Медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларымен негіздері және ерекшіліктері

Қылмыстықзаңесідұрысемескүйдеқоғамғақауіптіісәрекеттер жасағаннемесемұндайісәрекеттердіесідұрыскүйдежасаған,бірақсотүкімішыққанғадейіннемесежазасынөтегенкездеөзәрекеттеріжөніндеөзінеесепберунемесеөзәрекетінбасқарумүмкіндігіненайыратынпсихикалықауруменауырған,сондай-ақдұрыстығынжоққа шығармайтынпсихикасыныңбұзылуынанзардапшеккенадамдарғамедициналықсипаттағымәжбүрлеушараларынқолданудыбелгілейді.

Көрсетілгенадамдаржөніндегі медициналық сипаттағымәжбүрлеушараларынқолданғандасотолардың жаңадан қоғамға қауіптііс-әрекеттердіжасаудансақтандыруы,ондай азаматтардыңжекебасынқорғаудажәнедұрысемдеудіжүзегеасырумақсатынкөздейді,психикалықауруғадушарболғанадамдарғажаза тағайындауізгілікжәнеәлеуметтікәділеттікпринциптеріне қайшы келеді.Сондықтандаесідұрысемесадамдарқылмысістесе,оларқылмыстықжауаптылықтанбосатылады.

Қылмысты маскүнемділікпен,нашақорлықпеннемесеуытқұмарлықпенауыратынадамдаржасағанреттесотдәрігерліккомиссиясыныңқорытындысыбойынша ондайадамдарғажазаменқатереріксіземдеушараларынқолданаалады.

Медициналықсипаттағы мәжбүрлеу шараларытексотарқылы мемлекеттікшараретінде тағайындалады.Мұндайшараныжазадепсанауғаболмайды,өйткенімұндажазағатәнбелгі-түзеубелгісіжоқ.Керісіншемұндайемдеушараларынқолдануқұқықбұзушыныңмүддесінесайкеледі.Бұлшартсотүкіміменемес,сотқаулысыбойынша тағайындалады.Сондықтандамұндайшаратағайындалғанадамдарсотталғанадамқатарына жатқызылмайды,оғанқолданылғаншараолардыемдеуге,олардыңтарапынанқоғамғақауіптіісәрекеттердің қайталанбауына жасалғансақтандыру,олардыңқұқыққорғайтынмүддесін қорғауболыптабылады.Соныменмедициналықсипаттағымәжбүрлеушараларыжазаданонықолданудыңнегізіменмақсаты,мазмұныжәнезаңдылықзардабыбойыншаажыратылады.

Медициналықсипаттағышаралардықолданудазаңдылық,ізгілік,адам құқықтары мен бостандықтарын қорғаупринциптерібастыбасшылыққаалынады.

Медициналықсипаттағышаралар қылмыстықнемесебасқаарнаулызаңдарнегізіндеқолданыладыҚылмыстықкодекстің88-бабымедициналықсипаттағымәжбүрлеушараларынқолданудыңнегіздеріжайынаарналған:

  1. Сот медициналықсипаттағымәжбүрлеушараларын:

а)есідұрысемесжағдайдаосыКодекстіңЕрекше бөліміндегі баптардакөзделгенәрекеттерді жасаған:

б)қылмысжасағаннанкейінпсихикасыжазанытағайындаунемесеорындаумүмкінемес болыпбұзылған.

в)қылмысжасағанжәнеесініңдұрыстығынжоққа шығармайтын психикасыныңбұзылуынанзардапшегетін:

г)қылмысжасағанжәнеалкоголизмненнемесе нашақорлақ пеннеуытқұмарлықтанемдеугемұқтаж деп танылғанадамдарғатағайындауымүмкін.

  1. Осы баптыңбіріншібөлігіндеаталғанадамдарғамедициналықсипаттағымәжбүрлеушаралары психикасыныңбұзылуыбұл адамдардыңөзгеелеулізиянкелтірумүмкіндігіненеөзіненемесе басқаадамдарғақауіптөндіруінебайланыстыжағдайларғағана тағайындалады.
  2. Медициналық сипаттағымәжбүрлеушараларынорындаудың тәртібіҚРҚылмыстықатқарукодексіменжәнеденсаулықсақтаутуралызаңдарыменбелгіленеді.
  3. Осы баптыңбіріншібөлігіндеаталғанжәнеөзініңпсихикалықжағдайыбойыншақауіп келтірмейтінадамдаржөніндесотбұладамдарды емдеунемесеҚР денсаулықсақтаутуралызаңдарындакөзделгентәртіппенпсихиятриясыныңневрологиялықмекемелергежіберутуралымәселенішешуүшін денсаулықсақтау органдарынақажеттіматериалдаржіберді.

Жоғарыдааталған заңдардыңнегізгімақсаттарымедициналықсипаттағы шараларқолдануғамұқтажадамдарғаадамгершіліктұрғысынанқарап,олардыңазаматтыққасиеттерінсақтау,аталғанадамдардыемдеу,олардыңпсихикалықжағдайынжақсарту,олардыңжаңақылмыстарістеуінболғызбаудықамтамасызетуболыптабылады.

Медициналықсипаттағымәжбүрлеушараларыныңтүрлері.

Медициналықсипаттағымәжбүрлеушараларыныңтүрлеріоны тағайындаудың,өзгертудіңжәне тоқтатудыңтәртібіҚРҚК 90-бабында белгіленген.Заңда медициналықсипаттағымәжбүрлеушараларыныңтөрттүрікөрсетілген

а) емханалықмәжбүрлеуқадағалаужәнепсихиатрдеемдеу

б) жалпы үлгідегіпсихиатриялықстационардымәжбүрлепемдеу;

в) мамандандырылғанүлгідегі психиатриялықстационардамәжбүрлепемдеу;

г)интенсивті қадағаланатын мамандандырылғанүлгідегіпсихиатриялық стационарлықмәжбүрлепемдеутүрлерінтағайындауымүмкін.

Осыкөрсетілген мәжбүрлеушаралары аурулардыемдеу менбірге,олардықоғамнаноқшаулап,медицинамекемелеріарқылымұндайадамдардыңденсаулығы менмінезқұлқына өтемұқияттүрдебақылаужасауарқылыжүзегеасырылады.

Медициналықсипаттағымәжбүрлеушараларыныңтүрлерінбөлудіңнегізгі белгілерінеістегенісәрекеттіңқоғамғақауіптілігіжәнесотпсихиатриялық сарапшыныңқорытындысыменанықталғанауруадамның психикалықкүйіболыптабылады

Қылмыстық кодекстіңсоттыңмедициналықсипаттауы мәжбүрлеушараларынатүрінбелгілеудеқандайжағдайлардыескеалуы қажетікөрсетілген

Егерадамөзініңпсихикалықжайкүйібойыншапсихиатриялықстацияларғаорналастырыпемдеудіқажететпесе, осыкодекстің88-бабындакөзделгеннегіздерболғанжағдайдаемханалық мәжбүрлеп қадағалаужәнепсихиатрдаемдеутағайындалуымүмкін(21-бап)

  1. Егер адамныңпсихикасыныңбұзылусипатыпсихиатриялық стационарда ғанажүзеге асырылаалатын емдеудіңкүтудің ұстаудыңжәнеқадағалаудыңшарттарынталапететінболса,осыкодекстің88-бабындакөзделген негіздерболғанжағдайда психиатриялық стационарда мәжбүрлепемдеуөзініңпсихикалықжайкүйіменжасағанқоғамдыққауіпті әрекетініңсипатыбойыншастационарлықемдеу менқадағалаудықажетететін,бірақинтенсивтіқадағалаудықажететпейтін адамғатағайындалуымүмкін.
  2. Мамандандырылған үлгідегі психиатриялық стацияларды мәжбүрлепемдеуөзініңпсихикалықжайкүйі менжасағанқоғамдыққауіптіәрекетініңсипатыбойынша тұрақтықадағалаудыталап етпейтінадамғатағайындалуымүмкін.
  3. Интенсивті қадағалауменмамандандырылған үлгідегі психиатриялықстациялардымәжбүрлепемдеу психикалықжайкүйініңжасағанқоғамдыққауіптіәрекетініңсипатыбойыншаөзіненемесебасқаадамдарғаайрықшақауіптіболуыныңтұрақтыжәнеинтенсивтіқадағалаудыталапететінадамғатағайындалумүмкін(92-бап).

Медициналықсипаттағыеріксізшараларды қолдануғанегізболмағанжағдайдасотпсихикалық ауру мензардапшегетіндердітұрғылықтытұратынжерлеріненміндеттібақылаужүргізіп,ауруға күтімкөрсетуші туыстарының немесебасқаадамдардыңқамқорлығынабереалады.

 

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!