе ол тиісінше  мамандар мен құрал- жабдықтар  болмаса, себептерін көрсете  отырып орындаусыз қайтаруға құқылы.

Сот сараптамасы орталығының  бірініші басшысы  нақты  қылмыстық іс материалдарына,  тағайындалатын  сараптаманы жүргізудің қиындық  дәрежесіне сондай-ақ өзге де  фауторларға байланысты кез-келген аймақтық  бөлімшелердің бірінде сарптама жүргізуді ұйымдастыруға құқылы.  Жоғары білікті сарапшылар   комиссиясының   қатысуын қажет ететін  қайталама сараптамалар, негізінде,  орталық немесе ғылыми-өндірісітік сот  сараптамасы   зертханалары  базасында ұ         йымдастырылыды, сонымен  бірге оларды жүргізу үшін  Орталықтың әр аймақтық   өлімшілерінен сарапшылар  тартылуы мүмкін.

Сараптама тағайындау туралы  қаулыны қабылдау кезінде  сот сараптамасы  органының басшысы:

-сараптаманы жүргізуді  сарапшыға  немесе сарапшылар  комиссиясына   тапсырылады;

– сараптама жүргізудің  мерізімін белгілейді, оларыдң сақталыуына бақылау жасайды;

–   сарапшы тәуелсізідігіне  принциптерін бұзбай, сарапшылық зерттеудің  толықтығы мен сапасына, сараптама обьектілерінің  сақталуына бақылау жасайды;

– сарапшыларға  қажетті әдістемелік көмек көрсетеді және  оларды құрал—жабдықтармен, асбаптарен, материалдармен  қамтамсыз етеді.

Сараптама жүргізу  қаулыда   көрсетілген сот сараптамасы  органының қызметкеріне тапсырылады. Егер қаулыда нақты бір сарапшы  көрсетілмесе,  сарапшыны сот сараптамасы  органының асшысы тағайындайды және бұл туралы  сараптама тағайындаған  адамға хабарлайды.

  1. Сараптамалық мекеме  жетекшілерінің  құқықтары.

Сараптама жүргізудің мерізімі алдағы  зетрттеулердің қиындық дәрежеесіне қарай  ведомстволық  нормативтік  актілер  талаптарын ескере отырып белігіленеді.Мысалы  техникалық күрделі әдістерді пайдалауды көздейтін коммисиялық  көп обьектілі зерттеулерді жүргізу 30 күн ішініде жүзеге асырылады. Қысқартылған мерзім (3-7 күн) техникалық күрделі зерттеулерді қажет  етпейтін аз мөлшердегі обьектілер үшін белігіленеді.

Зерттеулер жүргізу үшін 30 күннен артық мерізм қажет болған жағдайда, сонда сарпшының алдын ала іс  материалдарымен  үш күн ішінде танысқан және оның сараптама жүргізуге  қажетті уақытты бергеннен кейін, аймақтық бөлімше басшысы нақты мерзімін бегілейді. Сараптама жүргізудің мерзімін ұзарту туралы шешім сараптама тағайындаған органмен келісіу және  оның келісуі жазбаша түрде расталуы керек.

Егер сарапшы қосымша материалдар алу қажеттілігі туралы тұжырымға келсе, ол сот сарптамасы органының басшысымен келісе отырып,  үш не бес күн  мерзім  ішінде  сараптама тағайындаған  органнан сұралады.  Ерекше жағдайларда, мерзім  5 күннен асуы мүмкін. Аталған жағдайда өтінішіті жасау күннен бастап қосымша материалдар немесе өтінішіті қанағаттандырудан бас тарту  туралы  хабарлама алған  күнге дейін сараптама  жүргізу тоқтатыла тұрады.

Өтінішіті    қанағаттандырудан  ас тартқан жағдайда   сараптама тағайындаған  органмен келісе отырып,  қаулының сұрақтары бастапқыда ұсынылған іс материалдары жол беретін  ауқымда шешіледі немесе  сараптама тағайындау туралы қаулы орындаусыз  қайтарылады.

Сарапшының қорытындысы екі данада жасалынады. Бірінші данасы сараптама тағайындаған  органмен жіберіледі, екнішісі- сот сараптамасы   органының  мұрағатында сақталады.

Сарапшының қорытындысы  сот сараптамасы  органының  басшыс қол қойып сараптама тағайындаған   органға  жолданған  ілеспехат  қоса тіркеледі, онда сараптама шығару күні,  оны  жүргізудің құны, қорытынды  мәтіні мен бейнелі материалдардың  бет саны туралы  мәліметтер болады.

Сарапшының ұсынған қорытындысын   оқып-зерттеу кезінде, сот сараптамасы органының  басшысы  қорытындының жеткілікті түрде негізделмегенін, сараптаманы жүргізу мен оның нәтижелерін рәсімдеу кезінде  әдістемлік және іс жүргізу  зушылықтары анықтаған  немесе  қорытындының   дұрысытығына күмән келітірілген  жағадайларда,  ол тиісті  өзгертур    енгізу үшін   қорытындыны сарапшыға қайтаруға құқылы.

Егер сарапшы өз зерттеуінің  және оның нәтижелерінің  дұрыстығына сенімді болса,  сот сараптама органының  басшысы алғашқы зертеу  жүргізген  сарапшыны  қатыстырып отырып, сараптама жүргізуді  сарашылар  комиссияна тапсырады. ҚІЖҚ-нің 249-баы 4- бөлігіне  сәйкес  комиссиялық сараптама жүргізу барсында сарапшылық  комиссияның әрбір мүшесі жеке  зерттеулер  көлемін  жүргізеді, содан соң  комиисия   мүшелері алынған   нәтижелерді  бірлесіп талдайды және   ортақ  пікірге келгенде қорытындыға не  қорытныды берудің  мүмкін еместігі  туралы хабарламаға қол қояды. Сарпашылар арсында келіспеушілік болған жағдайда  олардың әр қайсысы  немесе сарапшылардың  бір бөлігі жеке қорытынды  береді не пікірі комиссияның  басқа мүшелерінің  қорытындысымен сәйкес келмеген сарапшы   пікірін қорытындыда  жеке тұжырыдайды.

Қылмыстық іс жүргізу заңы медициналық  мекемеде  сараптама жүргізудің арнайы  тәртібін белгілейді.

Сот сараптамасын  жүргізу үшін күзетпен ұсталмайтын   сезіктіні, айыптауышыны,  сондай-ақ жәбірленуші мен  куәні сот-медициналық сараптама жүргізу үшін   медициналық   мекемеге орналастыру сот шешімі бойынша   не поркурордың   санкциясымен, ал сот-психиатриялық сараптама-сот шешімі  бойынша  жүргізіледі.

Сот –сараптаасы органынада  сарпшылық зерттеу жүргізу  үшін ұсынылған материалдарды  айдаланудың іс жүргізу тәрітбі ҚР Әділет министірілінің  1998 жылғы  12 қарашадағы  №121,  ҚР бас прокуоррының 1998 жылғы  1 желтоқсандағы №1043, ҚР Ұлттық қауіпсізідігі   комитеті төрағасының  1998 жылғы 8 желтоқсандағы №73, Қазақстан Республикасының қаржы министірілігінің 1998 жылғы 22 желтоқсандағы № 598, ҚР Ішкі істер  министрлігінің 1998 жылғы 2 желтоқсанындағы №429, ҚР Мемлекеттік табыс  министрінің   1998 жылғы 28 желтоқсанындағы №658  бірлескен  бұйрықтарымен бекітліген “Соттардың, прокурортура, алдын ала тергеу, анықтау және сот саратамасы  органдарының қылмыстық,  азаматтық істер және әкімшілік құқық бұзушылық туралы істер бойынша  заттай дәлелдемелерді,  құжаттарды алудың, есепке алудың, сақтаудың, жіберу мен жоюдың тәрітібі туралы” нұсқаулықпен нақтыланған.

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!