Қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысу мүмкіндігін жоққа шығаратын жағайлар. Қарсылық білдіру және өтініш жасау

Қылмыстық іс  бойынша іс жүргізуге қатысудың мүмкіндігін жоққа шығаратын жағдайлар деп қылмыстық процеске қатысушылардың  негізделмеген көрінеу  жалған пікірлері, қорытындылары немесе шешімдері, жеке және басқа да мүдделері танылады. Соның салдары алдын ала тергеудің және сот талқылауының  обьектвтілігін, толықтығын, әртараптылығын  бұзуға әкеп соқытуры мүмкін. Заңда қарсылық  білдіретін процеске қатысушылардың тобы  белігленген. Қарсылық білдірушілер қатыран мыналар жатады:

  • судья, прокурор, тергеуші, анықтаушы;
  • қорғаушы, жәбірленуішінің өкілі (жеке айыптаушы), азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер;
  • куәгер, сот отыпысының хатышысы, сот приставы, аудармашы, сарапшы, маман.

Аталған адамдар өз еркі бойынша  қылмыстық іс бойынша іс жүргізуге қатысудан бас тартуға міндетті немесе олар жәбірленушінің, айыпталушының, күдіктінің, азаматтық талапкер немесе азаматтық жауапкердің не олардың  өкілдерінің  өтініші бойынша іске қатысуға қарсылық білдіретін мәлімдеуі керек (ҚР ҚІЖК 89- бап).

  1. Қорғаушыны, жәбірленушіні, азаматтық талапкерді немесе азататтық жауапкерді қылмыстық іс  бойынша өндіріске қатысудан шеттету.

ҚР ҚІЖК 89-бабының 1-бөлімінде көрсетілген қылмыстық процеске қатысушы іске қатысудан шектеледі, егер судья, прокурор, тергеуші, анықтаушы бұрын осы іс бойынша төмендегі қызметте қатысқан болса:

  • жәбірленуші, азаматтық жауапкер, азаматтық талапкер, кәу ретігде қатысса;
  • осы істе сарапшы, маман, аудармашы ретінде, жәбірленушінің ісін анықтаушы, тергеуші, айыптаушы, қорғаушы, заңды өкіл ретінде жүзеге асыруша адам болып қатысса,  айыптаушының, қорғаушының, тергеушінің, анықтаушының жақын туыстары болып қатысса істен шектеледі;
  • Егер іс жүргізуге тура және жанама түрде  мүдделі адам деп тануға  негіз болатын басқа да мән-жайар анықталса істен шектеледі.

Процеске қатысушыларың  қарсылық білдірудегі іс жүргізу тәртібі.  Қылмыстық істі қарау  барысындағы процеске   қатысушылардың қарсылық  білдіруінің  іс жүргізу тәрітібі былайша  анықталады:

  • қылмыстық істі жеке өзі қарасытырып, шешім қабылдайтын судьяға қатысты қарсылықты  сол соттың председателі немесе жоғары тұрған соттың судьясы шешеді;
  • бірнеше судьялармен немесе сот құрамының  барлығы ұсынған қарсылық  көпшілік дауыспен шешіледі. Судбялардың дауыстары тең келген жағдайда бөлінген деп саналады. Қарсылық білдіру сот тергеуі  басталғанға дейін  мәлімдеуі тиіс,  ал қарсылықтың өзі  судьялардың кеңесу бөлмесінде  шешіледі, сол арқылы қаулы қабылданады. Судьяның қарсылық білдіру жағдайында іс басқа  судьяға немесе  басқа сотқа тапсырылады (ҚР ҚІЖК 90-бап).
  1. Қылмыстық іс жүргізу қатысушы ретінде тану құқығы, құқытары мен міндеттерін түсіндіру және олардың міндеттерін қылмыстық іс жүргізуді жүзеге асыратын органдардың қамтамасыз ету.

Қарсылық білдіруді қабылдамай  тастау немесе қанағаттандыру  туралы қаулы  шағымдалуға (наразылық  білдіруге) жатпайды.  Қаулыға келіспеушілік  туралы дәлелдемелер  аппеляцялық немесе  қадағалау  шағымына  енгізілуі мүмкін.

Қылмыстық істі қозғау және  алдын ала тергеу (сотқа дейінгі өнідіріс)  кезеңіндегі проркурордың қарысылық білідіруі туралы  мәселелерді жоғары тұрған прокурор  шешеді, ал сотта іс жүргізу кезінде істі қараушы  сот шешеді (ҚР ҚІЖК 91- бап).

Тергеушіге немесе анықтаушыға  қарсылық білдіруі туралы мәселені прокурор шешеді (ҚР ҚІЖК 92-бап).

Куәгер  мән-жайлардың   кез келгені  белгілі болған кезде қылмыстық іс бойынша  іс жүргізуге қатыса алмайды (ҚР ҚІЖК 93-бап).

Қорғаушының, жәбірленуші өкілінің (жеке айыптаушы), азаматтық талапкер мен азаматтық жауапкердің қарсылық білдіруі туралы мәселелерін анықтаушы, тергеуші, сот шешеді.

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!