ӘЛУМЕТТІК ҒЫЛЫМДАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ СОЦИОЛОГИЯНЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ

Әлеуметтік ой-пікірлердің даму тарихын қарастыра отырып, біз социологияны ғылым ретінде анқтауға жақындай түстік. Социология жеке дара емес, басқа да әлеуметтік ғылымдармен  тығыз байланыста дамып отырады. Социологияның әлеуметтік  философиямен, тарихпен, саясаттанумен және басқа да  ғылымдармен  арақатынасын, өзара әсерін зерттеу аса маңызды.

Социология мен әдеуметтік философияның арақатынасы  социологияның философия  ғылымына жатпайтындығына, әлеуметтік филисофияға  қарағанда қоғамның  аясы тарлау заңдарын зерттеуіне байланысты, социологияда әлеуметтік философияда қоғамды тұтастай, жүйе-жүйесімен, оған енетін  бірліктердің жәй қосындысы бола бермейтін  интегральды құрылым ретінде қарастырады. Бұл-осы екі ғылым саласының тығыз  байланысын көрсететін  ортақ белгілері.  Бұған қарамастан әлеуметтік философия қоғамды әлемдік жаратылымның ерекше бір бөлігі  ретінде кең      ауқымда қарастырып, оны ортақ ұғымдардың, категориялардың,  заңдардың көмегі арқылы сипаттайды, Әлеуметтік фмлософия қоғам дамуын табиғатта, қоғамда,  адамның ойлауында өмір сүретін жалпы философиялық  заңдарды осы процестегі  өзінше көрінісін  таба отырып талдайды. Әлеуметтік философияның  заңдарына қоғамның тұрмыс-тіршілігі мен қоғамдық сананың арақатынасын  сипаттайтын  заңдар және қлғам дамуының қайнар көзін  сипаттайтын заңдар  айқын мысал  бола алады. Мұның барлығы  қоғам дамуының  табиғатпен салыстырғандағы  ерекшеліктерінің әлеуметтік формасын көрсетеді.

Қазіргі заманғы социология ғылымының ролі  мәні барған сайын арта түсуде. Бұл, біріншіден, біздің қоғамдық өміріміздің барлық  жақтарының реформалауына, екіншіден, қоғамдық өмірде әлеуметтік  факторлар мен әлеуметтік  ортаның ролі мен маңызының  арта түсуіне, үшіншіден, құқықтық мемлекеттің қалыптасып,  азаматтық қоғамның  орнауына байланысты. Қоғамдық дамуға  социология  ғылымының ықпалы барған сайын арта түсетін болады. Қоғамды, ондағы  процестер мен қарым-қатынастарды   қарастырғанда  қоғамдық және әлеуметтік  деген екі ұғым пайдаланылады. Екеуі ұқсас сияқты көрінгенімен, социология ғылымының дамуымен бірге әлеуметтік ұғымының дербестігі де арта түседі.

Әлеуметтік заңдарды  қоғам мүшелеріне белгілі  бір топтар мәдениет нормалары немесе құқықтық  заңдар сияқты саналы түрде жасамайды. Адамдар әлеуметтік  заңдарды  білмей-ақ соған сәйкес  өмір сүреді де,  бір-бірімен, әлеуметтік институттармен  қарым-қатынастар барысында “заңдастырылған”  тәртіпті  қажетіне  қарай әлеуметтік  заңдарды білу қоғамдағы құбылыстарды  зерттеу, әлеуметтік процестерді басқару істерінде аса маңызды.  Әлеуметтік заңдардың өмір сүріп, әрекет ету социологиясы  өмір деректеріне ғылыми тұрғыдан  келуде мол  мүмкндіктер ашады.

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!