Іс-әрекеттің қылмыстығын жоятын мән-жайлар

  1. Қылмыстық құқық бойынша іс-әрекеттің қылмыстылығын жоятын мән-жайлардың ұғымы.

Осыміндеттіжүзегеасырудыжекеадамғақоғамға,мемлекеткеқарсыбағытталғанісәрекеттерді деркезіндетыюдың,тойтарудыңмаңызыерекше.Қоғамғақауіптііс-әрекеттітойтаруда,оныңзияндылығынтыюда,солқауіптітөндіргенадамғаматериалдықморальдықжәнебасқадазиянкелтіруімүмкін.

МұндайәрекеттерформальдықжағынаналғандаҚКЕрекшебөлімініңжекелегенбаптарындакөрсетілген қылмыс құрамынажатуымүмкін.Бірақтабұләрекеттер белгіліжағдайлардақылмысболыптабылмайды.Өйткені,мұндаәрекеттеқылмыстықматериалдықбелгісіболыптабылатын бастыбелгі – қоғамғақауіптілік жоқ.Керісінше,мұндайжағдайларда,қоғамдыққатынастарға зиянкелтіругебағытталғанқауіптіжою,тойтаруқоғамғабелгіліісәрекетдептанылады.Қолданылыпжүргенқылмыстықзаңбойыншабұларғақажеттіқорғану;аса(мәжбүрл)қажеттілік,қылмыскердіұстау,орынкәсібитәуекел,күштеунемесепсихикалықмәжбүрлеу,бұйрықтынемесеүкімдіорындауәрекеттеріжатады.

Аталғанжағдайлардаістелгенәрекетнемесеәрекетсіздісырттайқылмысбелгілерінеұқсағанымен, олардықоғамғақауіптілікболмағандықтан,қылмысқатарынажатпайды.

  1. Қажетті қорғану.

Қылмыстықзаңғасәйкесбарлықадамдардың кәібинемесеөзгедеарнаулыдаярлығынажәнеқызметжағдайынақарамастантеңдәрежедеқажеттіқорғануғақұқығыбар.Бұлқұқықадамғатағайындайды.

 Іс әрекетасақажеттілікжағдайындаболуыүшінбірнешежиынтығыныңболуықажет.

Біріншішарт:нақтіліқауіпқылмыстықзаңқорғайтынмүддегетікелейтөнеді.Бұлқылмыстықзаңныңөзіндетапосыадамныңнемесебасқаадамдардыңөміріне,денсаулығына,құқығынажәнезаңменқорғалатынмүдделеріне,қоғамныңмемлекеттікмүдделерінетікелейтөнгенқауіптіжоюүшіністелетінәрекетдепкөрсетіліпотыр.Олқауіпстихиялықапаттардан,машиналар менмеханизмдердіңақауынан, хайуанаттардыңшабуылынан, адаморганизмдіболатынфизиологиялықөзгерістерден,басқадабірадамтарапынан орыналғантікелейтөнгенқауіптенболуымүмкін.

Табиғатапаттары(сутасқыны, жерсілкіну,көшкін жүру,өртшығуы),машиналар мен механизмдердіңақауы(әуеұшағыныңдвигателініңістеншығуы, жүріпкележатқан автокөліктіңтежегішініңістемейқалуы)хайуанаттаршабуылысүзегенбұқаданқашып,адамныңбасқаүйдіңшарбағынбұзыпішкекірунемесесүзегенбұқанымертетуадаморганизміндеболатынфизиологиялықөзгерістер(ауруадамдыауруханағажеткізуүшінтілалмағанадамныңмашинасыниесінентартыпалып,ауырнауқастыауруханағажеткізу.

  1. Жалған қорғану және оның құқықтық салдары.

Асақажеттіліктіқолданудыңекіншішарты:заңқорғайтынмүддегезиянкелтіруарқылығанажүзегеасырылады.Мұндайжағдайдаондайзиянкелтіруарқылығанажүзегеасырылады.Мұндайжағдайдаондайзиян,залалкелтірмейонытойтаруешбірмүмкінемес.Заңқорғайтынбасқамүддегезиян келтірмей-аққауіптітойтаруболатынжағдайларасақажеттілікке жатпайды.Мұндайжағдайларда мүддегезиянкелтірукінәліжағдайдазиянкелтірудепсаналады, олүшінқылмыстықжауаптылықбелгіленеді.

Үшіншішарт: асақажеттілікболуүшінкелтірілгензиянныңмөлшерітойтарылғанзиянныңмөлшеріненкемболуғатиіс.Келтірілген зиянойтарылғанзиянменбірдейболсада,ісәрекет аса қажеттілікжағдайындаісттеледідеугеболады.Ол туралызаңныңөзіне“Құқыққорғаумүдделерінеалды алынғанғатеңнемесеодангөріелеулізиян келтірілген,төнгенқатердіңсипатымендәрежесіненемесеқатержойылғанжағдайдакөрінеусәйкескелмейтін зиянкелтіруасақажеттілікшегіненшығу дептанылады.Мұндайшектеншығушылықтекқасақана зиянкелтірілгенжағдайлардағанажауаптылыққаәкепсоғады”делінген.Сондықтан даөзөмірін сақттапқалуүшінбасқабіреудіңөмірінқиыпжіберуасақажеттіліккежатпайды,оныңшегінешығуболыптабылады.Асақажеттіліктіқолданыпкөпадамныңөмірінсақтапқалушылыққылмысболыптабылмайды.

«Baribar.kz-тің» Telegram-каналына жазыламыз!