Экономика және құқық негіздерін оқыту әдістемесі курсының пәні міндеттер

Әдістемедегеніміз- методика. “Методика”сөзіежелгі грек тіліненаударғанда –“таным тәсілі”,”зерттеужолы” деген ұғымдардыбереді. Әдісдегеніміз-нақтыміндеттішешудің ,әлдебірмақсатқажетудіңтәсілі. Сонда,әдістемебұләдістержиынтығы,кешені. Экономикажәнеқұқықнегіздерін оқыту әдістемесі- Экономикажәнеқұқықнегіздеріноқытудыңміндеттері,мазмұныжәнеәдіс – тәсілдерітуралыпедагогикалықғылымдардыңбірсаласы. Олтиімділігіменсапасынарттырумақсатындаэкономикажәнеқұқықнегіздерін оқыту процесініңзаңдылығынзерттеужәнеоқып – үйренуге арналады. Соныменәдістеме оқупроцесінұйымдастыру мен оныңнегізгі факторларынжетілдіругебағытталады.

XX ғасырбасындағыкөрнектіәдіскер К.А. Ивановәдістеменіңмаңыздыміндеттерідеп солғылымдыоқу пәніретінде жақсыжолғақоюғаалыпбаратын оқытудыңайқындау,бағалау,бейнелеу тәсілдерінайтады.Әдістеметарихтықалайоқытумәселесінқарастырады жәнезерттейді.

Осылайшаәдістемепәні-педагогикалықпроцесс, мұғалімнің экономикажәнеқұқықнегіздеріноқытуы , оқушыныңэкономикажәнеқұқықнегіздеріноқуы.Аләдістеменіңнысаны –оқытудыңәдістері ,мазмұны, ұйымдастырылуы жәнетүрлері.

Экономикажәнеқұқықнегіздеріноқыту- өзарабайланыстажәне үнеміқозғалыстаболатын құрауыштардыңбасынбіріктіретінөтекүрделіпроцесс. Ол оқыту мақсаты → оныңмазмұны→ білімберужәнеоныигеругебасшылықжасау→оқушылардың оқуәрекеті→ оқытунәтижесі дегентізбектіқұрайды.Оқытупроцесіндегіқозғалыс оныңішкіқайшылықтарынжою барысындаіскеасады. Ол қайшылықтароқытумақсаты мен қолжеткеннәтижеарасында, қолданылуы жоспарластырылғанжәненақтықолданылғаноқытуқұралдары менәдістерінің арасында пайдаболады.

Экономикажәнеқұқықнегіздерін оқытупроцесінің диалектика-лығы сияқты әдістеменіоқып-үйренудеүнемідамуүстіндеболады. Экономикажәнеқұқықнегіздерін оқытуәдістемесіқоғамалдындатұрғанжасұрпақтытәрбиелеудіңкешендіміндеттерініскеасыруғақызметжасайды.

Экономикажәнеқұқықнегіздерін оқытуәдістемесі экономикажәнеқұқықнегіздерін ғылымдарымен бірге философия, әлеуметтану, мәдениеттану , педагогика, психология,дидактика талаптары логикасияқтығылымсалаларымендетығызбайланысты дамиды. Бұлсалалардыңматериалдарынпайдаланушығармашылықсипаталады, өйткеніәдістемепәніоларды экономикажәнеқұқықнегіздерін оқытупроцесінжетілдірумақсатындақорытып,жаңғыртыппайдаланады.

Мұғалімменоқушының оқупроцесікүрделіжәнекөпқырлыболыпкеледі. Оныңтиімділігіоқушыәрекетініңсипатыменайқындалады. Мұғалімөзпәнінқаншалықтыжетік білгеніменоқушылардыңқызығугшылығыноятып ,шығармашылықәрекетінұйымдастыраалмаса,айтарлықтайтабысқажетеалмайды.

 Өмірденашармұғалімдердікөпкездестіреміз,олардыңпайдаболуыөзпәнінжетікбілмеуінебайланыстыемес,еңбастысы оларөзбілімдерін өзгелергеоңай жолментүсіндіреалмайды.Өйткені,олароқушыларғаэкономикажәнеқұқықнегіздерінен материалды баяндаудыңәдістемелікнегіздеріментанысемес, тіптіпәнніңәдістемесіненжеткіліктіхабарыжоқ.

Мектепте экономикажәнеқұқықнегіздерін оқыту әдістемесіпәнніңміндеттеріменнегізгіфакторлары.

Экономикажәнеқұқықнегіздерін оқытудыңнегізгіфакторларымынасұрақтардыңжауаптарынабайланысты:

  • мемлекет пен қоғамбелгілегенмақсаттар;
  • стандарт пенбағдарламалардабекітіліп, солардың негізіндеоқулық-тарда баяндалғанэкономикажәнеқұқықнегіздеріненбілімніңмазмұныменқұрылымы;
  • Оқыту процесініңғылымиәдістемелік ұйымдастырылуы(оқыту мен оқытудыңтүрлері, әдістеріменәдістемеліктәсілдері,құралдары);
  • Оқушылардың танымдықмүмкіндіктері;
  • Оқыту нәтижелеріменайқындалады.
  1. Экономика жәнеқұқықнегіздерін оқытудыңмақсаттарымемлекет дамуыныңәртүрлікезеңдеріндеөзгеріпотырды. Кеңестіккезеңге дейінгімектептердеэкономикажәнеқұқықнегіздеріноқытудакөптегенобъективтікжетістіктер болғанымен,оныңмазмұнында ұлыорыстық шовинизм, ұлыдержавалықастамшылықбасым болды.Қазақстандағымектептердіңөзіндеэкономикажәнеқұқықнегіздерінеқатыстымәселелер оқытылмады. Кеңестіккезінде экономикажәнеқұқықнегіздері пәнініңмазмұнындажоғарыдааталғансаясибелгілеркоммунистік,таптықсипаталды.Дегенмен экономикажәнеқұқықнегіздерін жекепәнретіндеоқубағдарламасынаенгізіліп,оқытылабастады. Олкезеңде экономикажәнеқұқықнегіздері пәнініңмақсаты маркстік-лениндікдүниетанымғанегізделіп, коммунистікидеяларғабағытталды.

Экономикажәнеқұқықнегіздерін оқытудыңнегізгіфакторларыоқу процесіндекешендітүрдежүйеменіскеасады.Жүйедегеніміз-өзара әрекеттесіп,тығыз байланыстаболып, белгілібіртұтастық , бірлікқұрайтын бірліктердіңжиынтығы. Оқуфакторларыныңішкітұтастыққасиеті оқыту процесінедұрысықпалжасап,оныңсапасыныңжақсаруынажолашады.

  1. Мектепте экономика жәнеқұқықнегіздеріноқытудыңмазмұны экономикажәнеқұқықнегіздері ғылымының дамуыбарысындаөзгеріпотырады. Әдістемеотандықжәне жалпытарихтың негізгіоқиғалары , фактілеріменқұбылыстарынтаңдауға;теориялықжинақтау менанықтамаларқалыптастыруғакөмектеседі. Мектептеоқытуүшінтаңдапалынған экономикажәнеқұқықнегіздерінің мазмұнымемлекеттікстандарт,бағдарлама,оқулықтүріндекөріністабады. Оқушыларолмазмұндысыныптық , сыныптантысжәнемектептентысоқутүрлерінқамтитыноқытудыұйымдастыратынбелгілібірәдістемесі арқылымеңгереді.
  2. Әдістер (әрекет тәсілдері) әртүрліболуымүмкін. Мысалы, сөздік, баспа-қолжазбалық (мәтінменжұмыс).Көрнекі, практикалықдегенсияқты. Олардыңмәніқалайоқытукерекдегенсұраққажауапберіп ,мұғалімменоқушыныңекіжақтыәрекетін айқындайды. Жақсыжолғақойылған оқытудыңәдістемесіоқушылардыңбойында экономикажәнеқұқықнегіздерініңбілімментанымдықдағдыларды,ғылымикөзқарас пенсенімді қалыптастырып, дамытуда тиімдінәтижебереді.

Әдіс, тәсілдерменоқытудыңтүрлері ( жалпысыныптық, топтық, дербес), сабақтиптері (қайталау-жинақтау, семинар, зертханалық,саяхат-сабақ), сабақүстіндегімұғалімәрекеті мен оқушыныңоқуқұралдарытығызбайланысты. Оқужұмысыныңқұралдарына  оқупроцесін қамтамасызетугекеректіоқулық,жұмысдәптері, экономикажәнеқұқықнегіздерінің картасы,оқу картиналары,диафильм т.б. сияқтызаттардыжатқызамыз.

Оқуматериалымазмұнының,тиістіоқыту әдістемесініңұйымдас-тырылуыжәнеоқушылардыңтанымдық қызметі формаларыныңбіртұтастығынегізіндеоқушылароқытумақсатына қолжеткізеді.

  1. Оқушылардың танымдықмүмкіндіктері- оқушыныңжасынажәнесоғансәйкесэкономикажәнеқұқықнегіздерінің білімімендағдысынигерудеңгейінетікелейбайланысты. Экономикажәнеқұқықнегіздерініңтанымғаұмтылуғакүшжұмсаутұлғаның ойлауын, қиялын, ерік-жігерінжәнесезімдікқасиеттерін дамытуғаайтарлықтайықпалжасайды. Оқупроцесіндеоқушылардың экономикажәнеқұқықнегіздерініңбілімдімеңгеружәнеқолдануқабілетідамиды.

Қабілеттілікдегеніміз не?– Ол тарихтыоқып-игеругетабысқажетугеалғышартболатынтұлғаныңдербесерекшеліктері. Олқабілеттілікәрекеттіңәдістерімен тәсілдерінтез ,тереңжәнеоңай меңгеруденбайқалады.

  1. Оқыту нәтижелері-Алғақойғанмақсаттардыіскеасырументікелейбайланысты Олоқушылардыңқолжеткізген біліммендағдысының, олардыңинтелектуалдық,эмоциялықжәнеерік-жігерініңдеңгейінтанытады. Біліміндәлелдеужәненегіздеу ,еңбастыныбөліпалу, себеп-салдарлыбайланыстарды анықтапқалыптасқанмәселенішешудеқажеттібілімдіқолданаалуданкөрінеді.

Оқытунәтижелерімынадеңгейменөлшенеді:1)5-11 сыныптардағыбірсабақта немесебөлімдегі,тараудағы ,курстағы, бүкілкурстағыалған экономикажәнеқұқықнегіздерініңбілімі; 2) ғылымикөзқарастыңқалыптасуы;3) экономикажәнеқұқықнегіздеріноқытупроцесіндеоқушылардытәрбиелеу ;4) оқушылардыңтанымдықмүмкіндіктерін дамыту.Осылайшаоқытунәтижелері алғақойғанмақсаттың орындалғаныннемесетексөзжүзіндеқалғандығынтанытады.

Соңғы жылдарыбілімсапасы тесткөмегімен бағалануда.Оныңесесінеоқушылардыңалғанбілімдерініңпрактикалыққызметтеқолдануқабілетінбағалайтынтапсырмалар аз қолданылуда.Экономикажәнеқұқықнегіздерінің сабақтарындамұндай тапсырмаларқарапайым дереккөздеріжәнеқұжаттардызерттейтінзертханалықсабақтаржүргізументікелейбайланысты. Оқушылар сабақтанбосуақытында мұражайменмұрағаттағы жұмыстары негізіндебаяндама, реферат, ғылыми мақала дайындауыда экономикажәнеқұқықнегіздерініңбілімінбағалаудыңөлшеміболуытиіс.

2.Мектепте экономика жәнеқұқықнегіздеріноқытудыңәдістемелікорныменролі.

Әдістеменің маңызымектептегіэкономика жәнеқұқықнегіздерініңпәнінің мұғалімі студентүшін

  • белгілі бір жастағы оқушылардыңэкономика жәнеқұқықнегіздерінің пәнібойынша біліммендағды деңгейінанықтауға;
  • сынып, курс,бөлім жәнетақырыпбойыншаоқытудыңмақсатыннақтылауға;
  • оқу процесініңәр түрлікезеңдеріндегіжұмыстиімділігін анықтап,оқытумінедетіннақтылауға;
  • оқыту мазмұнынқолданылатынәдістержәне тәсілдерменұштастыруға;
  • тест,қисынды тапсырмалар жәнетірексигналдардықолданып, конспект дайындауға;
  • оқытудың барыншатиімдіәдістері,түрлерімен құралдарынқолдануға;
  • оқыту нәтижелеріналдын-алаболжап , педагогикалықәрекеткетүзетуенгізіпотыруғамүмкіндікберуіменбағаланады.

Экономика жәнеқұқықнегіздерін оқытуәдістемесіөзгеғылымдармен,әсіресе оқытудыңмазмұнынталдапжасайтынбазалық экономика жәнеқұқықнегіздеріғылымыментығызбайланысты. Әдістеменіңмақсаты- экономика жәнеқұқықнегіздері ғылымының негізгімәліметтерінтаңдапалып, оныдидактикалықөңдеуденөткізіп,бейімдеп,мектепкурсыныңмазмұнынаенгізу.

Таңдапалуоқушылардыңтанымдықмүмкіндігінескереотырыпжүргізіледі.Оларды анықтаудапсихологияғылымыныңжетістіктерінесүйенеміз.Бұлғылымоқушылартанымы ментанымдықәрекетінің ерекшеліктерін ашуғакөмектеседі.Оныңүстіне экономика жәнеқұқықнегіздерін оқыту процесінеталдаужасағандабірқатарпсихологиялық жәнепедагогикалықзерттеутәсілдерідеқолданылады.Әдістемепәніоқытудыңбірсаласыретіндепедагогикамендетығызбайланыста. Педагогика- оқыту, ғылымизерттеуәдістемесіментәрбиемақсатынайқындайды. Осыәдістермақсаттардынегізгеалып,әдістемеоқупроцесіндеде, ғылыми зерттеугеденақтыэкономика жәнеқұқықнегіздерініңмазмұнынбереді.

Ғылыми-зерттеу әдістері деп зерттеудіңпедагогикалықбақылауды жәнеқалыптастырушыэксперименттің (эксперименттік сабақ) мақсаты,міндеттеріменболжамынанықтаудыайтамыз. Латынтіліндегі“экспериментум” сөзі тәжірибе,сынақ  дегенді білдіреді.Мұндай тәжірибелербелгілібір оқытудыңфакторыжәнежағдайыныңәрекеті нәтижесіндепайдаболады.

Педагогикалықбақылау-оқупроцесінеықпалжасамай, экономика жәнеқұқықнегіздерін оқыту практикамынзерттеудегендібілдіреді. Зерттеуші тарихсабақтарынақатысып, оныталдайды ,оқушыларғасұраққоюмен тесті өткізіп, мұғалімдердіңашықсабақтарыныңхабарламаларынтексеріп, пәнбірлестіктерініңозаттәжірибеніжинақтағанматериалдарыментанысады.

Қалыптастырушыэксперимент- тәжірибежасаушыныңоқупроцесінебелсенеараласуынқарастырады. Мұндайэксперименттіңміндеттіқұрамы –дәлелгенегізделген, бірақміндеттітүрдетексерудіқажетететінболжанғаннәтиже, болжалболмақ. Болжалмынасұлбабоынша қалыптасады:оңнәтижегеқол жеткізуге болама,егер:а) мазмұнды,материалдыбаяндаудыңжаңатәсілінқолданса,б) танымәрекетін басқашаұйымдастырса. Болжалісжүзінде тиістіжағдайларменәдістерарқылытексеріледі.

Экспериментжасаушы еңалдымензерттеудіңмақсатыменміндеттерінесай әдістемелікталдама жасайды, соданкейіноныңтиімділігін оқыту барысындатексереді.

 

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!