Жеке еңбек шарттары талаптарының материалдық тарту талабы мен түсінігі

Материалдық  жауапкершілік  ұғымы  және  оған  тартудың  шарттары.

Қызметшілер ұйымының  мүлкіне  ұқыптылықпен  қарауға  және  жұмыс  процесінде жұмыс  берушіге  мүліктік  зиян  келтіруге  жол  бермеуге  міндетті.  Еңбек  міндеттерін  орындау  кезінде  ұйымға  келтірілген  зиян  үшін,  егер  зиян  оның  кінәсінен келтірілген  болса,  қызметкерге  материалдық  жауапкершілік  жүктеледі.

Қызметкерді  материалдық  жауапкершілікке  тарту  үшін  біруақытта  мынадай  шарттар  бар  болуы  қажет:

Жұмыс  берушіге  келтірілген  зиянның  нақтылығы.  Қызметкердің  әрекеттері  немесе  әрекетсіздігі  салдарынан  жұмыс  берушінің  мүлкіне  нақты  зиян  келтірсе  (ұрлау,  жоғалу,  жетіспеушілік,  тапсырылған  мүліктің  сақталуын  қамтамасыз  етпеу  т.с.с)  ол  еңбек  заңдарының  негізінде  жауапкершілікке  тартылады.  Зиянныңөлшерін анықтаған кезде  тек  қана  тікелей  нақты  зиян  есептеледі,  алынбаған  табыстар  ескерілмейді.  Кәдуілігі  өндірістік –шаруашылық  тәуекел  санатына  жатқызылуы  мүмкін  болатын  залал  үшін  қызметкерге  жауаптылық  жүктеуге  жол  берілмейді.

Шығынға  (зиянға)  себепші  болған  жайлар заңғы  қайшы  келсе.  Зиян  қызметкер  тарапынан  жасалатын  әрекеттің  немесе  әрекетсіздіктің  салдарынан  болады.  Материалдық  жауапкершілік  тек  осы  әрекет  немесе  әрекетсіздіктер  заңға  қайшы  болған  жағдайда  ғана  жүктелінеді.  Мысалы,  жүргізуші  жұмыс  берушінің  рұқсатынсыз қараудағы  техникасын  жеке  өз  шаруасына  пайдаланған  кезде  істен  шығарды  делік,  оның  бұл  іс-әрекеті,  әрине,  заңға  қайшы.  Демек,  одан  келтірілген  зиянның  орнын  толтыру  талап  етіледі.

Зиян  келітірудегі  кінә.  Егер  ұйымға  келтірілген  зиян  еңбеккердің  өз  кінәсінен  болса  ғана  еңбек  заңдары  оған  материалдық  жауапкершілік  жүктейді.  Кінә – бұл  тұлғаның  өзі  жасаған  іс-әрекеті  мен  оның  қасақаналық және  абайсыздық  түріндегі  салдарына  психикалық  қатынасы.  Қылмыстық  заңға  сәйкес,  кінә – бұл  әрқашан  не қасақаналық,  не  абайсыздық.  Осыған  байланысты  материалдық  жауапкершіліктің  мөлшері  екі  түрлі  болады.  Бұлар  – толық мөлшердегі  және  шектелген  мөлшердегі  жауапкершіліктер.

Жұмысшының денсаулығына зиян келтірген жағдайда  жұмыс  берушінің  жауапкершілік  негіздері

Жеке  еңбек шартындағы  басқа   тарапқа  зиян  келтірген  тарап  оны  Еңбек  туралы  Заңға  және  өзге  де  заң  актілеріне  сәйкес  сот  шешімі  негізінде  не  ерікті  түрде  өтейді.

Келтірілген  зиян  мөлшерін  анықтау  және  оның  орнын  толтыру  тәртібі.

Ұйымға  келтірілген  залалдың  мөлшерін  шын  мәніндегі  шығындары  бойынша,  бухгалтерлік  есептің  деректері  негізінде  белгіленген  нормалар  бойынша  қаншалықты  тозғанын  ескере  отырып,  анықталады.

Материалдық  құнды  заттар  ұрланғанда,  кем  шыққанда,  қасақана жойылғанда  немесе  қасақана  бүлдіргенге  зиян   мемлекеттік  бөлшек  сауда  бағалары  бойынша,  ал  материалдық  құнды  заттардың  бөлшек  сауда  бағалары  көтерме  сауда  бағаларынан  төмен  болған  реттерде – көттерме  сауда  бағалары  бойынша  анықталады.  ҚР  заңдарына  сәйкес  материалдық  құнды  заттардың  осы  түрінде  бөлшек  сауда  бағалары  жоқ  болған  кезде,  зиян  баға  жөніндегі  мемлекеттік  орган  белгілейтін  тәртіппен  есептелген  бағалар  бойынша  анықталады.

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!