Экономика және құқық негіздерін оқыту әдістемесі курсының пәні міндеттер

Әдістеме  дегеніміз- методика. “Методика”сөзі  ежелгі грек тілінен  аударғанда –“таным тәсілі”,”зерттеу  жолы” деген ұғымдарды  береді. Әдіс  дегеніміз-  нақты  міндетті  шешудің ,әлдебір    мақсатқа  жетудің  тәсілі. Сонда,  әдістеме  бұл  әдістер  жиынтығы,кешені. Экономика  және  құқық  негіздерін оқыту әдістемесі- Экономика  және  құқық  негіздерін  оқытудың  міндеттері,  мазмұны  және  әдіс – тәсілдері  туралы  педагогикалық  ғылымдардың  бір  саласы. Ол  тиімділігі  мен  сапасын  арттыру  мақсатында  экономика  және  құқық  негіздерін оқыту процесінің  заңдылығын  зерттеу  және  оқып – үйренуге арналады. Сонымен  әдістеме оқу  процесін  ұйымдастыру мен оның  негізгі факторларын  жетілдіруге  бағытталады.

XX ғасыр  басындағы  көрнекті  әдіскер К.А. Иванов  әдістеменің  маңызды  міндеттері  деп   сол  ғылымды  оқу   пәні  ретінде   жақсы  жолға  қоюға  алып  баратын оқытудың  айқындау,бағалау,бейнелеу тәсілдерін  айтады.Әдістеме  тарихты  қалай  оқыту  мәселесін  қарастырады және  зерттейді.

Осылайша  әдістеме  пәні-  педагогикалық  процесс, мұғалімнің экономика  және  құқық  негіздерін  оқытуы , оқушының  экономика  және  құқық  негіздерін  оқуы.Ал  әдістеменің  нысаны –оқытудың  әдістері ,мазмұны, ұйымдастырылуы және  түрлері.

Экономика  және  құқық  негіздерін  оқыту- өзара  байланыста  және үнемі  қозғалыста  болатын   құрауыштардың  басын  біріктіретін  өте  күрделі  процесс. Ол оқыту мақсаты → оның  мазмұны→ білім  беру  және  оны  игеруге  басшылық  жасау→оқушылардың оқу  әрекеті→ оқыту  нәтижесі   деген  тізбекті  құрайды.Оқыту  процесіндегі  қозғалыс оның  ішкі  қайшылықтарын  жою   барысында  іске  асады. Ол қайшылықтар  оқыту  мақсаты мен қол  жеткен  нәтиже  арасында, қолданылуы   жоспарластырылған  және  нақты  қолданылған  оқыту  құралдары   мен  әдістерінің   арасында пайда  болады.

Экономика  және  құқық  негіздерін оқыту  процесінің   диалектика-лығы сияқты әдістемені  оқып-үйрену  де  үнемі  даму  үстінде  болады. Экономика  және  құқық  негіздерін оқыту  әдістемесі  қоғам  алдында  тұрған  жас  ұрпақты  тәрбиелеудің  кешенді  міндеттерін  іске  асыруға  қызмет  жасайды.

Экономика  және  құқық  негіздерін оқыту  әдістемесі экономика  және  құқық  негіздерін ғылымдарымен бірге философия, әлеуметтану, мәдениеттану , педагогика, психология,дидактика талаптары логика  сияқты  ғылым  салаларымен  де  тығыз  байланысты дамиды. Бұл  салалардың  материалдарын  пайдалану  шығармашылық  сипат  алады, өйткені  әдістеме  пәні  оларды экономика  және  құқық  негіздерін оқыту  процесін  жетілдіру  мақсатында  қорытып,жаңғыртып  пайдаланады.

Мұғаліммен  оқушының оқу  процесі  күрделі  және  көп  қырлы  болып  келеді. Оның  тиімділігі  оқушы  әрекетінің  сипатымен  айқындалады. Мұғалім  өз  пәнін  қаншалықты  жетік білгенімен  оқушылардың  қызығугшылығын  оятып ,шығармашылық  әрекетін  ұйымдастыра  алмаса,  айтарлықтай  табысқа  жете  алмайды.

 Өмірде  нашар  мұғалімдерді  көп  кездестіреміз,  олардың  пайда  болуы  өз  пәнін  жетік  білмеуіне  байланысты  емес,  ең  бастысы олар  өз  білімдерін   өзгелерге  оңай   жолмен  түсіндіре  алмайды.Өйткені,олар  оқушыларға  экономика  және  құқық  негіздерінен материалды   баяндаудың  әдістемелік  негіздерімен  таныс  емес, тіпті  пәннің  әдістемесінен  жеткілікті  хабары  жоқ.

            Мектепте экономика  және  құқық  негіздерін оқыту әдістемесі  пәннің  міндеттерімен  негізгі  факторлары.

Экономика  және  құқық  негіздерін оқытудың  негізгі  факторлары  мына  сұрақтардың  жауаптарына  байланысты:

  • мемлекет пен қоғам  белгілеген  мақсаттар;
  • стандарт пен  бағдарламаларда  бекітіліп, солардың негізінде  оқулық-тарда баяндалған  экономика  және  құқық  негіздерінен  білімнің  мазмұнымен  құрылымы;
  • Оқыту процесінің  ғылыми  әдістемелік   ұйымдастырылуы  (оқыту мен оқытудың  түрлері, әдістерімен  әдістемелік  тәсілдері,құралдары);
  • Оқушылардың танымдық  мүмкіндіктері;
  • Оқыту нәтижелерімен  айқындалады.
  1. Экономика және  құқық  негіздерін оқытудың  мақсаттары  мемлекет   дамуының  әр  түрлі  кезеңдерінде  өзгеріп  отырды. Кеңестік  кезеңге дейінгі  мектептерде  экономика  және  құқық  негіздерін  оқытуда  көптеген  объективтік  жетістіктер   болғанымен,  оның  мазмұнында   ұлыорыстық   шовинизм, ұлыдержавалық  астамшылық  басым болды.Қазақстандағы  мектептердің  өзінде  экономика  және  құқық  негіздеріне  қатысты  мәселелер   оқытылмады. Кеңестік  кезінде экономика  және  құқық  негіздері пәнінің  мазмұнында  жоғарыда  аталған  саяси  белгілер  коммунистік,  таптық  сипат  алды.  Дегенмен   экономика  және  құқық  негіздерін жеке  пән  ретінде  оқу  бағдарламасына  енгізіліп,оқытыла  бастады. Ол  кезеңде экономика  және  құқық  негіздері пәнінің  мақсаты маркстік-лениндік  дүниетанымға  негізделіп, коммунистік  идеяларға  бағытталды.

Экономика  және  құқық  негіздерін оқытудың  негізгі  факторлары  оқу   процесінде  кешенді  түрде  жүйемен  іске  асады.Жүйе  дегеніміз-өзара әрекеттесіп  ,тығыз байланыста  болып, белгілі  бір  тұтастық , бірлік  құрайтын бірліктердің  жиынтығы. Оқу  факторларының  ішкі  тұтастық  қасиеті оқыту процесіне  дұрыс  ықпал  жасап,оның  сапасының  жақсаруына  жол  ашады.

  1. Мектепте экономика және  құқық  негіздерін  оқытудың  мазмұны экономика  және  құқық  негіздері ғылымының   дамуы  барысында  өзгеріп  отырады. Әдістеме  отандық  және жалпы  тарихтың негізгі  оқиғалары , фактілері  мен  құбылыстарын  таңдауға;      теориялық  жинақтау   мен  анықтамалар  қалыптастыруға  көмектеседі. Мектепте  оқыту  үшін  таңдап  алынған экономика  және  құқық  негіздерінің   мазмұны  мемлекеттік  стандарт,  бағдарлама,оқулық  түрінде  көрініс  табады. Оқушылар  ол  мазмұнды  сыныптық , сыныптан  тыс  және  мектептен  тыс  оқу  түрлерін  қамтитын  оқытуды  ұйымдастыратын  белгілі  бір  әдістемесі   арқылы  меңгереді.
  2. Әдістер (әрекет тәсілдері) әртүрлі  болуы  мүмкін. Мысалы, сөздік, баспа-қолжазбалық (мәтінмен  жұмыс).Көрнекі, практикалық  деген  сияқты. Олардың  мәні  қалай  оқыту  керек  деген  сұраққа  жауап  беріп ,  мұғаліммен  оқушының  екі  жақты  әрекетін   айқындайды. Жақсы  жолға  қойылған   оқытудың  әдістемесі  оқушылардың  бойында экономика  және  құқық  негіздерінің  білім  мен  танымдық  дағдыларды,  ғылыми  көзқарас   пен  сенімді   қалыптастырып, дамытуда тиімді  нәтиже  береді.

Әдіс, тәсілдер  мен  оқытудың  түрлері ( жалпысыныптық, топтық, дербес), сабақ  типтері (қайталау-жинақтау, семинар, зертханалық,саяхат-сабақ), сабақ  үстіндегі  мұғалім  әрекеті мен оқушының  оқу  құралдары  тығыз  байланысты. Оқу  жұмысының  құралдарына  оқу  процесін   қамтамасыз  етуге  керекті  оқулық,  жұмыс  дәптері, экономика  және  құқық  негіздерінің картасы,    оқу картиналары,  диафильм т.б. сияқты  заттарды  жатқызамыз.

Оқу  материалы  мазмұнының,  тиісті  оқыту әдістемесінің  ұйымдас-тырылуы  және  оқушылардың  танымдық қызметі формаларының  біртұтастығы  негізінде  оқушылар  оқыту  мақсатына қол  жеткізеді.

  1. Оқушылардың танымдық  мүмкіндіктері- оқушының  жасына  және  соған  сәйкес  экономика  және  құқық  негіздерінің білімі  мен  дағдысын  игеру  деңгейіне  тікелей  байланысты. Экономика  және  құқық  негіздерінің  танымға  ұмтылуға  күш  жұмсау  тұлғаның ойлауын, қиялын, ерік-жігерін  және  сезімдік  қасиеттерін дамытуға  айтарлықтай  ықпал  жасайды. Оқу  процесінде  оқушылардың экономика  және  құқық  негіздерінің  білімді  меңгеру  және  қолдану  қабілеті  дамиды.

Қабілеттілік  дегеніміз не?– Ол тарихты  оқып-игеруге  табысқа  жетуге  алғышарт  болатын  тұлғаның  дербес  ерекшеліктері. Ол  қабілеттілік  әрекеттің  әдістері  мен   тәсілдерін  тез ,  терең  және  оңай меңгеруден  байқалады.

  1. Оқыту нәтижелері-Алға  қойған  мақсаттарды  іске  асырумен  тікелей  байланысты Ол  оқушылардың  қол  жеткізген білім  мен  дағдысының,   олардың  интелектуалдық,  эмоциялық  және  ерік-жігерінің  деңгейін  танытады. Білімін  дәлелдеу  және  негіздеу ,  ең  бастыны  бөліп  алу, себеп-салдарлы  байланыстарды   анықтап  қалыптасқан  мәселені  шешуде  қажетті  білімді  қолдана  алудан  көрінеді.

Оқыту  нәтижелері  мына  деңгеймен  өлшенеді:1)5-11 сыныптардағы  бір  сабақта немесе  бөлімдегі,тараудағы ,курстағы, бүкіл  курстағы  алған экономика  және  құқық  негіздерінің  білімі; 2) ғылыми  көзқарастың  қалыптасуы;3) экономика  және  құқық  негіздерін  оқыту  процесінде  оқушыларды  тәрбиелеу ;4) оқушылардың  танымдық  мүмкіндіктерін   дамыту.  Осылайша  оқыту  нәтижелері   алға  қойған  мақсаттың   орындалғанын  немесе  тек  сөз  жүзінде  қалғандығын  танытады.

Соңғы жылдары  білім  сапасы тест  көмегімен бағалануда.  Оның  есесіне  оқушылардың  алған  білімдерінің  практикалық  қызметте  қолдану  қабілетін  бағалайтын  тапсырмалар аз қолданылуда.Экономика  және  құқық  негіздерінің сабақтарында  мұндай   тапсырмалар  қарапайым дереккөздері  және  құжаттарды  зерттейтін  зертханалық  сабақтар  жүргізумен  тікелей  байланысты. Оқушылар сабақтан  бос  уақытында мұражай  мен  мұрағаттағы жұмыстары негізінде  баяндама, реферат, ғылыми мақала дайындауы  да   экономика  және  құқық  негіздерінің  білімін  бағалаудың  өлшемі  болуы  тиіс.

2.Мектепте экономика және  құқық  негіздерін  оқытудың  әдістемелік  орны  мен  ролі.

Әдістеменің маңызы  мектептегі  экономика және  құқық  негіздерінің  пәнінің мұғалімі студент  үшін

  • белгілі бір жастағы оқушылардың  экономика және  құқық  негіздерінің пәні  бойынша білім  мен  дағды деңгейін  анықтауға;
  • сынып, курс,бөлім және  тақырып  бойынша  оқытудың  мақсатын  нақтылауға;
  • оқу процесінің  әр түрлі  кезеңдеріндегі    жұмыс  тиімділігін анықтап,  оқыту  мінедетін  нақтылауға;
  • оқыту мазмұнын  қолданылатын  әдістер  және тәсілдермен  ұштастыруға;
  • тест,қисынды тапсырмалар және  тірек  сигналдарды  қолданып, конспект дайындауға;
  • оқытудың барынша  тиімді  әдістері,түрлері  мен құралдарын  қолдануға;
  • оқыту нәтижелерін  алдын-ала  болжап , педагогикалық  әрекетке  түзету  енгізіп  отыруға  мүмкіндік  беруімен  бағаланады.

Экономика және  құқық  негіздерін оқыту  әдістемесі  өзге  ғылымдармен,әсіресе оқытудың  мазмұнын  талдап  жасайтын  базалық экономика және  құқық  негіздері  ғылымымен  тығыз  байланысты. Әдістеменің  мақсаты- экономика және  құқық  негіздері ғылымының негізгі  мәліметтерін  таңдап  алып, оны  дидактикалық  өңдеуден  өткізіп,бейімдеп,мектеп  курсының  мазмұнына  енгізу.

Таңдап  алу  оқушылардың  танымдық  мүмкіндігін  ескере  отырып  жүргізіледі.Оларды   анықтауда  психология  ғылымының  жетістіктеріне  сүйенеміз.Бұл  ғылым  оқушылар  танымы мен  танымдық  әрекетінің ерекшеліктерін ашуға  көмектеседі.Оның  үстіне экономика және  құқық  негіздерін оқыту процесіне  талдау  жасағанда  бірқатар  психологиялық   және  педагогикалық  зерттеу  тәсілдері  де  қолданылады.  Әдістеме  пәні  оқытудың  бір  саласы  ретінде  педагогика  мен  де  тығыз  байланыста. Педагогика    – оқыту, ғылыми  зерттеу  әдістемесі  мен  тәрбие  мақсатын  айқындайды. Осы  әдістер  мақсаттарды  негізге  алып,  әдістеме  оқу  процесінде  де, ғылыми зерттеуге  де  нақты  экономика және  құқық  негіздерінің  мазмұнын  береді.

Ғылыми-зерттеу әдістері деп зерттеудің  педагогикалық  бақылауды   және  қалыптастырушы  эксперименттің (эксперименттік сабақ) мақсаты,міндеттері  мен  болжамын  анықтауды  айтамыз. Латын  тіліндегі  “экспериментум” сөзі тәжірибе,сынақ  дегенді білдіреді.Мұндай тәжірибелер  белгілі  бір оқытудың  факторы  және  жағдайының  әрекеті нәтижесінде  пайда  болады.

Педагогикалық  бақылау-оқу  процесіне  ықпал  жасамай, экономика және  құқық  негіздерін оқыту практикамын  зерттеу  дегенді  білдіреді. Зерттеуші тарих  сабақтарына  қатысып, оны  талдайды ,  оқушыларға  сұрақ  қою  мен тесті өткізіп, мұғалімдердің  ашық  сабақтарының  хабарламаларын  тексеріп, пән  бірлестіктерінің  озат  тәжірибені  жинақтаған  материалдарымен  танысады.

Қалыптастырушы  эксперимент- тәжірибе  жасаушының  оқу  процесіне  белсене  араласуын  қарастырады. Мұндай  эксперименттің  міндетті  құрамы –дәлелге  негізделген, бірақ  міндетті  түрде  тексеруді  қажет  ететін  болжанған  нәтиже, болжал  болмақ. Болжал  мына  сұлба  боынша қалыптасады:оң  нәтижеге  қол жеткізуге   бола  ма,егер:а) мазмұнды,  материалды  баяндаудың  жаңа  тәсілін  қолданса,б) таным  әрекетін   басқаша  ұйымдастырса. Болжал  іс  жүзінде   тиісті  жағдайлар  мен  әдістер  арқылы  тексеріледі.

Эксперимент  жасаушы ең  алдымен  зерттеудің  мақсаты  мен  міндеттеріне  сай әдістемелік  талдама жасайды, содан  кейін  оның  тиімділігін оқыту барысында  тексереді.

 

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!