Сот төрелігіне және жазалардың орындалу тәртібіне қарсы қылмыстар

ЖаңаҚылмыстықкодекстіңқабылдауынабайланыстыбұрынғы кодексбойыншақылмысболыпкелгенкейбірқұрамдар:жераударылғанорыннан,еңбекпен емдеунемесееңбекпен тәрбиелеупрофилакторийінненқашыпкету(бұрынғыКодекстің198-бабы), еңбекпентүзеумекемелерінде,тергеуизоляторында,тәрбиееңбекпрофилакторийлеріндеотырғанадамдарғатыйымсалынғанзаттарзаңсызберу(ескіКодекстің 199-бабының 3-тармағы)қылмыс қатарынан мүлдемшығарылды.

Жаңа Қылмыстықосытауарындасоттөрелігініңтиімдіжүзегеасырылуынқамтамасызететінкөптегенжаңанормаларбар (343,345,348,356,365-баптар).

ЖаңаҚылмыстықкодекстесоттөрелігіне қарсықылмыстардыңанықтамасыберілген.

Қылмыстыққұқықтеориясыбойыншасоттөрелігінежәне жазалардыңорындалутәртібінеқарсықылмыстардеп-осы міндеттеріжүзегеасыратын органдарменлауазымды адамдардың,жекелегеназаматтардыңбірқалыпты,заңдықызметінеқолсұғатынқасақанаіс-әрекеттердіайтамыз.

Қылмыстыңтоптықобьектісі- соттөрелігінжәнежазалардыңорындалуынқамтамасызететіноргандардың дұрыс қызметіболыптабылады.

Обьективтікжағынанбұлтұрғыдағықылмысарәрекетнемесеәрекетсіздік арқылыжүзегеасырылады.Заңдылыққұрылысыжөніненбарлыққұрамдар(текқанаҚК-тің357-бабындакөрсетілген-хатталғаннемесеиелікетугетыйымсалынғанне тәркілеугежататынмүліккеқатыстызаңсызәрекеттерқұрамынабасқасы) формальдық құрамғажатады. Осығанорайосытауардағықылмыстарнақтықылмысқұрамыдиспозициясындакөрсетілгенәрекетнемесеәрекетсіздіктердіістегенсәттенбастапаяқтталғандептанылады.

Субьективтікжағынаналғандабұлтараудағықылмыстартектіәкелейқасақаналықпен істеледі. Қылмыстықниетжәнемақсаткөптегенқылмысқұрамыүшінқажеттіэлементболып саналмайды.

Қылмыстыңсубьектісіжай немеселауазымдыадамдарболады.

Қылмыстыңсубекьтісінеқарайталданыпотырғанқылмыстармынатөмендекөрсетілген5 топқабөлінеді:

  • Әділсоттылықты жүзеге асыратыноргандардыңлауазымдыадамдарының жасайтын қылмыстаркөрінеукінәсізадамдықылмыстық жауаптылыққатарту(344-бап)
  • Заң бойынша әділсоттылықтыжүзегеасыруғажәрдемберугешақырылғанадамдардыңжасайтын қылмыстары,көрінеу жалғансөз жеткізу(351-бап).
  • Сотталғандар мен басқадайқылмыстық-құқықтықкүштеу шараларынөтейтіндердіңжасайтынқылмыстары:Басбостандығынанайыруорнынан,тұтқындауданнемесеқамаудан қашу(358-бап).
  • Сот әділдігінеқарсы бақадайадамдардыңжасайтынқылмыстары:Сот төрелігінжүзегеасыруғажәнеалдын алатттергеужүогізугекедергіжасау(339-бап).
  1. Сот төрелігі органдардағы лауазымды адамдар мен жасалатын, сот төрелігіне қарсы қылмыстар

Әділсоттылықты жүзегеасыратын органдардың лауазымдадамдарыныңжасайтынқылмыстары.

Көрінеукінәсізадамдықылмыстықжауаптылыққатарту(344-бап).

ҚК 344-бабындакөзделген осықылмыстыжасауазаматтардыңконституциялыққұқығынөрескелбұзуменбірге,әділсоттылықмүддесіне,жәбірленушініңзаңдықұқықтары менбостандықтарынақылмыстықиянаткелтіреотырып,заңдылыққағидасыныңөрескелбұзылуынаәкепсоғады.

Қылмыстыңтікелейобьектісіпрокуратура,сот тергеу,анықтамажәнебасқадаосыларғатеңестірілген органдардыңдұрысқызметі.Қосымшатікелейобьектжәбірленушініңзаңдымүдделері(жекебостандығы,ар-намысы,адамгершілігі,қызметтікнемесемүліктікмүдделері).

Қылмысобьективтікжағынаналғандакөрінеукінәсізадамдықылмыстықжауаптылыққатартуәрекетін жүзегеасыруарқылысипатталады.

Қылмыссубьективтікжағынантікелейқасақаналықпеністеледі.Олттуралызаңныңөзіндекөрінеукінәсізадамдықылмыстықжауапқатартудеп туракөрсетіліпотыр.Кінәліадамныңкөрінеу кінәсізекенінбілетұраөзініңқызметөкілдігінпайдаланаотырып,онықылмыстық жауапқатартатынынсезедіжәнесонытілепістйді.

Қылмыстықжауаптылықтанкөрінеузаңсызбосату(345-бап)

Бұлнорма ҚРжаңаҚКжекеқұрамретіндетұңғышреткөрсетіліпотыр.Бұрынғыкодексбойынша мұндай әрекеттер қызмет бабына қиянатжасауретіндесараланатын еді.Бұлтұрғыдағықылмыстыңқоғамғақауіптілігіорасан,мұндайәрекеттержауапсыздық сезімінтуғызуменбірге,қылмыспенқарсыкүресшраларынакесірінтигізеді,құқықорганықызметкерлеррінеіріктісалып, олардыңбеделінаяққабасады.

Қылмыстыңтікелейобьектісіпрокуратура,тергеужәнеанықтамаоргандарыныңдұрысқызметі,қосымшатікелейобьект- жәбірленушініңмүддесі.

Қылмыс обьективтік жағынаналғандапрокурордың,тергеушініңнемесеалдын ала анықтаудыжүргізетін адамныңсезіктінемесеқылмыс жасадыдеп айыпталғанадамды қылмыстықжауаптылықтанкөрінеузаңсызбосатуыарқылысипатталады.Бұлқылмыстекәрекетарқылы – қылмыстықістіқорғауданбас тартунемесеқылмыстықістіқысқартутуралытиістіқұжатқабылдаужолыменжүзегеасырылады.Қылмыс осыуақыттанбастапаяқталғандептанылады.

  1. Кәрінеу кінәсіз адамды қылмыстық жауаптылққа тарудың ұығымы мен белгіері

Көрінеузаңсызұстау,қамауға алунемесетұтқындаұстау(346-бап)

Қылмыстықкодекстің346-бабындаекібірдейқылмыс:

  • көрінеу заңсызұстау;
  • көрінеу заңсызқамауғаалунемесеқамаудаұстау үшін жауаптылық белгіленген.

БұләрекеттердіңқоғамғақауіптілігісолҚРКонституциясындакөзделгенәркімніңжекебасыныңбостандығынақұқығы (16-баптың 1-тармағы)өрескел аяққабасады.Азаматтыұстау, қамауға алунемесе қамауда ұстау текқаназаңғанегізделіпжүзегеасырылуытиіс.

Қылмыстың тікелейобьектісі-әділсоттылықтың мүддесі,қосымша тікелей обьект- жәбірленушінің жекебостандығы,азаматтардың басқадай(мүліктік, тұрғын үй, ар-намысы)мүдделері.

Қылмыстың обьективтік жағыкөрінеузаңсыз ұстау, қамауға алунемесе қмаудаұстау әрекеттеріарқылыжүзегеасырылады.

ЗаңсызұстаудепҚылмыстық іс жүргізукодексінде көзделмеген негіздер бойыншаадамдыеркіненайырып, шарақолдануды айтамыз.

Қылмыстықіс жүргізу кодексінің талаптарына көрінеу қайшытүрдебұлтартпау шарасыретіндеқамауғаалудызаңсызқамаудептүсінген жөн.

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!