А.ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ҚОҒАМ ЖӘНЕ ЗАМАНА ТУРАЛЫ ОЙ-ПІКІРЛЕРІ

Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаев (1845-1904) өзі өмір сүрген дәуірдің тынысы – тіршілігін, қоғамдық өмірін, халықтың мұң – мұқтажын,  әлеуметтік иеңсіздікті  жырлады. Әсіресе Абайдың қара сөздеріні мәні тереңде жатты. Әсіресе Абайдың  қара сөздерінің  мән тереңде жатты. Солардың кейбірінен үзінді келтірейік.

Отыз төртінші сөзден

Адам баласына адам баласының бәрі-дос. Не үшін десең, дүниеде келгенде туысың, өсуін, тоюың, ашығуың, қайғың, қазаң,  дене бітімің,  шыққан жерің,  бармақ жерің бәрі бірдей, ахиретке қарай елеуің, көрге кіруің, шіруің, махшарда  сұралуың бәрі бірдей, екі дүниенің қайғысына, пәлесіне хаупің, екі дүниенің жақсылығына рахатың бәрі бірдей екен. Бес  күндік өмірің  бар ма, жоқ па? Біріңе-бірің қонақ екенің, өзің дүниеге де қонақ екенсің, біреудің білгендігіне  білместігін таластырып, біреудің бағына, малына күндестік қылып, я көрсеқызарлық қылып көз алартыспай лаяық па?

Абай билердің  төтенше съезіне жетпіс алты баптан  тұратын жаңа заң ережелерін ұсынады және осы билер съезінің төрағасы болып сайланады. Оның төрағалығымен  өткен бұл съезде әдет – ғұрып нормаларының негізі сақталған Ереже қабылданады. Бірақ Абайдың бұл реформалық талаптары патша өкіметінің отыршыл әкімшілігінен қолдау таппайды.

Бұл кезде қазақ даласының 1868 жылы 21 қазанда қол  қойылған “Орал, Торғай, Ақмола және Семей облыстарын басқару жөніндегі Уақытша Ереже”  үстемдік етіп тұрған ді. Аталған ереже негізінде Ресей өкіметі Қазақтардың дәстүрлі заң  жүйесін бұзып, қазақтың тұрмыс-тіршілігімен  үйлеспейтін заң жобасын жасады.

Отаршыл әкімшілік енгізген ережелер мен тәртіптер  болыстық пен билік мансапқа ғана қызмет етті.

Сонымен, Абай шығармаларында әр топтың өкілдері, олардың әр қилы мінездері мен қасиеттері  үнемі бой көтеріп отырады.

Ұлы Абайдың қоғам, замана, адам болмысын, оның қасиеттері кейінгі ұрпаққа қалдырған аса зор рухани қазына болып табылады.

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!