Қосмекенділер экологиясы

0

Бірінші рет құрлықта тіршілік етуге шыққан омыртқалы жануарлар . құрлықта тіршілік ететін омыртқалы жануарлар дамуына жол ашқан қосмекенділер. Оларды орманда, далалық айммақта, бау-бақшада,өзен-көлджер жағасында көруге болады, бірақ көбеиуі суда өтеді. Қосмекенділер насикомдармен және  олардың лечинкалармен ( қоңыздар, масалар, шыбындар т.б.) . және  өрмекшілермен қоректенеді . Олар молюскалар (шырышты, таспа ұлуын т.б.) мен балықтың шабақтармен де қоректенеді . Мысалы ,шөп бақаның біреуі ғана жаз боиы 1200 зианды насекомды жеп паида келтіреді . Қосмекенділердің өздері балықтарға ,құстарға ,жыландарға ,кірпілерге ,сасық күзеңдер мен құдыздарға таптырмаитын қорек .Құрбақа мен саламандырлардың терілерінде улы бездері болғандықтан оларды ешкім жемеиді .Қосмекенділердің суық түсі мен қысқы ұиқыға кетеді.

    Қосмекенділерді қорғау. Қосмекенділер –табиғаттың көне дәуіріндегі тамаша туынды. Олар жер бетінде осыдан 300-миллион жыл бұрын шыққан. Қосчмекенділердің құрлыққа шығуы жануарлар дүниесінің дамуынгдағы үлкен бетбұрыс деп қарау керек . Біздің елімізде олар өте аз кездеседі , бірақ олардың табиғи биоценоздағы маңызы зор .ТМД елдерінде қосмекенділердің 33-түрі кездеседі ,оның 11түрі Қазақстанда таралған , ал қазір де жер шарында шамамен 2500-түрі бар .Олардың ішінде құйрықсз , құйрықты және  аяақсыз қосмекенділер кездеседі.

    Біздің республикамыздың Тереториясында құирықты қосмекенділердің үш түрі мекендейді . Сибірь бұрыштістілері (Сибирские углозубы, ) Жетісу бақатісі (Семиречинскйй лягушкозуб ), кәдімгі тритон (обыкн .тритон) оның 280-түрі бар.

    Құирықсыз қосмекенділердің дүнүие жүзінде 800-деи түрі кездеседі , оның 8-і біздің республика тереторясында таралған. Қызыл бауыр шұбар бақа (жерлянка), кәдімгі тарбақа (обыкнавенная чесночница), жасыл құрбақа (зеленая жаба) көлбақа ,шөпбақа, қызылаяақ бақа ,кәдімгі құрбақа ,бізтұмсық бақа (остромордая лягушка).

    Аяқсыздар.  Оның шамамен 55-түрі, негізінен тропикалоық аимақта , жер тіршілік етуге беиімделген.Қосмекенділер бау –бақша ,орман, егістіктерге үлкен зияан тигізетін насекомдармен және  басқа да омыртқасыздармен  қоректеніп , олардың санын тежеп реттеп отырады, сонымен бірге бауырмен жорғалаушыларға , құстарға , сүтқоректілерге таптырмаитын тамақ. .  Сондаиақ басқалар түрлі аурулар таратуға себеп болатын маса , шыбын-шіркей , құмыты және  олардың лечитнкаларын азық етіп ,оларды қортуға себебін тигізеді . Мәселен , кеибір жерлерде шұбар бақа  бір аидың ішінде маса личинкаларын 50 працентін жем етеді .Бір ғажабы   бақалар көбіне түнде ұшатын зиянкес насикомдармен қоректеніп ,оларды жоиып отырады. Қосмекенділердің адамдар үшін тағы бір маңызы олардың кеибіреуін (саламандра. Көлбақалар ,өгіз көлбақа  т.б ) тамақ ретінде паидаланады.

    Бақаларды тәжірйбе үшін пайдаланады, Медецина мен биологиадағы тәжірибелер , оқу орындары мен ғылыми –зертеу мекемелерде бұл мақсаттар үшін жылына бірнеше мың  бақалар  паидаланады . мысалы  біздің елімізде жылына 1-миллион қосмекенділер дайындалады.Сдықтан да бірқатар елдерде оның саны азаиып кеткендіктен қорғауға алынған АҚШ-та оның саны 50 працентке төмендеген , Англия , ГДР, Польшада бақалар қорыққа алынып , аулауға тиым салынған. Қосмекенділеді аулау тиым салынған және  өндіруге болмаиды деліккен қаулыларда бар. Қосмекенділердің уылдырық шашатын жерлерін ауыл шаруашылығынан , ластаудан қорғайды. Совет Одағының Қызыл кіәтабында  қосмекенділердің 9 түрі , оның ішінде 1 түрі Жетісу бақатісі Қазақстанда кездекседі.

ОСТАВЬТЕ ОТВЕТ

Please enter your comment!
Please enter your name here